I KK 449/22

I KK 449/22 POSTANOWIENIE Dnia 19 maja 2023 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Paweł Kołodziejski w sprawie A. K. skazanego z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 294 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k., po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 19 maja 2023 r., wniosku obrońcy skazanego o wyłączenie sędziego Sądu Najwyższego Igora Zgolińskiego od rozpoznania sprawy o sygn. akt I KK 449/22, na podstawie art. 42 § 1 i 4 k.p.k. w zw. z art. 41 § 1 k.p.k. a contrario p o s t a n o w i ł: nie uwzględnić wniosku. UZASADNIENIE Pismem z dnia 14 lutego 2023 r. obrońca skazanego A. K. o wniósł o wyłączenie Sędziego Sądu Najwyższego Igora Zgolińskiego od dalszego udziału w sprawie o sygn. akt I KK 449/22 na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. Wnioskodawca wskazał, że w treści wywiedzionej kasacji z dnia 8 kwietnia 2022 r., uzupełnionej pismem z dnia 11 kwietnia 2022 r., podniesiony został zarzut naruszenia art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. poprzez nienależytą obsadę Sądu Apelacyjnego ze względu na obecność w jego składzie osób nieuprawnionych do orzekania, a mianowicie powołanych na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie Krajowej Rady Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2018 r., poz. 3). Ponadto zasygnalizowano i uzasadniono również istnienie innej bezwzględnej przyczyny odwoławczej z art. 439 § 1 pkt 1 k.p.k. w zw. z art. 40 § 1 pkt 7 k.p.k. W ocenie wnioskodawcy, jeśli w ocenie Sądu Najwyższego w sprawie nie zachodzi podstawa I KK 449/22 2 do rozpoznania sprawy w oparciu o bezwzględną przyczynę odwoławczą (czemu Sąd Najwyższy miał dać wyraz w uzasadnieniu postanowień z dni 21 grudnia 2022 r. oraz 23 stycznia 2023 r. o odmowie wstrzymania wykonania orzeczenia), z pominięciem na tym etapie sprawy rozpoznania zarzutów obrazy prawa materialnego i procesowego podnoszonych w kasacji stanowiących względne przyczyny odwoławcze, konieczne jest wyłączenie od orzekania w sprawie SSN Igora Zgolińskiego. Zdaniem obrońcy o ile samo rozpoznanie zakresu oczywistej zasadności kasacji w oparciu o bezwzględną przyczynę odwoławczą nie powoduje wątpliwości co do możliwości naruszenia zakazu nemo iudex in causa sua przez SSN Igora Zgolińskiego, to w sytuacji, gdy Sąd Najwyższy stwierdzi brak oczywistej zasadności kasacji na skutek tej przyczyny odwoławczej i skieruje sprawę na rozprawę w celu rozpoznania wszystkich zarzutów kasacyjnych, takie wątpliwości już powstają. W układzie, gdy o zarzucie nienależytej obsady sądu spowodowanej wadliwością postępowania nominacyjnego prowadzonego przez Krajową Radę Sądownictwa ukształtowaną stosownie do przepisów ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. orzekać miałby sędzia Sądu Najwyższego powołany na urząd w procedurze nominacyjnej ukształtowanej tą samą ustawą, doszłoby do naruszenia zakazu nemo iudex in causa sua. Tym samym biorąc udział w rozpoznaniu przedmiotowej sprawy i decydując w przedmiocie zasadności zarzutu podniesionego w kasacji, pośrednio wypowiadałby się na temat własnego statusu jako sędziego Sądu Najwyższego. Powyższe w ocenie obrońcy implikowałoby pozostawanie stron w przekonaniu, że SSN Igor Zgoliński nie zechce go zakwestionować, zatem – co nie powinno mieć miejsca – jeszcze przed wydaniem orzeczenia w przedmiocie kasacji uznałyby, że zarzut podnoszący zaistnienie uchybienia określonego w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. nie