I K 101/60

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie1.Mariana K., oskarżonego z art. 38 m.k.k., z art. 1 § 3 u.k.d., oraz art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 1 lipca 1958 r. o zezwoleniach na wykonywanie przemysłu, rzemiosła, handlu i niektórych usług przez jednostki gospodarki nie uspołecznionej (Dz. U. z 1958 r. Nr 45, poz. 224),2.Emila S., oskarżonego z art. 1 § 3 u.k.d.po rozpoznaniu założonej przez oskarżonych rewizji od wyroku Sądu Wojewódzkiego dla m.st. Warszawy z dnia 25 października 1959 r. na podstawie art. 375, 383 pkt 3 i 388 § 1 k.p.k. uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał temuż sądowi do ponownego rozpoznania.) j Sąd Wojewódzki dla m.st. Warszawy wyrokiem z dnia 23 października 1959 r. IV K 406/59 skazał:I.oskarżonego Mariana K.:1................................2.Z mocy art. 1 § 3 u.k.d. na karę jednego roku i 6 (sześciu) miesięcy więzienia i 10 000 złotych grzywny za to, że dnia 13 października 1958 r. w W. dokonał obrotu wartościami dewizowymi bez zezwolenia właściwych władz, przez to, że pożyczył cudzoziemcowi dewizowemu, Emilowi S. kwotę 57 000 złotych,3.Z mocy art. 11 ustęp 1 ustawy z dnia 1 lipca 1958 r. o zezwoleniach na wykonywanie przemysłu, rzemiosła, handlu i niektórych usług przez jednostki gospodarki nie uspołecznionej (Dz. U. z 1958 r. Nr 45, poz. 224) na karę sześciu miesięcy aresztu i 50 000 złotych grzywny za to, że w okresie od marca 1958 r. do 19 lutego 1959 r. w W. nie mając zezwolenia Wydziału Handlu Prezydium Rady Narodowej m.st. Warszawy trudnił się zawodowo handlem towarami tekstylnymi.II.Oskarżonego Emila S. z mocy art. 1 § 3 u.k.d. na karę jednego roku więzienia i 10 000 złotych grzywny, z zamianą w razie nieściągalności na 100 dni więzienia za to, że w dniu 15 października 1958 r. w W., będąc cudzoziemcem dewizowym, dokonał obrotu wartościami dewizowymi bez zezwolenia właściwych władz w ten sposób, że zaciągnął pożyczkę pieniężną w wysokości 57 000 zł od krajowca dewizowego Mariana K.Uzasadnienie faktyczneOd tego wyroku założyli rewizję oskarżeni.Rewizja oskarżonego Mariana K. jako zasadniczy podnosi zarzut obrazy art. 35 § 1, 37 i 38 k.p.k. przez:1)rozstrzygnięcie wniosku oskarżonego Mariana K. o wyłączenie sędziego przewodniczącego - przez sąd z udziałem tegoż sędziego, co do którego zgłoszono wniosek o wyłączenie - aczkolwiek zgodnie z art. 35 § 1 k.p.k. sędzia taki powinien "wstrzymać się od udziału w sprawie",2)przez oddalenie wniosku o wyłączenie sędziego na tej podstawie, że wniosek ten jest spóźniony, gdyż powinien być złożony przed rozpoczęciem przewodu sądowego - aczkolwiek przesłanki uzasadniające wniosek zaistniały (z wyjątkiem jednej) dopiero w trakcie toczącej się rozprawy głównej,3)przez nieuwzględnienie wniosku oskarżonego o wyłączenie sędziego - aczkolwiek okoliczności powołane we wniosku świadczą niewątpliwie o tym, iż sędzia ten miał w pierwszej fazie rozprawy określony pogląd na sprawę.W konkluzji rewizja oskarżonego Mariana K. zawiera wniosek zasadniczy o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.Treść rewizji oskarżonego Emila S. stanowią zarzuty:1)obrazy art. 250 k.p.k. przez niedopuszczenie dowodów ze świadków i biegłego zaofiarowanych we wniosku dowodowym z dnia 12 września 1959 r.2)obrazy