Z 25/68

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia płk J. Drohomirecki.Sędziowie: ppłk H. Kostrzewa (sprawozdawca), płk C. Lipski.Prokurator: płk J. Szulczyk.SentencjaSąd Najwyższy rozpoznał na posiedzeniu niejawnym zażalenie prokuratora na postanowienie Sądu Pomorskiego Okręgu Wojskowego w Bydgoszczy z dnia 26 kwietnia 1968 r. w sprawie Kazimierza B. o zwróceniu akt sprawy prokuratorowi do uzupełnienia dochodzenia.Prokurator Wojskowej Prokuratury Garnizonowej w N. wnosi w zażaleniu o skierowanie sprawy przeciwko oskarżonemu Kazimierzowi B. do rozpoznania na rozprawie głównej oraz o wstrzymanie wykonania zaskarżonego postanowienia. W motywach zażalenia prokurator podkreśla, że w związku z opinią biegłego psychiatry oskarżony Kazimierz B. został skierowany do GWKL przy Wojskowym Szpitalu Garnizonowym w N. w celu ustalenia jego przydatności do służby wojskowej. Jednakże stosownego orzeczenia GWKL nie wydała stwierdzając, że musi ono być poprzedzone obserwacją psychiatryczną oskarżonego. Sąd I instancji nie może nakazać prokuraturze uzyskania takiego orzeczenia, albowiem z brzmienia przepisu art. 77 § 3 k.w.p.k. wynika, że ani sąd, ani prokurator "sami z własnej inicjatywy nie mogą narzucić obserwacji w zakładzie leczniczym, jeżeli biegły obserwację taką uznaje za zbędną". W rozpoznawanej sprawie biegły psychiatra uznał obserwowanie oskarżonego Kazimierza B. za zbędne, a żądanie GWKL w tej mierze nie może być uznane za żądanie biegłych w rozumieniu art. 77 § 3 k.w.p.k. Z tych względów prokurator uważa, że zaskarżone postanowienie sądu jest nietrafne.Sąd Najwyższy postanowił nie uwzględnić zażalenia prokuratora na postanowienie Sądu Pomorskiego Okręgu Wojskowego w Bydgoszczy z dnia 26 kwietnia 1968 r. o zwrocie akt sprawy Kazimierza B. do uzupełnienia dochodzenia i postanowienie to utrzymać w mocy.Uzasadnienie faktyczneSąd Najwyższy wyraził następujący pogląd:Oskarżony Kazimierz B. w toku postępowania przygotowawczego został poddany badaniom przez lekarza psychiatrę. Biegły lekarz Henryk S. po jednorazowym ambulatoryjnym badaniu oskarżonego stwierdził, że zdradza on "odchylenia od normy w zakresie charakteru o typie psychopatii". Jednocześnie jednak biegły uznał, że "obserwowanie badanego w szpitalu psychiatrycznym nie jest potrzebne". Ponadto biegły orzekł, że "przydatność podejrzanego do służby wojskowej jest wątpliwa".W związku z treścią opinii biegłego Wojskowa Prokuratura Garnizonowa w N. skierowała oskarżonego Kazimierza B. do Garnizonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej (GWKL) przy Wojskowym Szpitalu Garnizonowym w N. w celu ustalenia jego przydatności do służby wojskowej. Oskarżony nie został jednak poddany badaniu przez GWKL. Jak wynika z pisma przewodniczącego GWKL, przepisy służby zdrowia (Zdr. 64/59, str. 37) nakazują, aby rozpoznanie psychopatii zostało oparte na obserwacji w zamkniętym zakładzie leczniczym. Mając powyższe na uwadze, GWKL stwierdziła, że "Kazimierz B. powinien być skierowany na obserwację psychiatryczną do przynależnego rejonowo zakładu psychiatrycznego i tam po zakończeniu obserwacji" uzyska orzeczenie komisyjne.W tej sytuacji prokurator, powołując się na treść postanowienia Izby Wojskowej Sądu Najwyższego nr Z 5/68 z dnia 27 lutego 1968 r. - z którego wynika, że zgodnie z brzmieniem art. 77 § 3 k.w.p.k. "ani sąd, ani prokurator sami z własnej inicjatywy nie mogą biegłemu narzucić obowiązku obserwacji w zakładzie leczniczym, jeżeli biegły obserwację taką uznaje za zbędną" - uznał, że nie jest w stanie poczynić odpowiednich ustaleń w zakresie zdolności oskarżonego do służby wojskowej i skierował sprawę do rozpoznania Sądowi I instancji.Stanowisko to jest błędne. Sąd Najwyższy wielokrotnie