zostanie uwzględniony. Wnioskodawca powołał jeszcze jedną okoliczność, która w jego przekonaniu uzasadnia powinność wyłączenia SSN Igora Zgolińskiego od dalszego udziału w sprawie o sygn. akt I KK 449/22, a którą ma być zawarcie w treści uzasadnienia postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2023 r., sygn. akt I KK 449/22 o odmowie wstrzymania wykonania orzeczenia twierdzenia, które wskazuje na stanowisko SSN Igora Zgolińskiego dotyczące sprawy i powoduje wątpliwości co do jego bezstronności. Jak cytuje obrońca „w sprawie nie została przedstawiona I KK 449/22 3 argumentacja przemawiająca za istnieniem dużego prawdopodobieństwa uwzględnienia kasacji”. Zdaniem autora wniosku Sąd Najwyższy na etapie rozpoznawania wniosku o wstrzymanie wykonania orzeczenia powinien badać oczywistą zasadność zarzutów kasacyjnych i może wypowiadać się o prawdopodobieństwie ich uwzględnienia a nie o zasadności kasacji jako nadzwyczajnego środka odwoławczego w całości. Wskazanie na tym etapie braku dużego prawdopodobieństwa uwzględnienia kasacji rodzi wątpliwość co do tego, że Sąd Najwyższy jeszcze przed zapoznaniem się z pełnym materiałem sprawy, zarzutami i argumentacją wyraża przedwcześnie swoje przekonanie o przewidywanym rozstrzygnięciu sprawy, co podważa jego bezstronność i wyłącza możliwość dalszego orzekania w sprawie. Pierwotnie rzeczony wniosek trafił do Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego, który pismem datowanym na 16 lutego 2023 r. przekazał go Prezesowi Sądu Najwyższego kierującego pracą Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych (k. 188 akt SN). Postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 21 marca 2023 r., sygn. akt I NWW 39/23 stwierdzono swoją niewłaściwość i przekazano sprawę Izbie Karnej Sądu Najwyższego (k. 208 akt SN). Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Wniosek obrońcy skazanego nie zasługiwał na uwzględnienie. Oczyszczając przedpole dla wyjaśnienia motywów powziętego rozstrzygnięcia w pierwszej kolejności wskazać należy, iż skład orzekający rozpoznający niniejszą sprawę utożsamia się z zapatrywaniem wyrażonym w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 28 października 2022 r., sygn. akt II KK 375/22 (baza orzeczeń Sądu Najwyższego - „Supremus”), że samo podniesienie w jakimkolwiek trybie faktu, iż określony sędzia został powołany przy udziale Krajowej Rady Sądownictwa w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw nie stanowi podstawy do przyjęcia, iż w sprawie zachodzą okoliczności, które mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego, o ile nie wykaże się konkretnej okoliczności, która mogłaby na taką wątpliwość wskazywać. Zarzut braku bezstronności nie może mieć bowiem charakteru abstrakcyjnego i w istocie odnosić się nie do określonego sędziego w określonych okolicznościach, ale do I KK 449/22 4 całych grup powołanych sędziów, niezależnie od tego w jakim okresie i z jakimi ułomnościami w procedurze nominacyjnej zostali powołani. Przepis art. 41 § 1 k.p.k. służy wyłączeniu sędziego z powodu realnie istniejących wątpliwości co do jego bezstronności, a nie by usuwać pozory braku bezstronności, który to stan w istocie ani nie miał miejsca, ani nie został ujawniony przez jakiekolwiek zachowanie sędziego. Ponadto błędny jest pogląd wnioskodawcy, że „W układzie, gdy o zarzucie nienależytej obsady sądu spowodowanej wadliwością postępowania nominacyjnego prowadzonego przed Krajową Radę Sądownictwa ukształtowaną stosownie do przepisów ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. orzekać miałby sędzia Sądu Najwyższego powołany na urząd w procedurze nominacyjnej ukształtowanej tą samą ustawą, doszłoby do naruszenia zakazu nemo iudex in causa sua.”, ponieważ żaden sędzia w takich okolicznościach nie orzeka „w swojej sprawie”, chociażby z tego powodu, że okoliczności „jego sprawy” nie są w ogóle przedmiotem postępowania kasacyjnego. Realizacji powoływanej przez wnioskodawcę zasady służy art. 40 § 1 pkt 1 k.p.k., a próby przenoszenia jej na płaszczyznę art. 41 § 1 k.p.k. należy uznać za błędne i taki wniosek nie powinien podlegać rozpoznaniu. Powyższe wnioski potwierdza także stanowisko wyrażone w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 marca 2020 r., sygn. akt P 22/19, w którym podkreślono, że kwestie ustrojowe odnoszące się do wadliwości powołania sędziego przez Prezydenta RP nie mogą być przedmiotem rozpoznania w ramach wniosku o wyłączenie sędziego złożonego w trybie art. 41 § 1 k.p.k. w zw. z art. 42 § 1 k.p.k. (zob. wyrok TK z dnia 4 marca 2020 r., P 22/19, OTK-A 2020, nr 31). Tak więc wniosek o wyłączenie sędziego złożony na podstawie art. 41 § 1 k.p.k., w którym wątpliwość co do bezstronności sędziego wywodzona jest jedynie z okoliczności towarzyszących powołaniu na stanowisko sędziego, jest niedopuszczalny z mocy ustawy i powinien zostać pozostawiony bez rozpoznania. Rzeczone stanowisko wspiera także brzmienie art. 29 § 4 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 1904 z późn. zm.; dalej ustawa o SN), dodanego ustawą z dnia 9 czerwca 2022 r. o zmianie ustawy o Sądzie Najwyższym oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2022 r., poz. 1259), I KK 449/22 5 który wprost stanowi, że okoliczności towarzyszące powołaniu sędziego Sądu Najwyższego nie mogą stanowić wyłącznej podstawy do podważenia orzeczenia wydanego z udziałem tego sędziego lub kwestionowania jego niezawisłości i bezstronności. Jednocześnie ustawodawca wskazaną nowelizacją wprowadził tryb tzw. testu bezstronności, w którym – zgodnie z art. 29 § 5 ustawy o SN – dopuszczalne jest badanie spełnienia przez sędziego Sądu Najwyższego wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowania po powołaniu, jeżeli w okolicznościach danej sprawy może to doprowadzić do naruszenia standardu niezawisłości lub bezstronności, mającego wpływ na wynik sprawy z uwzględnieniem okoliczności dotyczących uprawnionego oraz charakteru sprawy. Z żądaniem w tym przedmiocie może wystąpić strona lub uczestnik postępowania przed Sądem Najwyższym (vide art. 29 § 7 ustawy o SN). Wskazane uregulowania odnoszą się do ochrony standardu bezstronności oraz niezawisłości sędziego przy wykonywaniu czynności orzeczniczych. Badanie tej kwestii, jak wynika z art. 29 § 5 ustawy o SN, zostało ograniczone do dwóch kryteriów, tj. okoliczności towarzyszących powołaniu sędziego oraz jego postępowania po powołaniu, przy czym – w myśl wskazanego art. 29 § 4 ustawy o SN – okoliczności towarzyszące powołaniu tego sędziego nie mogą stanowić wyłącznej podstawy do podważenia orzeczenia wydanego z jego udziałem lub kwestionowania jego niezawisłości i bezstronności. Z kolei art. 41 § 1 k.p.k. (przepis, na który powołał się obrońca skazanego) zawiera ogólną podstawę wyłączenia sędziego podejrzanego o stronniczość (iudex suspectus), którą co do zasady może być każda okoliczność mogąca wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie. Tym samym instytucja tzw. testu bezstronności w trybie ustawy o SN, jak też mechanizm