II DOW 17/21

Sygn. akt II DOW 17/21 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 25 czerwca 2021 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Tomasz Przesławski (przewodniczący) SSN Jan Majchrowski (sprawozdawca) Agnieszka Ewa Kaczmarek (ławnik Sądu Najwyższego) przy udziale Zastępcy Rzecznika Dyscyplinarnego Prokuratora Generalnego dla […] okręgu regionalnego Marka Suchockiego w sprawie prokurator Prokuratury Okręgowej w Z. w stanie spoczynku E. E. N. obwinionej o popełnienie przewinienia dyscyplinarnego z art. 137 § 1 ustawy z dnia 28 stycznia 2016 roku Prawo o prokuraturze, po rozpoznaniu w Izbie Dyscyplinarnej na rozprawach w dniach 26 lutego 2021 r. i 25 czerwca 2021 roku, odwołania wniesionego przez obwinioną od wyroku Sądu Najwyższego w Izbie Dyscyplinarnej z dnia 4 marca 2020 roku, sygn. akt I DSK 8/18, I. uchyla zaskarżony wyrok w całości i na podstawie art. 17 § 1 pkt 5 kpk w zw. z art. 171 pkt 1 ustawy z dnia 28 stycznia 2016 roku Prawo o prokuraturze umarza postępowanie dyscyplinarne przeciwko prokurator Prokuratury Okręgowej w Z. w stanie spoczynku E. E. N.; II. kosztami postępowania dyscyplinarnego obciąża Skarb Państwa. 2 UZASADNIENIE W stosunku do prokurator Prokuratury Okręgowej w Z. w stanie spoczynku E. N. toczyło się postępowanie dyscyplinarne, w którym zarzucono jej, że w dniu 10 kwietnia 2016 roku, w miejscowości R., gm. S., woj. […], prowadziła w ruchu lądowym samochód osobowy marki R. […] o numerze rejestracyjnym […], znajdując się w stanie nietrzeźwości, mając 2,9 promila alkoholu etylowego we krwi, nie korzystając przy tym z pasów bezpieczeństwa podczas jazdy, wbrew obowiązkowi określonemu w art. 39 ust. 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 roku Prawo o ruchu drogowym oraz nie mając przy sobie wymaganego przez art. 38 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 roku Prawo o ruchu drogowym dokumentu stwierdzającego uprawnienie do kierowania pojazdem, realizując w ten sposób znamiona występku z art. 178a § 1 kk oraz znamiona wykroczeń z art. 97 kw i art. 95 kw, przez co uchybiła godności urzędu prokuratora, tj. o czyn z art. 137 § 1 ustawy z dnia 28 stycznia 2016 roku Prawo o prokuraturze (dalej pop). Wyrokiem Sądu Najwyższego w Izbie Dyscyplinarnej z dnia 4 marca 2020 roku (sygn. akt I DSK 8/18): uznano obwinioną za winną popełnienia zarzucanego jej przewinienia dyscyplinarnego z art. 137 § 1 ustawy z dnia 28 stycznia 2016 roku Prawo o prokuraturze (dalej pop), z tym iż przyjęto, że stężenie alkoholu we krwi obwinionej wynosiło w chwili czynu nie mniej niż 1,5 promila; na podstawie art. 104 § 3 pkt 4 ustawy z dnia 27 lipca 2001 roku Prawo o ustroju sądów powszechnych (dalej usp) w zw. z art. 127 § 1 pop wymierzono jej karę pozbawienia prawa do stanu spoczynku wraz z prawem do uposażenia; orzeczono o kosztach postępowania. Odwołanie od tego wyroku złożyła obwiniona, zaskarżając go w całości. Skarżąca postawiła zarzuty: 1. obrazy art. 122 pkt 13 ustawy z 8 grudnia 2017 roku o Sądzie Najwyższym stanowiącego, że przepisy dotychczasowe, czyli o właściwości Sądu Dyscyplinarnego przy Prokuratorze Generalnym stosuje się do zakończenia postępowania w instancji, w której się toczy, a zatem Izba Dyscyplinarna Sądu Najwyższego była niewłaściwa do rozpoznania jej sprawy, a sądem 3 właściwym był Sąd Dyscyplinarny dla Prokuratorów przy Prokuratorze Generalnym; 2. obrazy art. 17 § 1 pkt 7 kpk, polegającej na zaniechaniu umorzenia postępowania dyscyplinarnego, pomimo toczącego się wcześniej wszczętego postępowania o ten sam czyn jej zarzucony przed Sądem Rejonowym w O. w sprawie o sygn. akt II K […], po skierowaniu przeciwko niej aktu oskarżenia przez Prokuratora Rejonowego w O.; 3. obrazy art. 439 § 1 pkt 2 kpk, polegającej na wydaniu w jej sprawie orzeczenia przez sąd nienależycie obsadzony, tj. sędziów Izby