I KR 35/66

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Faustyna M. i Leszka - Władysława K. oskarżonych z art. 77 § 2 u.k.s. po rozpoznaniu założonej przez prokuratora rewizji od wyroku Sądu Wojewódzkiego dla województwa warszawskiego z dnia 17 listopada 1965 r. na podstawie art. 375, 383 pkt 2 i 3 i 388 § 1 k.p.k. uchylił powyższy wyrok w zaskarżonej części i sprawę w tym zakresie przekazał Sądowi Wojewódzkiemu dla województwa warszawskiego w Warszawie do ponownego rozpoznania.Faustyn M. i Leszek - Władysław K. oskarżeni byli z art. 77 § 2 u.k.s. w związku z art. 25 § 1 ust. 2 pkt c) u.k.s. o to, że w czasie od stycznia 1964 r. do 20 października 1964 r. w W. działając wspólnie, jako współwłaściciele zakładu, montaż wkładów do długopisów, podając w prowadzonych przez siebie księgach podatkowych Nr 1 niezgodne z rzeczywistością dane dotyczące zakupu surowców oraz wykazując w deklaracjach miesięcznych zaniżone dochody ukryli przed opodatkowaniem dochód w wysokości 451 400 zł, przez co spowodowali narażenie Skarbu Państwa na uszczuplenie należności podatkowych w podatku dochodowym i wyrównawczym w wysokości 398 506 złotych.Sąd Wojewódzki dla województwa warszawskiego w Warszawie wyrokiem z dnia 17 listopada 1965 r. uznał, że w czynie zarzuconym oskarżonym Faustynowi M. i Leszkowi - Władysławowi K. mieszczą się elementy przestępstwa, przewidzianego w art. 78 § 1 u.k.s. postępowanie karnie w tym zakresie w stosunku do obu oparzonych umorzył, obciążając Skarb Państwa kosztami postępowania.Od powyższego wyroku założył rewizję prokurator zarzucając błędną ocenę okoliczności faktycznych, polegającą na wysnuciu z dowodów, ujawnionych w toku przewodu sądowego wadliwych wniosków, że w obecnym stadium postępowania sądowego trudno jest ustalić czy nastąpiło uszczuplenie podatku, wobec czego można się jedynie dopatrzeć występku skarbowego, przewidzianego art. 78 § 1 u.k.s.Rewizja prokuratora wnosi o uchylenie powyższego wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneSąd Najwyższy wyraził następujący pogląd:Wniosek rewizyjny prokuratora o uchylenie wyroku w zaskarżonej części jest zasadny niezależnie od tego, czy ocena dowodów ma prowadzić do ustaleń, iż oskarżeni Faustyn M. i Leszek - Władysław K. dopuścili się czynu, wskazanego w zarzucie II aktu oskarżenia, wypełniającego ramy przestępstwa określonego w art. 77 § 2 u.k.s. w związku z art. 25 § 1 ust. 2 pkt e u.k.s. czy też czyn ich należy zakwalifikować jako mieszczący się w granicach kwalifikacji prawnej z art. 78 § 1 u.k.s. Jakkolwiek w tym ostatnim wypadku czyn oskarżonych stanowiłby występek skarbowy, zagrożony jedynie karą grzywny, awięc należący w myśl art. 114 § 1 ust. 2 pkt b) u.k.s. do zakresu orzecznictwa sprawowanego przez organy finansowe, zajęcie przez Sąd stanowiska, iż oskarżeni dopuścili się jedynie przestępstwa, podlegającego orzecznictwu organu finansowego w myśl art. 117 u.k.s. właściwości rzeczowej Sądu nie odbiera, lecz przeciwnie obliguje Sąd do merytorycznego rozpoznania sprawy niezależnie do dokonanej oceny prawnej czynu przypisanego.Pogląd prawny wyrażony przez Sąd Wojewódzki, iż art. 117 u.k.s. dopuszcza właściwość przemienną, to jest, daje Sądowi orzekającemu swobodny wybór: bądź rozpoznanie sprawy merytorycznie, bądź uznania swej niewłaściwości i przekazania sprawy właściwemu organowi finansowemu nie jest trafny wobec nie nasuwającej wątpliwości kategoryczności sformułowania tego przepisu