Z 34/77

Skład orzekający Przewodniczący: sędzia płk C. Bakalarski. Sędziowie: płk J. Gawrysiak (sprawozdawca), płk E. Olczak.Prokurator Naczelnej Prokuratury Wojskowej: ppłk J. Ziewiński.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Zbigniewa N., oskarżonego z art. 309 § 1 k.k., po rozpoznaniu w dniu 21 listopada 1977 r. zażalenia prokuratora na postanowienie Wojskowego Sądu Garnizonowego w N. z dnia 17 października 1977 r., mocą którego zwrócono niniejszą sprawę prokuratorowi w celu usunięcia istotnych braków postępowania przygotowawczego, oraz po wysłuchaniu przedstawiciela Naczelnej Prokuratury Wojskowej, wnoszącego o uwzględnienie zażalenia, zgodnie z art. 386 § 1 k.p.k.nie uwzględnił zażalenia prokuratora i zaskarżone postanowienie w sprawie Zbigniewa N., oskarżonego o przestępstwo określone w art. 309 § 1 k.k., utrzymał w mocy.Uzasadnienie faktyczneWojskowy Sąd Garnizonowy w N. postanowieniem z dnia 17 października 1977 r. na podstawie art. 299 § 1 pkt 2 k.p.k. zwrócił Wojskowemu Prokuratorowi Garnizonowemu w N. sprawę Zbigniewa N., oskażronego o przestępstwo określone w art. 309 § 1 k.k., w celu uzupełnienia postępowania przygotowawczego - przeprowadzenia dowodu z opinii biegłych lekarzy psychiatrów o stanie zdrowia psychicznego oskarżonego oraz z orzeczenia Garnizonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej (GWKL) o stopniu zdolności oskarżonego do pełnienia zawodowej służby wojskowej.Prokurator w zażaleniu domaga się uchylenia powyższego postanowienia i przekazania sprawy sądowi pierwszej instancji do merytorycznego rozpoznania na rozprawie głównej.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:W pierwszej kolejności należy wskazać, że postępowanie przygotowawcze ma na celu m.in. wszechstronne wyjaśnienie okoliczności sprawy, a w tym także okoliczności dotyczących osobowości sprawcy przestępswa. Nie neguje tego również prokurator, który w zażaleniu słusznie wywodzi, że: "(...) obowiązkiem organu prowadzącego postępowanie przygotowawcze jest m.in. ustalić, czy podejrzany nie ma mankamentów zdrowia psychicznego, a w wypadku podejrzanego żołnierza - zbadać, czy jest on zdolny do odbywania służby wojskowej, zwłaszcza wówczas, gdy dopuścił się on przestępstwa tzw. wojskowego."Zawarte w zażaleniu prokuratora wywody, zmierzające do wykazania, że uzasadnione wątpliwości co do poczytalności oskarżonego oznaczają ewidentne wątpliwości, nie są przekonujące. Wprawdzie art. 70 § 1 pkt 2 k.p.k. nie określa, co oznacza pojęcie "uzasadniona wątpliwość", lecz należy przyjąć, że pojęcie to oznacza uprawdopodobnienie, iż oskarżony może nie dysponować pełną poczytalnością.Prokurator w zażaleniu - powołując się na materiały dołączone do przedmiotowej sprawy z innej sprawy - wywodzi, że zebrany w sprawie materiał dowodowy nie wskazuje na to, iż istnieją uzasadnione wątpliwości co do poczytalności oskarżonego w chwili popełnienia zarzuconego mu czynu, jak również nie istnieją wątpliwości co do stopnia zdolności oskarżonego do pełnienia zawodowej służby wojskowej.Z powyższymi wywodami nie można się zgodzić. Z załączonych bowiem do akt sprawy materiałów wynika, że prokurator postanowieniem z dnia 25 kwietnia 1977 r. umorzył dochodzenie prowadzone przeciwko Zbigniewowi N., podejrzanemu o popełnienie w lutym 1977 r. przestępstw określonych w art. 311 § 2 k.k. i w art. 312 § 1 i 2 k.k., ze względu na znikomy stopień społecznego niebezpieczeństwa tych czynów.U podstaw omawianego postanowienia legła przede wszystkim opinia biegłych lekarzy psychiatrów. Biegli ci bowiem stwierdzili już wówczas u oskarżonego skłonności do alkoholizowania się (alkoholizm nałogowy), cechy osobowości psychopatycznej z trudnościami (istniejącymi od wielu lat) adaptacji do