wyłączenia sędziego na podstawie art. 41 § 1 k.p.k., służą sądowej kontroli bezstronności sędziego, który ma brać udział w rozpoznawaniu konkretnej sprawy. Instytucje te różnią się jednak zakresem przedmiotowym, który w przypadku pierwszej z nich jest węższy. Ustawa o SN w sposób szczególny reguluje badanie kwestii bezstronności sędziego w kontekście okoliczności towarzyszących powołaniu sędziego oraz jego postępowania po powołaniu, a zatem w tym zakresie w stosunku do art. 41 § 1 k.p.k. stanowi lex specialis, wyłączając tym samym możliwość badania określonych I KK 449/22 6 w niej przesłanek w ogólnej procedurze (por. postanowienie SN z dnia 26 stycznia 2023 r., sygn. akt V KK 485/21, baza orzeczeń Sądu Najwyższego - „Supremus”). Reasumując tę część wywodów stwierdzić należy, że wniosek o wyłączenie sędziego w trybie art. 41 § 1 k.p.k., oparty wyłącznie na okolicznościach odnoszących się do jego powołania jest niedopuszczalny z mocy ustawy i co do zasady powinien zostać pozostawiony bez rozpoznania. Zauważyć jednak należy, że obrońca skazanego podnosi okoliczności, mogące w jego ocenie, wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności SSN Igora Zgolińskiego, które wykraczają poza wskazany zakaz kwestionowania tego przymiotu z uwagi na kontekst powołania na stanowisko sędziego Sądu Najwyższego. Dotyczy to pozostałych argumentów wniosku wskazujących na stricte procesowe podstawy wyłączenia, w szczególności przytoczonych w pkt II. Dlatego też wniosek w tej części należało uznać za dopuszczalny i rozpoznać merytorycznie. Zgodnie z art. 41 § 1 k.p.k. sędzia ulega wyłączeniu, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Przepis ten expressis verbis odwołuje się do „uzasadnionej wątpliwości”, a zatem musi ona istnieć obiektywnie i poddawać się zewnętrznej weryfikacji oraz ocenie, a nie być tylko subiektywnym przekonaniem określonej osoby (zob. m.in. postanowienie SN z dnia 11 stycznia 2012 r., sygn. III KK 214/11, OSNKW 2012, nr 4, poz. 40). W orzecznictwie Sądu Najwyższego zwraca się uwagę, że zobiektywizowaniu oceny bezstronności sędziego w danej sprawie pomaga odwołanie się do przeciętnego, rozsądnie myślącego, zewnętrznego obserwatora procesu (zob. wyrok SN z 25 lutego 2009 r., sygn. II KK 249/08, OSNKW 2009, nr 6, poz. 48). Zdaniem wnioskodawcy, okolicznością wywołującą uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności SSN Igora Zgolińskiego w przedmiotowej sprawie miało być zawarcie w treści uzasadnienia postanowienia z dnia 23 stycznia 2023 r. stwierdzenia, że „w sprawie nie została przedstawiona argumentacja przemawiająca za istnieniem dużego prawdopodobieństwa uwzględniania kasacji” (cytat za wnioskującym). W ocenie obrońcy na etapie rozpoznania wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonego orzeczenia, sąd powinien badać zasadność I KK 449/22 7 zarzutów kasacyjnych i może wypowiadać się o prawdopodobieństwie ich uwzględnienia, a nie o zasadności kasacji. W pierwszej kolejności zwrócić należy jednak uwagę na wybiórczy sposób cytowania treści uzasadnienia i niejako wyrwanie myśli z kontekstu, albowiem w przywołanym orzeczeniu podkreślono, iż: „W kolejnym wniosku o wstrzymanie wykonania orzeczenia nie została zaprezentowana nowa argumentacja, przemawiająca za istnieniem dużego prawdopodobieństwa uwzględnienia kasacji, możliwego oczywiście do oszacowania w ramach wstępnej oceny w trybie art. 532 k.p.k. Sąd Najwyższy w dalszym ciągu wyraża zapatrywanie, że w sprawie brak jest przesłanek, które w sposób