nie dopuszczającego przekazania sprawy organowi finansowemu.Przechodząc do meritum sprawy stwierdzić należy, iż ocena winy oskarżonych w zakresie zarzuconego im przestępstwa z art. 77 § 2 u.k.s. w związku z art. 25 § 1 pkt 2 lit. a u.k.s. wymaga odpowiedzi na następujące pytania:1) czy oskarżeni prowadzili rachunkowość przedsiębiorstwa rzetelnie,2) czy fakt nierzetelnego prowadzenia ksiąg pozostawał w związku z toczącym się postępowaniem podatkowym oraz zgłoszeniem niezgodnych z rzeczywistością danych, wpływających na wysokość zobowiązania podatkowego,3) czy z takiego działania oskarżonych wynikało uszczuplenie podatkowe przekraczające kwotę 100 000 zł,4) czy oskarżeni działali umyślnie.Niezależnie od potrzeby poczynienia wyżej wyliczonych ustaleń nasuwa się potrzeba wstępna - wyjaśnienia obecnego stanu konta podatkowego oskarżonych za lata 1963 i 1964 r.Wypływa to z treści zaświadczeń, złożonych przez obronę na rozprawie przed Sądem Najwyższym a mianowicie:a) zaświadczenia Wydziału Finansowego PDRN Warszawa Praga Południe z dnia 11 maja 1966 r. stwierdzającego, iż oskarżony Faustyn M. z tytułu prowadzenia przedsiębiorstwa wyrób wkładów do długopisów nie zalega w podatku obrotowym i dochodowym za rok 1964,b) analogicznego zaświadczenia z dnia 12 maja 1966 r. dotyczącego oskarżonego Leszka - Władysława K.Treść powyższych zaświadczeń jakkolwiek stwierdza nie zaleganie przez oskarżonych w podatkach za rok 1964 nie odpowiada na pytanie, czy uszczuplenie podatkowe stanowiące treść zarzutu zostało oskarżonym zaliczone, jako należność oraz czy oskarżeni sumę tę zapłacili.W wypadku pozytywnym zachodziłaby konieczność zastosowania przepisu art. 25 § 4 u.k.s., co w konsekwencji zwalniałoby Sąd Wojewódzki od czynienia ustaleń w zakresie umyślności działania oraz wysokości uszczuplonego podatku.W obszernym fragmencie uzasadnienia wyroku Sąd Wojewódzki przekonywająco wywiódł, że księgowość przedsiębiorstwa oskarżonych prowadzona była rażąco nierzetelnie, albowiem oskarżeni nie tylko, że nie prowadzili rachunkowości wymaganego od nich typu lecz nawet niewłaściwa dla nich księga podatkowa zawierała zapisy księgowe nie tylko nieprawidłowe lecz wręcz fikcyjne.Zastrzeżenia budzą rozważania sądu I instancji dające odpowiedź, czy oskarżeni narazili Skarb Państwa na uszczuplenie należności podatkowych a jeśli tak, to czy wynosi ona ponad 100 000 zł.W wypadku nie zadośćuczynienia przez oskarżonych wymogom art. 25 § 4 u.k.s., Sąd Wojewódzki winien t rozważyć, czy najkorzystniejszy dla oskarżonych, tzn. wariant II opinii biegłych księgowych K. i D. stanowi jedynie abstrakcyjne i nie oddające (rzeczywistości teoretyczne wyliczenie, czy też pokrywa się z rzeczywistością gdyż uwzględnia maksymalnie podawane przez oskarżonych kwoty produkcji - a tym samym, czy nie zachodzi sytuacja ukrycia pewnej sumy zysku przed opodatkowaniem.Będzie to ewentualnie wymagało poczynienia dodatkowych ustaleń, dotyczących maksymalnie dopuszczalnych kosztów surowca w porównaniu do osiągniętych wyników produkcji w omawianym okresie.Odrębną pozostanie kwestia oceny umyślności działania to jest rozważenia, czy nieporządek istniejący w rachunkowości przedsiębiorstwa oskarżonych a w związku z tym zapisy wykazujące nieprawidłowy, tj. zaniżony zysk stanowiły środek umyślnego działania oskarżonych w celu ukrycia części osiągniętego faktycznie zysku przed opodatkowaniem.Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.