I K 516/51

SentencjaSąd Najwyższy przy udziale Prokuratora Generalnej Prokuratury na rozprawie rewizyjnej dnia 4 grudnia 1951 r. w sprawie K. M. osk. z art. 22 m. k.k. po rozpoznaniu rewizji oskarżonego od wyroku Sądu Wojewódzkiego w K. Nr IV. K. 34/51 z dnia 16 lutego 1951 r., na podstawie art. 375, 388 § 1 k.p.k., uchyla zaskarżony wyrok i sprawę temuż sądowi do ponownego rozpoznania przekazuje.Uzasadnienie faktyczneSąd Najwyższy zważył, co następuje:1-2) W sprawie niniejszej został oskarżonemu doręczony akt oskarżenia w dniu 15.II.1951 r. (k. 33). W tymże dniu doręczono mu również wezwanie na rozprawę (k. 35), którą wyznaczono już na dzień następny, tj. na 16.II.1951 r. W zarządzeniu o rozpisaniu rozprawy głównej z dnia 15.II.1951 (k. 34) wyznaczono oskarżonemu obrońcę z urzędu w osobie adwokata J. S. Dowodu doręczenia zawiadomienia o tym wymienionemu obrońcy oraz zawiadomienia go o terminie rozprawy - w aktach brak.W dniu 16 lutego 1951 r. odbyła się rzeczywiście rozprawa główna, na której zapadł zaskarżony wyrok. Jak z protokołu rozprawy wynika, stawili się na rozprawę (k. 45) oskarżony, doprowadzony z więzienia oraz wyznaczony obrońca. Ani oskarżony, ani jego obrońca nie skorzystali wprawdzie z uprawnienia, służącego im na podstawie art. 253 § 2 k. p. k., i wniosku o odroczenie rozprawy nie składali, z drugiej strony atoli nie wykazuje protokół rozprawy, by przewodniczący pouczył oskarżonego, który jest analfabetą (k. 20v, 24v), o przysługujących mu uprawnieniach.Oczywistym jest w tych warunkach, że ani oskarżony, ani obrońca nie mogli się przed rozprawą zaznajomić należycie z treścią aktu oskarżenia i z jego obszernym uzasadnieniem, oskarżony nie miał czasu porozumieć się ze swym obrońcą co do swej obrony, obrońca zaś ze swej strony nie zdołał, jak to wynika z protokołu rozprawy ani należycie sformułować wniosków dowodowych, ani przygotować obrony oskarżonego.Kodeks postępowania karnego, ustanawiając instytucję obrońcy oskarżonego, normuje zarazem jego prawa i obowiązki tak w interesie samego oskarżonego, jak i w interesie publicznym w dążeniu do zrealizowania naczelnej zasady procesu karnego, jaką jest poszukiwanie prawdy materialnej. W pewnych wypadkach (art. 79 k.p.k.) ustawa uważa udział obrońcy wprost za konieczny, tak że postępowanie nie może się toczyć bez udziału obrońcy (tzw. obrona niezbędna). Prowadzenie obrony nie może się naturalnie ograniczyć do czystej formalności, polegającej jedynie na "obecności obrońcy na rozprawie, przeczyłoby to bowiem zasadzie i celowi samej instytucji obrońcy. Aby oskarżony mógł skutecznie korzystać z obrony i aby obrońca mógł należycie prowadzić swą obronę, ustawa w całym szeregu przepisów (p. art. 84, 254, 272 § 2, i inne k.p.k.) dba o to, by obrona miała możność i czas zaznajomić się ze sprawą i porozumieć się z oskarżonym.W tych szczególnych wypadkach, kiedy ustawa uważa obronę za niezbędną (art. 79 k.p.k.), a do takich należy i niniejsza sprawa, oskarżony nie może się nawet skutecznie zrzec swych uprawnień, ani nie może też skutecznie sprzeciwić się udziałowi obrońcy. Ustawa bowiem wychodzi z oczywistego założenia, że w przypadkach obrony niezbędnej względy publiczne wymagają wprost, aby interesy oskarżonego strzeżone były przez obrońcę. (por. Śliwiński, Proces karny, str. 379 i nast.).Skoro więc w niniejszej sprawie z winy Sądu Wojewódzkiego oskarżony korzystał z obrońcy tylko formalnie, a niedochowanie wskazanych w rewizji terminów i sam przewód sądowy, przeprowadzony przed tymże sądem wskazuje, że merytorycznie obrona ta została uniemożliwiona, przeto Sąd Najwyższy zaskarżony wyrok z powodu obrazy art. 79 § 2 k. p. k. z mocy art. 378 § 1 pkt. a, 379, 388 § 1 k.p.k. uchylił i sprawę Sądowi Wojewódzkiemu w K. w innym składzie sędziowskim do ponownego rozpoznania przekazał, nie znajdując już potrzeby rozważenia pozostałych zarzutów rewizyjnych, nie pozbawionych zresztą słuszności.