niewątpliwy i jednoznaczny – już na tym etapie oceny – wskazywałyby na wadliwość zaskarżonego orzeczenia oraz przekonywały, że w drodze wyjątku nie powinno być ono wykonywane do czasu rozpoznania kasacji”. Nadmienić należy, że w dniu 23 stycznia 2023 r., Sąd Najwyższy rozpoznawał kolejny wniosek o wstrzymanie wykonania orzeczenia w przedmiotowej sprawie i w dalszym ciągu nie dopatrzył się zaistnienia przesłanek aktualizujących skorzystanie z tej nadzwyczajnej procedury stanowiącej odstępstwo od zasady natychmiastowej wykonalności wyroków. Po drugie, kierunek wnioskowania co do tego, że na etapie rozpoznania wniosku o wstrzymanie wykonania orzeczenia sąd powinien badać oczywistą zasadność zarzutów kasacyjnym i może wypowiadać się o prawdopodobieństwie ich uwzględnienia, a nie zasadności kasacji jest pozbawiony jakichkolwiek podstaw logicznych. Oczywistym jest, że dla zastosowania instytucji z art. 532 k.p.k. to przez pryzmat zarzutów kasacyjnych dokonywana jest ocena stopnia prawdopodobieństwa uwzględnienia kasacji, która może skutkować zainicjowaniem procedury wstrzymania wykonania orzeczenia. Przecież analiza podstaw oraz motywacji kasacji, dokonywana w ograniczonym zakresie – limitowanym jedynie przedmiotem postępowania dotyczącym rozpoznania wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonego orzeczenia – sama z siebie będzie implikowała wstępny wniosek o prawdopodobieństwie uwzględnienia albo nieuwzględnienia kasacji (vide por. D. Świecki [w:] B. Augustyniak, K. Eichstaedt, M. Kurowski, D. Świecki, Kodeks postępowania karnego. Tom II. Komentarz aktualizowany, pkt. 7, LEX/el. 2023, art. 532). Po trzecie, rozstrzygnięcie zawarte w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2023 r. dotyczy wyłącznie I KK 449/22 8 zasadności wniosku o wstrzymanie orzeczenia złożonego w oparciu o przepis art. 532 § 1 k.p.k. i nie stanowi swoistego prejudykatu w postępowaniu kasacyjnym. W żaden sposób nie rzutuje na kierunek rozstrzygnięcia odnośnie kasacji. Nie oznacza ono nawet, iżby procesowo niedopuszczalne było w przyszłości uznanie zarzutów postawionych w kasacji za oczywiście zasadne (zob. postanowienie SN z 11.03.2022 r., III KO 12/22, LEX nr 3409477). Ponadto, wypada zauważyć, że to nie sposób orzekania danego sędziego, a zatem realizowania konstytucyjnych obowiązków, rzutuje na potencjalne wątpliwości co do jego bezstronności, a wypowiedzi przed rozstrzygnięciem sprawy, w tym publiczne zajmowanie stanowiska na dany temat. Analiza akt sprawy I KK 449/22 nie daje asumptu do stwierdzenia, że SSN Igor Zgoliński ujawnił swoje stanowisko co do sposobu rozstrzygnięcia sprawy, w tym zwłaszcza w decyzjach incydentalnych. Z powyższych względów w żadnym stopniu nie można podzielić stanowiska wnioskodawcy co do zaistnienia przesłanek z art. 41 § 1 k.p.k., albowiem w ocenie Sądu Najwyższego, w przedmiotowej sprawie nie istnieje okoliczność wywołująca uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności SSN Igora Zgolińskiego w sprawie o sygn. akt I KK 449/22. Na koniec wskazać należy, że w związku z wniesioną kasacją możliwe było złożenie wniosku przez stronę o przeprowadzenie testu w trybie art. 29 § 5 i nast. ustawy o SN wobec sędziego sprawozdawcy, czego nie uczynniono. Tym samym w przedmiotowej sprawie nie istnieje obawa, ażeby w związku z etapem procesowym, na którym znajduje się sprawa I KK 449/22 prawa stron zostały w jakimkolwiek zakresie ograniczone. Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji postanowienia. I KK 449/22 9