Dyscyplinarnej Sądu Najwyższego, w sytuacji wcześniejszego wydania przez Sąd Najwyższy Izbę Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyroku z dnia 5 grudnia 2019 roku w sprawie o sygn. akt III PO 7/18, w uzasadnieniu którego stwierdzono m.in., że Izba Dyscyplinarna Sądu Najwyższego nie jest sądem w rozumieniu art. 47 Karty Praw Podstawowych oraz art. 6 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, sporządzonej w dniu 4 listopada 1950 roku w Rzymie i art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, jak również przez Sąd Najwyższy w składzie połączonych Izb: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych uchwały z dnia 23 stycznia 2020 roku oznaczonej sygn. BSA 1-4110-1/2020, w której stwierdzono m.in., że nienależyta obsada sądu w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 kpk albo sprzeczność składu sądu z przepisami prawa w rozumieniu art. 379 pkt 4 kpc zachodzi także wtedy, gdy w składzie sądu bierze udział osoba powołana na urząd sędziego Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 roku o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw, przy czym ten punkt uchwały ma zastosowanie do orzeczeń wydanych z udziałem sędziów Izby Dyscyplinarnej utworzonej w Sądzie Najwyższym na podstawie ustawy z dnia 8 grudnia 2017 roku o Sądzie Najwyższym bez względu na datę wydania tych orzeczeń; 4 4. obrazy przepisów postępowania, która miała wpływ na treść orzeczenia, tj. art. 4 kpk, art. 7 kpk, art. 92 kpk i art. 410 kpk, polegającej na dokonaniu dowolnej, wybiórczej i jednostronnej oceny zebranego materiału dowodowego, dokonanej z przekroczeniem granic swobodnej oceny dowodów, tylko i wyłącznie na jej niekorzyść, bez uwzględnienia całości jej wyjaśnień oraz całości zeznań przesłuchanych w sprawie świadków, co w konsekwencji doprowadziło do błędów w ustaleniach faktycznych stanowiących podstawę rozstrzygnięcia, a mianowicie błędnego ustalenia, że: - powodem przyjazdu jej i ojca do wiejskiego domu w R. było złe samopoczucie ojca, który w jej ocenie zawsze czuł się lepiej w tym domu, niż w mieście, - miała na skutek wprawienia się w stan upojenia alkoholowego zaburzoną świadomość, - nie była w stanie racjonalnie ocenić zaistniałej sytuacji wyłącznie z uwagi na znajdowanie się w stanie nietrzeźwości, - decyzję o wyjeździe z posesji podjęła na skutek błędnej oceny zaistniałego stanu rzeczy wywołanej wyłącznie stanem upojenia alkoholowego, - załoga karetki pogotowia uzyskała od napotkanej kobiety informację o stojącym na drodze jej samochodzie, - w chwili czynu na skutek upojenia alkoholowego była pozbawiona zdolności psychomotorycznej do prowadzenia samochodu, czego dowodzi fakt, iż wjechała w przydrożny rów, uderzając w betonowy przepust, - życiu i zdrowiu jej ojca nie groziło bezpośrednie niebezpieczeństwo, - nawet gdyby hipotetycznie życiu jej ojca bezpośrednie niebezpieczeństwo jednak groziło, można go było uniknąć poprzez 5 skuteczne wytłumaczenie kierowcy karetki pogotowia, jak dojechać do ich domu lub poprzez podjęcie interwencji farmakologicznej przy pomocy dostępnych u niej leków lub ostatecznie udzielenie ojcu pierwszej pomocy poprzez podjęcie próby resuscytacji krążeniowo-oddechowej, zaś gdyby stan ojca nie był jednak aż tak zły, powinna ewentualnie doprowadzić go do drogi i tam wraz z nim oczekiwać na przybycie karetki pogotowia, - podjęte przez nią działanie nie było działaniem w stanie wyższej konieczności, ewentualnie działaniem w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu, że zachodzi okoliczność wyłączająca bezprawność w postaci stanu wyższej konieczności; 5. obrazy art. 413 kpk mającej wpływ na treść orzeczenia, polegającej na niedokładnym opisie przypisanego jej czynu, tj. uznaniu jej za winną popełnienia zarzuconego jej przewinienia dyscyplinarnego z art. 137 § 1 pop, przy jednoczesnym przyjęciu