VI KRN 90/76

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia S. Fornalik. Sędziowie: H. Kempisty (sprawozdawca), I. Kazimierczak, K. Mochtak, J. Matysiak, W. Sikorski, Z. Durkiewicz (sędzia SW del. do SN).Prokurator Prokuratury Generalnej: A. Ferenc.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy Zbigniewa R., skazanego z art. 241 § 3 k.k., z powodu rewizji nadzwyczajnej wniesionej przez Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego na korzyść skazanego od wyroku Sądu Najwyższego z dnia 6 czerwca 1975 r. oraz od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Łodzi z dnia 3 lipca 1974 r. z m i e n i ł zaskarżony wyrok Sądu Najwyższego w ten sposób, że na podstawie art. 384 k.p.k. uchylił wyrok Sądu Wojewódzkiego w Łodzi z dnia 3 lipca 1974 r. w części skazującej Zbigniewa R. i na podstawie art. 2 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o amenstii (Dz. U. Nr 27, poz. 159) postępowanie karne w stosunku do Zbigniewa R. umorzył (...).Uzasadnienie faktyczneWyrokiem Sądu Wojewódzkiego w Łodzi z dnia 3 lipca 1974 r. skazany został między innymi Zbigniew R. na podstawie art. 241 § 3 k.k. na 1 rok pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem wykonania tej kary na okres 2 lat i na 4.000 zł grzywny, którą orzeczono na podstawie art. 75 § 1 k.k., za to, że w roku 1971 w Ł. wręczył Przewodniczącemu Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Ł. Ryszardowi P. w związku z załatwieniem przez niego przydziału samochodu osobowego kwotę 2.700 zł.Za wręczenie temuż Ryszardowi P. korzyści majątkowych skazanych zostało wiele innych osób, a wśród nich także Józef W. na karę 1 roku pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem wykonania tej kary i na 5.000 zł grzywny, którą orzeczono na podstawie art. 75 § 1 k.k. Spośród tych oskarżonych wyrok zaskarżyli jedynie Józef W. i Zbigniew R., ten ostatni jednak wniesioną rewizję cofnął.Sąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powodu rewizji innych oskarżonych (Ryszarda P., Czesława A., Jana B., Jana S., i wspomnianego wyżej Józefa W.) zmienił częściowo wyrok sądu pierwszej instancji (co do oskarżonego Czesława A.), w części zaś dotyczącej Józefa W., podzielając pogląd obrońcy, że zarówno orzeczona na podstawie art. 75 § 1 k.k. grzywna, będąca jedynie fakultatywną konsekwencją zawieszenia wykonania kary pozbawienia wolności, jak i fakt warunkowego zawieszenia orzeczonej kary pozbawienia wolności nie stoją na przeszkodzie umorzeniu postępowania na podstawie ustawy o amnestii, skoro karę pozbawienia wolności orzeczono jako podlegającą darowaniu - uchylił tenże wyrok i na podstawie art. 2 ust. 1 pkt 3 ustawy o amnestii postępowanie w stosunku do tego oskarżonego umorzył.Od powyższego wyroku Sądu Najwyższego rewizję nadzwyczajną na korzyść oskarżonego Zbigniewa R. złożył Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego, zarzucając temu wyrokowi obrazę art. 384 k.p.k, polegającą na nieobjęciu nim z urzędu oskarżonego Zbigniewa R. i niezastosowaniu w stosunku do niego art. 2 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o amnestii (Dz. U. Nr 27, poz. 159), mimo korekty wyroku sądu pierwszej instancji na rzecz innych oskarżonych, i na podstawie art. 376 i 387 pkt 2 k.p.k. wnosząc o zmianę wyroku Sądu Najwyższego w ten sposób, że na podstawie art. 384 k.p.k. uchyla się wyrok Sądu Wojewódzkiego w Łodzi z dnia 3 lipca 1974 r. w części skazującej Zbigniewa R., a na podstawie art. 2 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o amnestii (Dz. U. Nr 27, poz. 159) postępowanie w stosunku do Zbigniewa R. o przestępstwo określone w art. 241 § 3 k.k. umarza.