Z 23/67

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia płk Z. Krasuski.Sędziowie: płk J. Drohomirecki (sprawozdawca), płk Z. Furtak.Prokurator: ppłk H. Petrykowski.SentencjaSąd Najwyższy rozpoznał na posiedzeniu niejawnym zażalenie Wojskowego Prokuratora Garnizonowego w N na postanowienie Wojskowego Sądu Garnizonowego w N1 z dnia 20 kwietnia 1967 r. w sprawie Edwarda S., oskarżonego z art. 109 § 1 k.k.W.P., mocą którego zwrócono akta prokuratorowi celem uzupełnienia postępowania przygotowawczego.Sąd Najwyższy postanowił nie uwzględnić zażalenia prokuratora na postanowienie Wojskowego Sądu Garnizonowego w N1 z dnia 20 kwietnia 1967 r. co do zwrotu do uzupełnienia dochodzenia sprawy Edwarda S.Uzasadnienie faktyczneSąd Najwyższy wyraził następujący pogląd:Wojskowy Sąd Garnizonowy na posiedzeniu niejawnym przed rozprawą postanowił na zasadzie art. 188 § 1 lit. a) i b) k.w.p.k. zwrócić Prokuratorowi Wojskowej Prokuratury Garnizonowej w N akta sprawy Edwarda S., oskarżonego o popełnienie przestępstwa z art. 109 § 1 k.k.W.P. - do uzupełnienia postępowania przygotowawczego w celu zbadania stanu umysłowego oskarżonego i - w zależności od wyniku - ustalenia jego przydatności do służby wojskowej. Sąd decyzję tę umotywował następująco:"Z materiałów sprawy wynika, że powodem opuszczenia przez oskarżonego jednostki wojskowej była plotka, jaka krążyła w miejscu jego zamieszkania, o rzekomym skazaniu go na karę pozbawienia wolności za dezercję z bronią, którą to plotkę chciał on rozwiać swoją obecnością. Podczas czternastodniowego pobytu w domu swoich rodziców oskarżony trzykrotnie wyjeżdżał z zamiarem powrotu do jednostki wojskowej, przy czym dwukrotnie dotarł aż do N i raz do N1, lecz za każdym razem wracał z powrotem do domu, ponieważ wstydził się swojego dowódcy. Już te przedstawione wyżej okoliczności wskazują na pewnego rodzaju nieadekwatność jego postępowania. Poza tym z zeznań matki oskarżonego, Eugenii S., oraz z opinii służbowej wynika, że oskarżony Edward S. jest osobnikiem płaczliwym (płakał zawsze w czasie rozmów służbowych oraz rozmów z matką w czasie przebywania poza jednostką wojskową). Wreszcie z wyjaśnień samego oskarżonego wynika, że w swoim życiu przeszedł on między innymi zapalenie opon mózgowych wskutek porażenia słonecznego. W świetle powyższych okoliczności należało dojść do wniosku, że w konkretnym wypadku zbadanie stanu umysłowego oskarżonego Edwarda S. jest konieczne. Dokonanie tej czynności może mieć bowiem istotne znaczenie dla dalszego toku postępowania karnego w ogóle. W tym stanie rzeczy skoro w postępowaniu przygotowawczym nie zebrano wszystkich niezbędnych danych odnoszących się do osoby sprawcy (art. 165 § 2 k.w.p.k.), a w szczególności nie zbadano jego stanu umysłowego, co w niniejszej sprawie może mieć kapitalne znaczenie ze względu na kwestię ustalenia zdolności oskarżonego do pełnienia służby wojskowej, to należało uznać, że zwrot akt sprawy prokuratorowi jest całkowicie uzasadniony".Prokurator w swym zażaleniu podkreśla, że okoliczności podane przez Sąd I instancji "nie uzasadniały konieczności kierowania podejrzanego na badanie psychiatryczne, tym bardziej że przeciwko takiemu badaniu przemawiało też osobiste zetknięcie się prokuratora z oskarżonym w czasie przesłuchania go w toku dochodzenia. Nieuwzględnienie przez sąd tego ostatniego argumentu przedstawionego na posiedzeniu niejawnym przez prokuratora stanowi o formalnym ustosunkowaniu się do sprawy. W tej sytuacji Sąd powinien był najpierw osobiście zetknąć się z podejrzanym na rozprawie i gdyby wówczas powziął wątpliwości co do poczytalności oskarżonego, miałby możliwość zarządzenia zbadania go przez biegłych psychiatrów. Potwierdzeniem słuszności stanowiska Prokuratury w tej sprawie jest uzyskana w dniu 24 maja 1967 r. opinia psychiatryczna o stanie zdrowia oskarżonego".Wojskowy Sąd Garnizonowy w N1 nie uwzględnił tego zażalenia i przedstawił je do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu podkreślając, że "Wojskowy Prokurator Garnizonowy w N, po otrzymaniu z Sądu akt sprawy Edwarda S., uznawszy potrzebę prowadzenia uzupełniającego postępowania przygotowawczego, wydał w dniu 21 kwietnia 1967 r. postanowienie o powołaniu biegłych lekarzy psychiatrów i skierował oskarżonego na badanie psychiatryczne. Biegli lekarze psychiatrzy, po