z niekorzyścią dla niej, że stężenie alkoholu w jej krwi wynosiło w chwili czynu nie mniej niż 1,5 promila, w sytuacji gdy z opinii biegłych toksykologa i specjalisty chorób wewnętrznych, specjalisty diabetologa wynikało, że stężenie to znajdowało się w przedziale od 1,5 do 2 promili; 6. rażącej niewspółmierności kary, polegającej na orzeczeniu jej w najwyższym wymiarze, z naruszeniem art. 53 § 2 kk nakazującego przy wymiarze kary uwzględniać wszystkie wymienione w nim okoliczności, tj. przy uwzględnieniu wyłącznie okoliczności świadczących na jej niekorzyść, czyli stanu nietrzeźwości w chwili czynu, a pominięciu licznych okoliczności świadczących na jej korzyść, tj. motywacji i przyczyn jej zachowania, stanu zdrowia jej ojca oraz zupełnym pominięciu przy wymiarze kary jej nienagannego życia przed i po czynie jej przypisanym. Obwiniona wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i umorzenie postępowania lub zmianę zaskarżonego wyroku i uniewinnienie jej od popełnienia zarzuconego jej czynu. 6 Jak wynika ze skróconego odpisu aktu zgonu (k. 882), obwiniona zmarła w dniu 23 marca 2021 roku. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Z uwagi na śmierć obwinionej po wniesieniu przez nią odwołania, a przed wydaniem wyroku przez Sąd Najwyższy w II instancji, w sprawie wystąpiła bezwzględna przyczyna odwoławcza określona w art. 439 § 1 pkt 9 kpk, zaś przepis ten w postępowaniu dyscyplinarnym prokuratorów, na podstawie art. 171 pkt 1 pop należało stosować odpowiednio. W związku z tym zaskarżony wyrok podlegał uchyleniu, zaś postępowanie dyscyplinarne, w związku ze śmiercią obwinionej zostało umorzone. W związku z tym rozstrzyganie postawionych w odwołaniu zarzutów było bezprzedmiotowe, z zastrzeżeniem uwag dotyczących statusu Izby Dyscyplinarnej Sądu Najwyższego. Uwzględnienie tego zarzutu powodowałoby bowiem brak możliwości rozpoznania niniejszej sprawy przez tę Izbę także w postępowaniu odwoławczym. Odnosząc się do tego zarzutu, wyszczególnionego w pkt 3, w sprawie nie doszło do zaistnienia bezwzględnej przyczyny odwoławczej z art. 439 § 1 pkt 2 kpk, w związku ze stanowiskiem zawartym w orzeczeniach Sądu Najwyższego w sprawach o sygn. akt III PO 7/18 oraz BSA 1-4110-1/2020. Sąd Najwyższy wypowiadał się już w tej kwestii w innych orzeczeniach. Przywołać tutaj należy chociażby postanowienie Sądu Najwyższego w Izbie Dyscyplinarnej z dnia 11 sierpnia 2020 roku, sygn. akt II DO 54/20, niepubl.). W orzeczeniu tym podniesiono między innymi: „Autor pisma procesowego nienależytą obsadę sądu w jego sprawie wiązał z treścią uchwały połączonych izb Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 roku (sygn. akt BSA I-4110-1/20, Lex nr 2784794), która nota bene zapadła w niepełnym składzie tych izb, po arbitralnym wyłączeniu od orzekania niektórych sędziów w nich orzekających. Niemniej jednak należy mieć na względzie treść postanowień Trybunału Konstytucyjnego: z dnia 28 stycznia 2020 roku (sygn. akt Kpt 1/20, M.P. poz. 103); z dnia 23 kwietnia 2020 roku (sygn. akt Kpt 1/20, M.P. poz. 379), które określiły kompetencje Sądu Najwyższego odnoszące się między innymi do możliwości rozstrzygania przez ten Sąd tzw. kwestii ustrojowych. Faktycznym skutkiem wskazanych powyżej orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego 7 jest stwierdzenie braku możliwości kwestionowania przez Sąd Najwyższy w jakimkolwiek postępowaniu nominacji sędziowskich, w tym także tych dotyczących sędziów Sądu Najwyższego. W konsekwencji orzeczenie Sądu Najwyższego, na które powoływał się autor pisma, abstrahując od uchybień wskazywanych powyżej przy jego wydaniu, nie ma w niniejszej sprawie ani zastosowania, ani żadnego znaczenia normatywnego. Sąd Najwyższy nie stwierdził przy tym żadnych innych okoliczności, które przemawiałyby za stwierdzeniem nieprawidłowości w obsadzie