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy w składzie powiększonym zważył, co następuje:Rewizja nadzwyczajna jest zasadna.Należy w pierwszej kolejności podzielić pogląd prawny, wyrażony w uzasadnieniu rewizji nadzwyczajnej, a mianowicie, że orzeczenie na podstawie art. 75 § 1 k.k. grzywny, będącej jedynie fakultatywną konsekwencją zastosowania wobec sprawcy warunkowego zawieszenia wykonania wymierzonej mu kary pozbawienia wolności, nie stoi na przeszkodzie umorzeniu postępowania karnego na podstawie art. 2 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o amnestii (Dz. U. Nr 27, poz. 159). Podobny pogląd wyraził również Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 26 lipca 1974 r. (OSN wyd. Prok. Gen. 1975, z. 1, poz. 10).Równie zasadny jest pogląd rewizji nadzwyczajnej, że wyłączeniu spod ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o amnestii (Dz. U. Nr 27, poz. 159) nie podlega skazanie z art. 241 § 3 k.k., jeżeli wymierzona oskarżonemu kara pozbawienia wolności bądź nie przekracza jednego roku, bądź została wymierzona wprawdzie w rozmiarze powyżej jednego roku, ale z warunkowym zawieszeniem jej wykonania. Tego rodzaju pogląd wynika wprost z prawidłowo odczytanej treści art. 4 pkt 6 ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o amnestii. Nie inaczej też skomentował powyższy przepis skład siedmiu sędziów SN w uzasadnieniu swej uchwały z dnia 28 sierpnia 1975 r. - VI KZP 58/70 (OSNKW 1975, z. 10-11, poz. 137). Zgodzić się wreszcie należy z zasadnością zarzutu rewizji nadzwyczajnej, że Sąd Najwyższy, umarzając postępowanie karne na podstawie art. 2 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o amnestii w stosunku do współoskarżonego Józefa W., który wniósł rewizję, a był podobnie jak i oskarżony Zbigniew R. skazany przez sąd pierwszej instancji z art. 241 § 3 k.k. na karę pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania i na podstawie art. 75 § 1 k.k. na karę grzywny, dopuścił się obrazy art. 384 k.p.k., nie umarzając z tych samych w tym wypadku względów postępowania również i w stosunku do oskarżonego Zbigniewa R.Zastosowanie art. 384 k.p.k. jest nie tylko prawem, ale i obowiązkiem sądu rewizyjnego, jeżeli sąd ten - uwzględniając rewizję jednego ze współoskarżonych - ujawnia względy, które przemawiają za uchyleniem lub zmianą wyroku na korzyść innego oskarżonego, chociaż ten rewizji nie wniósł.Chodzi tu więc o orzekanie z urzędu, realizujące in concreto tzw. zasadę rewizyjności, dochodzącą do głosu nie tylko "niezależnie od granic środka odwoławczego" (por. art. 389 k.p.k.), ale nawet wbrew jego granicom i kierunkowi (por. art. 383 § 2 k.p.k.) - a nawet - jak w wypadku art. 384 k.p.k. - mimo braku środka odwoławczego właściwej strony.O możliwości zastosowania art. 384 k.p.k. przesądzają jedynie warunki w tym tylko przepisie określone, nie mają zaś tutaj żadnego wpływu sytuacje procesowe, które powstały przed i poza rozprawą rewizyjną, poza więc orzekaniem rewizyjnym "co do istoty".Nie może zatem stanowić tu przeszkody okoliczność, że oskarżony "zapowiedział" wniesienie rewizji, której następnie nie wniósł, że oskarżony wniesioną rewizję cofnął lub że sąd rewizyjny na podstawie art. 379 k.p.k. lub art. 381 k.p.k. rewizję oskarżonego pozostawił bez rozpoznania. Przez niewniesienie rewizji, o którym mowa w art. 384 k.p.k., należy rozumieć w ogóle brak tej rewizji w chwili orzekania rewizyjnego, niezależnie od konkretnych powodów, które ten brak spowodowały. W konsekwencji i przez tego oskarżonego, który nie wniósł rewizji, rozumieć należy i tego, który ją cofnął, rezygnując w istocie rzeczy przez takie postąpienie z samego jej wniesienia jako nieodzownego warunku wywołania przez niego rozpoznawania i orzekania rewizyjnego. Nie jest zaś rzeczą słuszną, aby takiego oskarżonego potraktować w ramach art. 384 k.p.k. inaczej niż każdego innego, który np. w ogóle nie składał nawet wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku lub który rewizji w ogóle nie wnosił. Z punktu widzenia założeń i przeznaczenia art. 384 k.p.k. nie byłoby także rzeczą słuszną, aby spod ewentualności zastosowania art. 384 k.p.k wyłączyć tych oskarżonych, których środek odwoławczy sąd rewizyjny pozostawił bez rozpoznania na podstawie art. 379 k.p.k. Podkreślenia tu wymaga raz jeszcze to, że stosowanie art. 384 k.p.k. ma na celu - zgodnie z tzw. zasadą rewizyjności - korygowanie z urzędu w każdym wypadku takich wyroków, których uchylenie lub zmiana na korzyść oskarżonego jest merytoryczną koniecznością, a której nie mogą przeciwstawiać się wymagania procesowe odnoszące się do postępowania i orzekania w każdej innej sytuacji.Z tych wszystkich względów Sąd Najwyższy orzekł jak w wyroku.