przeprowadzonych badaniach, nie stwierdzili u oskarżonego istnienia niedorozwoju umysłowego, chorób psychicznych ani psychopatii i orzekli, że oskarżony w chwili popełnienia zarzucanego mu aktem oskarżenia czynu miał w pełni zachowaną zdolność rozumienia tego czynu i zdolność kierowania swoim postępowaniem. Na podstawie przytoczonych faktów należy przyjąć, że prokurator, przeprowadziwszy uzupełniające postępowanie przygotowawcze uczynił zadość stanowisku Sądu, jakie wyraził on w postanowieniu z dnia 20 kwietnia 1967 r. Uznanie przez prokuratora merytorycznej słuszności tego stanowiska podważa zasadność jego zażalenia, które wydaje się być niezrozumiałą niekonsekwencją. Wobec przeprowadzenia przez prokuratora uzupełniającego postępowania przygotowawczego stosownie do zaleceń sądu, sprawa Edwarda S. mogłaby być skierowana do rozpoznania na rozprawie głównej, jeśliby prokurator dokonał takich istotnych czynności, jak zapoznanie podejrzanego z dodatkowymi materiałami dochodzenia, zamknięcie dochodzenia, wyrażenie stanowiska co do aktualności aktu oskarżenia i przekazanie oskarżonego do dyspozycji Sądu.Ustosunkowując się do merytorycznej strony zażalenia prokuratora, należy przyjąć, że stanowisko Sądu wyrażone w powołanym postanowieniu w chwili orzekania było słuszne. Tego samego zresztą zdania był i wnoszący zażalenie, skoro zastosował się do tego stanowiska. Uchylenie zatem tego postanowienia w uwzględnieniu zażalenia prokuratora - w sytuacji gdy wyłoniły się nowe okoliczności - stwarzałoby sytuację proceduralną dość skomplikowaną, ponieważ sprawa z przyczyn podniesionych wyżej nie mogłaby być skierowana do rozpoznania na rozprawie głównej, wtórne zaś przekazanie jej prokuraturze w celu dokonania tych czynności nie znajdowałoby uzasadnienia w przepisach prawa procesowego".Instancja rewizyjna nie znajduje podstaw do kwestionowania zasadności decyzji Sądu I instancji co do zwrotu sprawy do uzupełnienia postępowania przygotowawczego, ponieważ Sąd ten dysponował materiałami, które tego rodzaju decyzję wystarczająco uzasadniały.Sam oskarżony podał w czasie pierwszego przesłuchania, że chorował między innymi na zapalenie opon mózgowych.Matka oskarżonego przesłuchiwana w toku postępowania przygotowawczego wyraziła się następująco: "Ja przypuszczam, że syn mój zachorował na chorobę psychiczną i dlatego nie chciał udać się do jednostki". W innym zeznaniu dodała: "Na moje pytanie, dlaczego do domu przyjechał bez przepustki, syn nic nie odpowiedział, a tylko płakał" i dalej: "Podczas pobytu w domu trzy razy wysyłałam go do koszar i za każdym razem po udaniu się do koszar ponownie wracał z drogi do domu. Raz wrócił do domu z N1, a dwa razy z N (w tym raz pociągiem towarowym). Na moje pytania nie odpowiadał nic, był zacięty i płakał. Wyczuwałam w nim lęk. Nie wiem co mu się stało"; wreszcie w końcu: "Będąc w wojsku zmienił charakter, jest małomówny, nic nie chce wyjaśniać i często płacze".W opinii służbowej znajduje się następujące stwierdzenie: "W czasie rozmów służbowych każdorazowo płakał i obiecywał poprawę, lecz po kilku godzinach samowolnie się oddalał". Świadek A., szef kompanii, w której odbywał służbę oskarżony, ocenił go jako żołnierza "trudnego".W tych warunkach uznać należy, że przekazane Sądowi I instancji materiały sprawy mogły nasuwać podejrzenia co do poczytalności oskarżonego i że usunięcie wątpliwości w tej mierze przez poddanie oskarżonego badaniom psychiatrycznym przed rozprawą było jak najbardziej wskazane, a to tym bardziej, że nie zastąpiłby tego kontakt Sądu z oskarżonym, wobec czego nie można Sądowi I instancji zarzucać bezpodstawności zwrotu akt sprawy w celu uzupełnienia dochodzenia we wskazanych kierunkach.Zresztą prokurator wykonał już zlecone przez Sąd czynności i poddał skazanego badaniu psychiatrycznemu, a składanie zażalenia po wykonaniu tej czynności i uzasadnianie go tym, że nie potwierdziły się wątpliwości Sądu co do poczytalności skazanego, nie może być uznane za postępowanie prawidłowe.Dla uznania zasadności zwrotu akt sprawy do uzupełnienia postępowania przygotowawczego w celu zbadania poczytalności sprawcy przestępstwa istotne jest to, by w chwili podejmowania takiej decyzji sąd dysponował wystarczającymi materiałami mogącymi uzasadniać tego rodzaju wątpliwości, a nie to, z jakim rezultatem zakończyły się badania biegłych.