I K 100/58

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Ostrowski (sprawozdawca). Sędziowie: J. Potępa, K. Czajkowski. Prokurator: A. Ferenc.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Jerzego K. oskarżonego z art. 230 § 1 k.k., po rozpoznaniu założonej przez oskarżonego rewizji od wyroku Sądu Wojewódzkiego dla m. st. Warszawy z dnia 31 grudnia 1957 r., na podstawie art. 375, 385 pkt 3 i 388 § 1 k.p.k.uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał temuż Sądowi do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneJerzy K. stanął przed sądem pod zarzutem, że przewidując możliwość śmierci Albina S. i godząc się na to, wyrzucił go na jezdnię z jadącego tramwaju, w następstwie czego Albin S. uderzył głową w przejeżdżający samochód ciężarowy, co wywołało liczne obrażenia głowy, połączone z pęknięciem podstawy i pokrywy czaszki oraz wylewami krwawymi do mózgu, powodujące jego zejście śmiertelne, to jest pod zarzutem popełnienia przestępstwa z art. 225 § 1 k.k.Sąd Wojewódzki dla m. st. Warszawy, po rozpoznaniu sprawy, wyrokiem z dnia 31 grudnia 1957 r. uznał oskarżonego Jerzego K. za winnego tego, że nieumyślnie spowodował śmierć Albina S. w ten sposób, iż usiłując przy użyciu siły fizycznej zmusić go do opuszczenia tramwaju, doprowadził do wypadnięcia Albina S. z jadącego tramwaju na jezdnię, gdzie w wyniku upadku i potracenia przez przejeżdżający samochód Albin S. doznał śmiertelnych obrażeń ciała, i za ten czyn z mocy art. 230 § 1 k.k. skazał oskarżonego Jerzego K. na karę 5 lat więzienia z zaliczeniem na poczet tej kary okresu tymczasowego aresztowania od dnia 27 maja 1957 r.Od tego wyroku założył rewizję oskarżony.Rewizja zarzuca:1.obrazę art. 339 § 1 lit. a) k.p.k. przez niewskazanie, czy obrażenia cielesne Albina S. były wynikiem tylko upadku na jezdnię z dużą siłą, czy też potrącenia jeszcze przed przejeżdżający samochód, co ma istotne znaczenie dla stwierdzenia, czy potracenie przez samochód pozostaje w związku przyczynowym z działaniem oskarżonego;2.obrazę art. 320 i 339 k.p.k. przez nierozważenie zeznań świadka S. i nieustalenie, co było bezpośrednią przyczyną wypadnięcia pokrzywdzonego z tramwaju, w szczególności - czy działanie oskarżonego, czy wstrząs tramwaju, czy też działanie samego pokrzywdzonego;3.obrazę art. 230 § 1 k.k. przez wadliwe zakwalifikowanie czynu oskarżonego z tego przepisu ustawy zamiast - prawidłowo - z art. 242 § 1 k.k.;4.obrazę art. 299 § 1 k.p.k. przez odczytanie na rozprawie zeznań świadka P. złożonych w śledztwie, choć brak było ku temu podstaw;5.obrazę art. 117 § 1 k.p.k. przez niewezwanie na rozprawę biegłych psychiatrów, co było konieczne, gdyż złożona przez nich opinia w śledztwie jest niejasna i okoliczność ta wystąpiła dopiero na rozprawie, sąd zaś nie zajął wyraźnego stanowiska w uzasadnieniu wyroku co do wniosku obrońcy oskarżonego zgłoszonego pod koniec rozprawy o wezwanie biegłych na rozprawę;6.rażącą niewspółmierność kary wymierzonej oskarżonemu w wysokości górnej granicy ustawowej przewidzianej dla przypisanego mu przestępstwa mimo istnienia okoliczności łagodzących.W konkluzji rewizja oskarżonego zawiera wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy wyraził następujący pogląd prawny:Rewizja oskarżonego jest częściowo słuszna.W szczególności słuszny jest zarzut rewizji dotyczący niewezwania przez sąd biegłych psychiatrów na rozprawę. Obrońca oskarżonego wnosi o to przed zakończeniem rozprawy, powołując się na to, że opinia złożona przez biegłych w śledztwie jest niejasna.W związku ze zgłoszonym wnioskiem sąd nie powziął żadnej decyzji na rozprawie ani też w uzasadnieniu wyroku nie zajął żadnego stanowiska, dlaczego pominął wniosek obrońcy oskarżonego o wezwanie na rozprawę biegłych psychiatrów.Biegli psychiatrzy złożyli swoją opinię tylko w śledztwie. W opinii tej biegli stwierdzili między innymi, że oskarżony jest osobnikiem używającym przewlekle alkoholu i że w związku z tym wykazuje objawy psychodegeneracji alkoholowej.Tego rodzaju stwierdzenie nie wyjaśnia, czy w chwili popełnienia przestępstwa zdolność rozpoznania czynu przez oskarżonego lub kierowania swoim postępowaniem była ograniczona i w jakim stopniu.Okoliczność ta, w wypadku jej stwierdzenia, w każdym razie mogłaby mieć wpływ na wymiar kary, a więc i wpływ na treść wyroku.Przytoczone uchybienie jest więc tego rodzaju, że powoduje konieczność uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.Co do poruszonych w rewizji oskarżonego zagadnień prawnych Sąd Najwyższy zaznacza, co następuje.Przepis art. 242 k.k. ma zastosowanie jedynie w tych wypadkach, gdy oskarżony swoim działaniem lub zaniechaniem stwarza stan niebezpieczeństwa, które grozi bezpośrednio życiu człowieka.Gdy natomiast - jako skutek działania lub zaniechania oskarżonego - nastąpiła śmierć człowieka, którą sprawca jako skutek przewidywał, lecz bezpodstawnie przypuszczał, że go uniknie, lub skutku nie przewidywał, lecz mógł lub powinien był go przewidzieć, natenczas wchodzić będzie w grę, zgodnie z art. 36 k.k., kwalifikacja prawna z art. 230 § 1 k.k.Do zastosowania art. 230 § 1 k.k. nie jest konieczne, aby działanie lub zaniechanie sprawcy było jedyną i wyłączną przyczyną śmierci pokrzywdzonego. Konieczne jest tylko ustalenie, że istnieje związek przyczynowy miedzy działaniem lub zaniechaniem sprawcy a skutkiem. Przyłączenie się do tego innych jeszcze przyczyn związku przyczynowego nie przerywa i nie wyłącza odpowiedzialności sprawcy za wywołanie skutku, jeżeli tylko z ustaleń wynika, że skutek ten sprawca mógł lub powinien był przewidzieć.Kodeks karny stoi na gruncie zasady nieograniczonego związku przyczynowego. Stosownie do tej zasady za główną przyczynę uważa się czyn, który sprowadził skutek przestępny. Ta zasada związku przyczynowego jest jedynie ograniczona przez zasadę odpowiedzialności za czyn zawiniony (orzeczenie S.N. IV K 892/58, ogłoszone w "Orzecznictwie Sądów Polskich", zeszyt nr 9 z 1959 r.).Z tych zasad Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji wyroku. Wobec uchylenia wyroku uznano rozważanie pozostałych zarzutów za bezprzedmiotowe.