I KO 59/57

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes S. Kurowski. Sędziowie: M. Paluch, J. Potępa, A. Kafarski, M. Kulesza, M. Szerer, J. Zembaty (sprawozdawca). Prokurator: H. Rajzman.SentencjaSąd Najwyższy na posiedzeniu niejawnym w sprawie Władysława Z., osk. z art. 1 m.k.k., z art. 259 k.k. i innych, po wysłuchaniu wniosku Prokuratora, postanowił przedstawioną przez skład zwykły Sądu Najwyższego w trybie art. 25 § 1 p. o u.s.p. kwestię prawną wymagającą zasadniczej wykładni ustawy:"Czy przepis art. 158 § 4 k.p.k. uprawnia Sąd Najwyższy do udzielenia przedłużenia tymczasowego aresztowania jednorazowo, czy też więcej razy?"rozstrzygnąć jak wyżej.Uzasadnienie faktycznePrzepis art. 158 § 4 k.p.k. - stanowiąc, że Sąd Najwyższy może na wniosek Prokuratora Generalnego PRL udzielić dalszego przedłużenia aresztu na czas oznaczony, jeżeli ze względu na szczególne okoliczności sprawy nie można było ukończyć śledztwa w terminie wskazanym w § 3, tj. w terminie do dziewięciu miesięcy - nie określa, czy Sąd Najwyższy jest uprawniony do udzielenia tego przedłużenia jednorazowo, czy też więcej razy.Jak wykazuje dotychczasowa praktyka sądowo-prokuratorska, istnieją wypadki bardzo nieliczne, w których postępowania przygotowawczego nie można było żadną miarą zakończyć w okresie, na jaki Sąd Najwyższy przedłużył już czas trwania tymczasowego aresztowania, a w których okoliczności sprawy wskazują zarazem na konieczność utrzymania tymczasowego aresztowania, gdyż w razie jego uchylenia postępowanie to nie rokowałoby widoków skuteczności.Ani z brzmienia powołanego na wstępie przepisu art. 158 § 4 k.p.k., ani też przede wszystkim z jego sensu nie wynika, by Sąd Najwyższy nie był uprawniony do dalszego przedłużenia czasu trwania tymczasowego aresztowania w takich wyjątkowych wypadkach. Ten bowiem przepis ma tylko to znaczenie, że kwestię rzeczywistej niemożności wcześniejszego ukończenia postępowania przygotowawczego i rzeczywistej konieczności dalszego przetrzymywania podejrzanego w areszcie tymczasowym poddaje merytorycznej kontroli Sądu Najwyższego wówczas, gdy Prokurator Generalny PRL skorzystał już z przysługującego mu uprawnienia przedłużenia okresu trwania tymczasowego aresztowania do 9 miesięcy i zwrócił się do Sądu Najwyższego z wnioskiem o dalsze jeszcze przedłużenie aresztu. Przyjęcie, że to zwrócenie się może nastąpić tylko jeden raz, byłoby równoznaczne z przyznaniem Sądowi Najwyższemu prawa zakreślenia prokuraturze ostatecznego terminu zakończenia śledztwa w tych wszystkich sprawach, w których utrzymanie w mocy tymczasowego aresztowania jest bezspornie niezbędne i w których zarazem śledztwa ze względu na szczególne okoliczności nie można było istotnie zakończyć w terminie, na jaki Sąd Najwyższy przedłużył już czas trwania tymczasowego aresztowania. Nadanie Sądowi Najwyższemu tego uprawnienia nie miałoby uzasadnienia w sensie przepisu art. 158 § 4 k.p.k., który - jak to już nadmieniono - polega na czuwaniu przez Sąd Najwyższy nad merytoryczną kwestią potrzeby utrzymywania tymczasowego aresztowania w toczącym się śledztwie trwającym już 9 miesięcy, a nie na ograniczeniu omawianego uprawnienia Sądu Najwyższego do możliwości jednorazowego tylko przedłużenia aresztowania trwającego już 9 miesięcy. Zło bowiem minionego okresu łamania praworządności polegało nie na wielokrotnym przedłużaniu okresu trwania tymczasowego aresztowania przez powołane wtedy do tego władze, lecz na przedłużaniu go przez nie bez merytorycznej kontroli i bez rzeczywistej konieczności. Złu temu nie mogłoby więc zapobiec wspomniane ograniczenie omawianego uprawnienia Sądu Najwyższego, lecz tylko skrupulatne i wnikliwe badanie przez ten Sąd merytorycznej zasadności wniosków Prokuratora Generalnego PRL o przedłużenie tymczasowego aresztowania, które trwa już 9 miesięcy, oraz uwzględnianie tych wniosków, a zwłaszcza wniosków o dalsze przedłużenie aresztu, tylko w wyjątkowych wypadkach rzeczywistej konieczności.Wychodząc z tych założeń, powiększony skład Sądu Najwyższego rozstrzygnął jak w konkluzji postanowienia.