art. 1 § 3 u.k.d. przez skazanie oskarżonego z tego przepisu, choć czyn oskarżonego nie stanowił przestępstwa dewizowego;3)obrazy art. 20 § 1 k.k., gdyż oskarżony Emil S. miał wszelkie uzasadnione podstawy uważać, że oskarżony Marian K. jest istotnie cudzoziemcem dewizowym.Zgłaszając te zarzuty, rewizja oskarżonego Emila S. wniosła o uchylenie, co do niego zaskarżonego wyroku i uniewinnienie go od zarzutu aktu oskarżenia lub przekazania sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.Sąd Najwyższy wyraził następujący pogląd prawny:Zarzuty podniesione przez rewizję oskarżonego Mariana K., dotyczące naruszenia przez Sąd przepisów o wyłączeniu sędziego, są słuszne.O wyłączeniu sędziego z przyczyn wymienionych w art. 37 k.p.k. (a także w art. 134 k.p.k.) rozstrzyga w myśl art. 36 i 35 § 1 k.p.k. sąd w tym składzie, w jakim sprawa jest rozpatrywana (kolegialnie lub jednoosobowo) jednakże bez udziału sędziego, którego wyłączenie miałoby dotyczyć (postanowienie Sądu Najwyższego - Izba Karna z dnia 5 września 1957 r. III KO 28/57 OSN 1958/IV poz. 43). Dodać należy, iż w myśl tegoż postanowienia sąd orzeka w tym wypadku z reguły na posiedzeniu niejawnym, a więc także wówczas, gdy już rozpoczęto rozprawę.Wniosek o wyłączenie sędziego z mocy art. 37 k.p.k. należy istotnie zgłosić przed rozpoczęciem przewodu sądowego pod rygorem bezskuteczności późniejszych wniosków i zarzutów. Jeżeli jednak przyczyny wyłączenia nie były stronie wcześniej znane, zarzut obrazy art. 37 k.p.k. można zgłosić w rewizji (wyrok Sądu Najwyższego - Izba Karna z dnia 4 grudnia 1957 r. III K 461/57 OSPiKA 1959/6 poz. 166). Tym bardziej zarzut ten można zgłosić w rewizji wówczas, gdy przyczyny wyłączenia powstały dopiero w toku rozprawy i gdy mimo ich zgłoszenia przed sądem nie zostały uwzględnione.Osobisty stosunek, o którym mowa w art. 37 k.p.k., w przeciwieństwie do czysto towarzyskiego ujęcia pojmować należy jako tego rodzaju życiowy stosunek pośredni lub bezpośredni, który znalazł wyraz w konkretnym wypowiedzeniu przez sędziego swojego poglądu na istotę sprawy ulegającej osądzeniu. (Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 maja 1932 r. II. 4 K. 344/32 Zb.Orz. 1932/IX poz. 167). Przytoczone we wniosku o wyłączenie wypowiedzi sędziego - przewodniczącego, że "wszystkie ordery oskarżonego mogą być zlikwidowane jednym postanowieniem", że "oskarżony jest hochsztaplerem, co nie sieje, nie orze a zbiera", oraz że "z prawdomównością oskarżonego różnie bywa", świadczą o tego rodzaju nastawieniu sędziego przewodniczącego przed zakończeniem przewodu sądowego, iż mogło ono wywołać wątpliwość, co do jego bezstronności.W tych warunkach omówione uchybienia procesowe, jako mogące mieć wpływ na treść wyroku co do oskarżonego Mariana K., uzasadniają konieczność uchylenia wyroku na zasadzie art. 383p. 3 k.p.k. i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Z uwagi na ścisłą łączność sprawy oskarżonego Emila S. ze sprawą oskarżonego Mariana K. konieczne jest również uchylenie wyroku i ponowne rozpoznanie sprawy co do oskarżonego Emila S.Tym samym rozważenie rewizji oskarżonego Emila S., jak również pozostałych zarzutów rewizji oskarżonego Mariana K., jest oczywiście zbędne.Ze względu na przytoczone wyżej uchybienie należało orzec jak w sentencji.