I K 35/66

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia R. Kryże.Sędziowie: K. Grzebuła, E. Binkiewicz (sprawozdawca).Prokurator Generalnej Prokuratury: W. Anc.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Faustyna M. i Leszka Władysława K., oskarżonych z art. 77 § 2 u.k.s., po rozpoznaniu założonej przez prokuratora rewizji od wyroku Sądu Wojewódzkiego dla Województwa Warszawskiego z dnia 17 listopada 1965 r., na podstawie art. 375, 383 pkt 2 i 3 i 388 § 1 k.p.k.uchylił powyższy wyrok w zaskarżonej części i sprawę w tym zakresie przekazał Sądowi Wojewódzkiemu dla Województwa Warszawskiego w Warszawie do ponownego rozpoznania.Faustyn M. i Leszek Władysław K. oskarżeni byli z art. 77 § 2 u.k.s. w związku z art. 25 § 1 ust. 2 lit. e) u.k.s. o to, że w czasie od stycznia 1964 r. do 20 października 1964 r. w W., działając wspólnie jako współwłaściciele zakładu (montaż wkładów do długopisów), podając w prowadzonych przez siebie księgach podatkowych Nr 1 niezgodne z rzeczywistością dane dotyczące zakupu surowców oraz wykazując w deklaracjach miesięcznych obniżone dochody, ukryli przed opodatkowaniem dochód w wysokości 451.400 zł, przez co narazili Skarb Państwa na uszczuplenie należności podatkowych w podatku dochodowym i wyrównawczym w wysokości 398.506 złotych.Sąd Wojewódzki dla Województwa Warszawskiego w Warszawie wyrokiem z dnia 17 listopada 1965 r. uznał, że w czynie zarzuconym oskarżonym Faustynowi M. i Leszkowi Władysławowi K. mieszczą się elementy przestępstwa przewidzianego w art. 78 § 1 u.k.s. i postępowanie karne w tym zakresie w stosunku do obu oskarżonych umorzył, obciążając Skarb Państwa kosztami postępowania.Od powyższego wyroku założył rewizję prokurator, zarzucając błędną ocenę okoliczności faktycznych, polegającą na wysnuciu z dowodów ujawnionych w toku przewodu sądowego wadliwych wniosków, że w obecnym stadium postępowania sądowego trudno jest ustalić, czy nastąpiło uszczuplenie podatku, i że wobec tego można się tu jedynie dopatrzyć popełnienia występku skarbowego przewidzianego w art. 78 § 1 u.k.s.Rewizja prokuratora wnosi o uchylenie powyższego wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneSąd Najwyższy wyraził następujący pogląd:Wniosek rewizyjny prokuratora o uchylenie wyroku w zaskarżonej części jest zasadny niezależnie od tego, czy ocena dowodów ma prowadzić do ustaleń, że oskarżeni Faustyn M. i Leszek Władysław K. dopuścili się czynu wymienionego w zarzucie II aktu oskarżenia, wypełniającego ramy przestępstwa określonego w art. 77 § 2 u.k.s. w związku z art. 25 § 1 ust. 2 lit. e) u.k.s., czy też czyn ich należy zakwalifikować jako mieszczący się w granicach kwalifikacji prawnej z art. 78 § 1 u.k.s. Jakkolwiek w tym ostatnim wypadku czyn oskarżonych stanowiłby występek skarbowy zagrożony jedynie karą grzywny, a więc należący w myśl art. 114 § 1 ust. 2 lit. b) u.k.s. do zakresu orzecznictwa sprawowanego przez organy finansowe, to jednak zajęcie przez Sąd stanowiska, że oskarżeni dopuścili się jedynie przestępstwa podlegającego orzecznictwu organu finansowego w myśl art. 117 u.k.s., nie odbiera właściwości rzeczowej Sądu, lecz przeciwnie, obliguje Sąd do merytorycznego rozpoznania sprawy niezależnie od dokonanej oceny prawnej czynu przypisanego.Pogląd prawny wyrażony przez Sąd Wojewódzki, że art. 117 u.k.s. dopuszcza właściwość przemienną, tj. daje Sądowi orzekającemu swobodny wybór bądź rozpoznania sprawy merytorycznie, bądź też uznania swej niewłaściwości i przekazania sprawy właściwemu organowi finansowemu - nie jest trafny wobec nie nasuwającej wątpliwości kategorycznego sformułowania tego przepisu, który nie dopuszcza przekazania sprawy organowi finansowemu.Przechodząc do meritum sprawy, stwierdzić należy, że ocena winy oskarżonych w zakresie zarzuconego im przestępstwa z art. 77 § 2 u.k.s. w związku z art. 25 § 1 pkt 2 lit. a) u.k.s. wymaga odpowiedzi na następujące pytania:1) czy oskarżeni prowadzili rachunkowość przedsiębiorstwa rzetelnie?2) czy fakt nierzetelnego prowadzenia ksiąg pozostawał w związku z toczącym się postępowaniem podatkowym oraz zgłoszeniem niezgodnych z rzeczywistością danych wpływających na wysokość zobowiązania podatkowego?3) czy z takiego działania oskarżonych wynikało uszczuplenie podatkowe przekraczające kwotę 100.000 zł?4) czy oskarżeni działali umyślnie?Niezależnie od potrzeby poczynienia wyżej wyliczonych ustaleń nasuwa się potrzeba wstępna wyjaśnienia obecnego stanu konta podatkowego oskarżonych za lata 1963 i 1964.Wypływa to z treści zaświadczeń złożonych przez obronę na rozprawie przed Sądem Najwyższym, a mianowicie:a) z zaświadczenia Wydziału Finansowego PDRN W. z dnia 11 maja 1966 r. stwierdzającego, iż oskarżony Faustyn M. z tytułu prowadzenia przedsiębiorstwa "Wyrób wkładów do długopisów" nie zalega w podatku obrotowym i dochodowym za rok 1964,b) z analogicznego zaświadczenia z dnia 12 maja 1966 r. dotyczącego oskarżonego Leszka Władysława K.Treść powyższych zaświadczeń, jakkolwiek stwierdza niezaleganie przez oskarżonych w podatkach za rok 1964, nie odpowiada na pytanie, czy uszczuplenie podatkowe stanowiące treść zarzutu zostało oskarżonym naliczone jako należność oraz czy oskarżeni sumę tę zapłacili.W wypadku pozytywnym zachodziłaby konieczność zastosowania przepisu art. 25 § 4 u.k.s., co w konsekwencji zwalniałoby Sąd Wojewódzki od czynienia ustaleń w zakresie umyślności działania oraz wysokości uszczuplonego podatku.W obszernym fragmencie uzasadnienia wyroku Sąd Wojewódzki przekonywająco wywiódł, że księgowość przedsiębiorstwa oskarżonych prowadzona była rażąco nierzetelnie, albowiem oskarżeni nie tylko że nie prowadzili rachunkowości wymaganego od nich typu, lecz nawet niewłaściwa dla nich księga podatkowa zawierała zapisy księgowe nieprawidłowe lub wręcz fikcyjne.Zastrzeżenia budzą rozważania Sądu I instancji, mające udzielić odpowiedzi, czy oskarżeni narazili Skarb Państwa na uszczuplenie należności podatkowych, a jeśli tak, to czy wynosi ono przeszło 100.000 zł.W razie niezadośćuczynienia przez oskarżonych przepisom art. 25 § 4 u.k.s., Sąd Wojewódzki powinien rozważyć, czy najkorzystniejszy dla oskarżonych II wariant opinii biegłych księgowych K. i D. stanowi jedynie abstrakcyjne i nie oddające rzeczywistości teoretyczne wyliczenie, czy też zbieżne jest to z rzeczywistością, gdyż uwzględnia maksymalnie podawane przez oskarżonych kwoty produkcji, a więc tym samym, czy nie zachodzi sytuacja ukrycia pewnej sumy zysku przed opodatkowaniem. Będzie to ewentualnie wymagało poczynienia dodatkowych ustaleń, dotyczących maksymalnie dopuszczalnych kosztów surowca w porównaniu z osiągniętymi wynikami produkcji w omawianym okresie.Odrębną pozostanie kwestia oceny umyślności działania, a więc rozważenia, czy nieporządek istniejący w rachunkowości przedsiębiorstwa oskarżonych i w związku z tym zapisy wykazujące nieprawidłowy, tj. obniżony zysk stanowiły środek umyślnego działania oskarżonych w celu ukrycia części osiągniętego faktycznie zysku przed opodatkowaniem.Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.