warunków służby wojskowej oraz reakcje typu paranoicznego nasilające się w trudnych dla badanego sytuacjach konfliktowych. Biegli podkreślili również, że stwierdzone mankamenty zdrowia psychicznego są bezpośrednią przyczyną trudności adaptacji oskarżonego do warunków regulaminu i służby wojskowej. Biegli lekarze psychiatrzy wyrazili ponadto w swej opinii pogląd, że oskarżony powinien być skierowany do GWKL. GWKL skierowała następnie oskarżonego na obserwację psychiatryczną do Wojskowego Szpitala Garnizonowego w N., jednakże komendant tego szpitala nie przyjął oskarżonego na obserwację, wyrażając przy tym pogląd, że: "(...) ze względu na profil osobowości (oskarżonego) proponuje się przeniesienie badanego na stanowisko techniczne bez konieczności dowodzenia ludźmi." W tym stanie rzeczy GWKL - bez obserwacji psychiatrycznej oskarżonego - rozpoznała u niego tylko alkoholizm nałogowy i zaburzenia osobowości nieznacznie upośledzające zdolności adaptacyjne, po czym orzekła, że oskarżony zdolny jest do zawodowej służby wojskowej z ograniczeniem.W związku z powyższym należy stwierdzić, że załączony do niniejszej sprawy materiał dowodowy z innej sprawy, a mianowicie opinia biegłych lekarzy psychiatrów i orzeczenie GWKL, może mieć jedynie znaczenie pomocnicze przy ocenie poczytalności oskarżonego i stopnia jego zdolności do pełnienia zawodowej służby wojskowej w chwili popełnienia przez niego w dniu 1 września 1977 r. przestępstwa określonego w art. 309 § 1 k.k. Niezależnie od tego należy podkreślić, że Komendant Wojskowego Szpitala Garnizonowego w N. wbrew decyzji GWKL nie przyjął oskarżonego w kwietniu 1977 r. do tego szpitala na obserwację psychatryczną, a z kolei GWKL - bez obserwacji psychiatrycznej - wydała orzeczenie, w którym stwierdziła, iż oskarżony zdolny jest do zawodowej służby wojskowej z ograniczeniem, pomijając przy tym, że biegli lekarze psychiatrzy stwierdzili również u oskarżonego reakcje typu paranoicznego nasilające się w trudnych dla niego i niekorzystnych sytuacjach. W okresie od kwietnia do września 1977 r., co wynika z akt sprawy, zachowanie się oskarżonego w zakresie wykonywania obowiązków służbowych nie uległo poprawie, co świadczy o tym, że przyczyny tego stanu rzeczy nie ustąpiły. Przeciwnie, stwierdzone uprzednio u oskarżonego mankamenty zdrowia psychicznego mogły ulec nasileniu, skoro się weźmie pod uwagę, że oskarżony dopuścił się przestępstwa wojskowego przewidzianego w art. 309 § 1 k.k.W świetle przytoczonych okoliczności należy dojść do wniosku, że w sprawie tej istnieją uzasadnione wątpliwości co do poczytalności oskarżonego w chwili popełnienia przestępstwa, jak również wątpliwości co do stopnia zdolności oskarżonego do pełnienia zawodowej służby wojskowej. Wątpliwości tych nie można rozstrzygać w taki sposób, jak czyni to prokurator w zażaleniu, a mianowicie przyjmując, że postępowanie oskarżonego wynika z jego wybitnego niezdyscyplinowania oraz konsekwentnego dążenia do zwolnienia z zawodowej służby wojskowej (...). Omawiane wątpliwości należy rozstrzygnąć z udziałem biegłych lekarzy psychiatrów, którzy przed wydaniem opinii o stanie poczytalności oskarżonego mogą przecież zgłosić wniosek o skierowanie oskarżonego na obserwację psychiatryczną, podobnie jak uprzednio uczyniła to - wprawdzie bezskutecznie i niekonsekwentnie - GWKL. Konieczne jest również ponowne skierowanie oskarżonego do GWKL w celu ustalenia stopnia jego zdolności do pełnienia zawodowej służby wojskowej.Dokonanie tych niezbędnych czynności powodowałoby w postępowaniu znaczne trudności, wobec czego należy uznać, że zwrot sprawy prokuratorowi w celu uzupełnienia postępowania przygotowawczego jest zasadny.Z tych powodów Sąd Najwyższy nie uwzględnił zażalenia prokuratora.