sądu, bądź aby w sprawie miały wystąpić jakiekolwiek inne uchybienia o charakterze bezwzględnych przyczyn odwoławczych.” W podobnym tonie należało się odnieść do orzeczenia o sygn. akt III PO 7/18 i uwag w nim zawartych, natomiast samo to orzeczenie dotyczyło kwestii uchwały Krajowej Rady Sądownictwa dotyczącej sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego i rozpoznania tej sprawy przez Izbę Pracy Sądu Najwyższego wbrew art. 27 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 roku o Sądzie Najwyższym, co stanowiło zupełnie inną problematykę, aniżeli możliwość orzekania przez sędziów Izby Dyscyplinarnej Sądu Najwyższego w sprawach dyscyplinarnych prokuratorów. Stąd, zdaniem Sądu Najwyższego, w sprawie nie wystąpiła bezwzględna przesłanka odwoławcza określona w art. 439 § 1 pkt 2 kpk, a Sąd Najwyższy rozpoznał tę sprawę we właściwym składzie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 ppkt b pop. W konsekwencji Izbę Dyscyplinarną Sądu Najwyższego należało uznać również za właściwą do rozpoznania przedmiotowego odwołania. Przechodząc zaś do zaistnienia w sprawie bezwzględnej przyczyny odwoławczej z art. 439 § 1 pkt 9 kpk w zw. z art. 171 pkt 1 pop, w pełni podzielić należy następujący pogląd: „Ujemna przesłanka procesowa w postaci śmierci oskarżonego z punktu widzenia dalszego przebiegu procesu wymaga wyróżnienia kilku układów procesowych, w których może wystąpić. Pierwszy – gdy oskarżony zmarł przed wydaniem wyroku przez sąd pierwszej instancji. Wówczas wyrok dotknięty jest uchybieniem stanowiącym bezwzględną przyczynę odwoławczą z art. 439 § 1 pkt 9. Drugi – gdy oskarżony zmarł po wydaniu wyroku, a przed jego uprawomocnieniem i przed wniesieniem apelacji. W takim układzie procesowym nie zostało wszczęte postępowanie odwoławcze, ale wyrok nie jest prawomocny, co powoduje konieczność umorzenia postępowania na podstawie art. 17 § 1 pkt 5. 8 Natomiast gdy oskarżony zmarł po uprawomocnieniu się wyroku, umorzeniu podlega postępowanie wykonawcze (art. 15 § 1 k.k.w.). Trzeci – gdy oskarżony zmarł po wniesieniu apelacji. Wówczas zachodzi ujemna przesłanka procesowa, choć nie był nią dotknięty wyrok sądu pierwszej instancji. Z tego powodu nie jest jednak możliwe rozpoznanie apelacji i merytoryczne orzekanie, co zgodnie z art. 439 § 1 pkt 9 powoduje konieczność uchylenia wyroku i na podstawie art. 17 § 1 pkt 5 umorzenia postępowania (por. wyroki SN: z 16.04.2008 r., IV KK 4/08, OSNwSK 2008, poz. 892; z 25.11.2014 r., V KK 321/14, LEX nr 1541269; z 11.05.2017 r., II KK 126/17, LEX nr 2294392; wyrok SA w Katowicach z 26.11.2014 r., II AKa 280/14, LEX nr 1647749; wyrok SA w Warszawie z 17.05.2017 r., II AKa 31/17, LEX nr 2310565). W tym ostatnim przypadku dodatkowo zastrzec trzeba, że gdy wyrok jest uniewinniający, to wówczas konieczne jest rozpoznanie zarzutów apelacji, gdyż dopiero w razie ich zasadności powstaje przeszkoda do ponownego rozpoznania sprawy z uwagi na śmierć oskarżonego, co w konsekwencji prowadzi do uchylenia wyroku i umorzenia postępowania. Natomiast w wypadku niezasadności apelacji wyrok uniewinniający podlega utrzymaniu w mocy, gdyż jego uchyleniu i umorzeniu postępowania –art. 439 § 2 (zob. szerzej teza 118 i 119).” (D. Świecki [w:] B. Augustyniak, K. Eichstaedt, M. Kurowski, D. Świecki, Kodeks postępowania karnego. Tom II. Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2021, art. 439, pkt 73). Mając na względzie te uwagi, zaskarżony wyrok podlegał uchyleniu, a postępowanie zostało umorzone, z uwagi na śmierć obwinionej. W sprawie, już po wydaniu orzeczenia przez sąd I instancji, wystąpiła przesłanka skutkująca obligatoryjnym umorzeniem postępowania dyscyplinarnego. O kosztach Sąd Najwyższy orzekł w oparciu o art. 166 pop, obciążając nimi Skarb Państwa. Mając na uwadze powyższe, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.