już wskazywał, że w sprawach o przestępstwa wojskowe ustalenie zdolności sprawcy do pełnienia zasadniczej służby wojskowej ma niezwykle istotne znaczenie. Obowiązek wyjaśnienia istniejących w tym zakresie wątpliwości spoczywa także na organach dochodzeniowych (art. 5 k.w.p.k.), które w toku postępowania przygotowawczego powinny zebrać dane dotyczące całokształtu okoliczności sprawy, a m.in. również niezbędne dane dotyczące osobowości podejrzanego (art. 159 § 2 i 165 § 2 lit. c) k.w.p.k.). W szczególności kapitalne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy ma ustalenie, czy sprawca przestępstwa przeciwko obowiązkowi wojskowemu w czasie popełnienia czynu był zdolny do pełnienia służby wojskowej, czy też nie. Negatywna odpowiedź na to pytanie ma decydujący wpływ na wymiar kary jako okoliczność wyjątkowa, a może nawet powodować umorzenie postępowania w trybie art. 7 k.k.W.P.Z tych względów rozstrzygnięcie kwestii zdolności oskarżonego do odbywania zasadniczej służby wojskowej jest nieodzowne.Nie można się zgodzić z zawartym w zażaleniu twierdzeniem, jakoby w powstałej sytuacji procesowej prokurator nie mógł skierować oskarżonego Kazimierza B. na obserwację sądowo-psychiatryczną. Idzie tu bowiem o poddanie podejrzanego badaniom specjalistycznym w toku obserwacji psychiatrycznej, których GWKL przy pomocy dostępnych jej środków nie jest w stanie przeprowadzić i w efekcie nie może ustalić stopnia zdolności podejrzanego do służby wojskowej.Nie ulega wątpliwości, że GWKL jest jedynym, autorytatywnym organem do rozstrzygania kwestii zdolności żołnierzy do odbywania służby wojskowej i tylko jej orzeczenie rodzi określone skutki prawne. Konsekwencją tego stwierdzenia jest wniosek, że w tym zakresie GWKL stanowi komisję biegłych w rozumieniu prawa procesowego. Jeżeli orzeczenie GWKL musi być poprzedzone obserwacją psychiatryczną, a dokonanie tej czynności jest zdaniem GWKL niezbędne, to rozumieć to należy jako wniosek biegłych, o którym mowa w art. 77 § 3 k.w.p.k. Takie załatwienie sprawy jest jedynym, logicznym rozstrzygnięciem. Ponadto znajduje ono uzasadnienie w przepisach dotyczących działalności komisji poborowych, które z tych samych względów mają uprawnienia do kierowania poborowych na badania dodatkowe lub specjalistyczne albo na obserwację (§ 18 rozporządzenia Ministrów Spraw Wewnętrznych i Obrony Narodowej z dnia 6 czerwca 1959 r. w sprawie przeprowadzenia poboru i udzielania odroczeń zasadniczej służby wojskowej - Dz. U. Nr 38, poz. 235).Trudno wyobrazić sobie taką sytuację, żeby komisje lekarskie mogły kierować poborowych na obserwacje psychiatryczne, GWKL zaś była tych uprawnień pozbawiona tylko dlatego, że żołnierz skierowany na komisję popełnił przestępstwo i jego sprawa znajduje się w gestii organów wymiaru sprawiedliwości. W wypadku takim obserwację psychiatryczną zarządza sąd lub prokurator (art. 77 § 4 k.w.p.k.). Organy te nie mogą jednakże postąpić inaczej, jeżeli wyjaśnienie tej kwestii wiąże się z ustaleniem zdolności podejrzanego do pełnienia służby wojskowej oraz jeżeli w tym zakresie GWKL składa sprecyzowany i uzasadniony wniosek.W tej sytuacji obowiązkiem prokuratora było zarządzić obserwację psychiatryczną podejrzanego Kazimierza B. na podstawie wniosku komisji biegłych, jakim niewątpliwie jest GWKL. Skoro jednak prokurator tego nie uczynił, to Sąd I instancji postąpił słusznie, przekazując sprawę do uzupełnienia dochodzenia i nakazując wykonanie tej czynności.Przedstawione przez Naczelną Prokuraturę Wojskową dokumenty nic istotnego do sprawy nie wnoszą. Dotyczą one bowiem zdrowia psychicznego oskarżonego sprzed roku, a w tym okresie sytuacja mogła ulec zasadniczej zmianie, co zresztą niedwuznacznie wynika z opinii biegłego.