I KO 96/23

I KO 96/23 POSTANOWIENIE Dnia 5 grudnia 2023 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Ryszard Witkowski w sprawie M. S. oskarżonego o przestępstwo z art. 228 § 1 k.k. i inne oraz innym imiennie wskazanym osobom, oskarżonym o przestępstwo z art. 228 § 1 k.k. albo z art. 229 § 1 k.k. w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 5 grudnia 2023 r., po rozpoznaniu wniosku Sądu Rejonowego w G. zawartego w postanowieniu z 6 października 2023 r. sygn. akt II K 715/23 o przekazanie sprawy innemu sądowi równorzędnemu na podstawie art. 37 § 1 k.p.k. p o s t a n o w i ł: przekazać sprawę do rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Mogilnie. UZASADNIENIE Sąd Rejonowy w G., działając w oparciu o art. 37 k.p.k. zwrócił się o przekazanie sprawy M. S. i innych oskarżonych do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu, albowiem zdaniem tego Sądu, wymaga tego dobro wymiaru sprawiedliwości. Uzasadniając przedmiotowe wystąpienie, Sąd Rejonowy podniósł, że oskarżonemu zarzucono łącznie 77 przestępstw kwalifikowanych m.in. z art. 228 § 1 k.k., a więc czynów polegających na przyjmowaniu środków pieniężnych w związku z pełnieniem funkcji publicznej. Zarzuconych mu przestępstw miał dopuszczać się w okresie od stycznia 2013 r. do marca 2021 r. jako ordynator oddziału Szpitala […], ewentualnie kierownik lub lekarz tego oddziału, gdzie był I KO 96/23 2 zatrudniony przez niemal 30 lat, licząc od 1993 r. Przez okres ponad 10 lat (przynajmniej do końca 2021 r.) pełnił funkcję stałego biegłego sądowego z psychiatrii i w tym czasie wydawał opinie m.in. na zlecenie Prokuratury Rejonowej w G. oraz Sądu Rejonowego w G. Sporządzał jako biegły psychiatra opinie (pisemne, ustne) na potrzeby toczących się przed Sądem Rejonowym w G. postępowań karnych, opiekuńczych i cywilnych. Jednocześnie wskazał, iż tylko w okresie od 2010 r. do 2021 r. Sąd Rejonowy w G. powierzył M. S. sporządzenie łącznie 160 opinii w sprawach karnych i o wykroczenie (prowadzonych na etapie rozpoznawczym i wykonawczym). Ostatnie opinie na zlecenie Sądu Rejonowego w G. w sprawach rozpoznawanych w Wydziale II Karnym M. S. sporządził we wrześniu 2021 r. W roku tym w charakterze biegłego przez Sąd Rejonowy powołany został 14 razy. Opinie sądowo-lekarskie regularnie sporządzał także w toku postępowań przygotowawczych. W okresie od 2008 r. do 2021 r. na zlecenie Prokuratury Rejonowej w G. oskarżony uczestniczył w wydaniu niemal 1.400 opinii w sprawach karnych, spośród których istotna ich część zakończyła się skierowaniem do Sądu Rejonowego w G. aktu oskarżenia (ewentualnie wniosku o umorzenie postępowania i orzeczenie środka zabezpieczającego). Natomiast w sprawach opiekuńczych i cywilnych w okresie od 2016 do 2021 r. uczestniczył w opracowaniu ponad 490 opinii. Co oczywiste generowało to wielokrotne wizyty w Sądzie Rejonowym w G., w szczególności w celu składania ustnych opinii. Wielość tych kontaktów na przestrzeni lat tudzież stan kadrowy Sądu Rejonowego w G. (aktualnie np. w Wydziale II Karnym i Wydziale III Rodzinnym i Nieletnich Sądu Rejonowego w G. orzeka po 6 sędziów) nieuchronnie doprowadziło do nawiązania przez niego także relacji pozasłużbowych z sędziami i pracownikami sądu. W ocenie Sądu Rejonowego wysoce niepożądaną byłaby sytuacja, w której do dokonania oceny zarzucanych oskarżonemu zachowań zmuszony zostałby Sąd, który – jako jednostka sądownictwa powszechnego – przez dłuższy czas współpracował z obecnie podsądnym, a wcześniej biegłym sądowym. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Wystąpienie zasługiwało na uwzględnienie. I KO 96/23 3 Dobro wymiaru sprawiedliwości, chronione m.in. poprzez art. 37 k.p.k. może być zagrożone, gdy okoliczności związane z pracą oskarżonego, jako biegłego, na zlecenie instytucji wymiaru sprawiedliwości i organów ścigania danego okręgu mogą być przez opinię publiczną odbierane jako podające w wątpliwość możność zachowania obiektywizmu przez sądy właściwe miejscowo (zob. m.in. postanowienia SN: z 18 maja 2006 r. sygn. akt V KO 38/06; z 10 czerwca 2003 r. sygn. akt II KO 23/03, OSNwSK 2003/1, poz. 1262; z 8 marca 2006 r. sygn. akt IV KO 17/06). Oskarżony jako biegły-lekarz psychiatra, wpisany na listę stałych biegłych sądowych, zawodowo współpracował z Sądem Rejonowym, a ze względu na specjalizację biegłego, w ciągu wielu lat, podczas których pełnił swoją funkcję, opiniował na potrzeby spraw o różnym charakterze i przed różnymi składami Sądu Rejonowego w G. W związku z tym w bliżej nieokreślonej liczbie przypadków, w celu opracowania zlecanych mu opinii, nie tylko mógł, ale wchodził w interakcje personalne z sędziami wymienionego Sądu, także o charakterze pozasłużbowym, co podkreślone zostało w rozpoznawanym wniosku. Taka sytuacja może w odbiorze społecznym zrodzić, chociażby nieuzasadnione, ale oparte na racjonalnych przesłankach, wątpliwości co do tego, czy wszyscy uczestnicy procesu są traktowani przez sąd w sposób równy, a więc zrodzić przekonanie, że w sądzie właściwym brak jest warunków do bezstronnego rozpoznania sprawy. Przekazanie delegacyjne w realiach tej sprawy chroni nie tylko wizerunek sądu jako organu niezależnego, w którym orzekają niezawiśli sędziowie, co do których nie można czynić zarzutu, iż w swojej służbie kierują się pozamerytorycznymi kryteriami, ale również efektywność postępowania (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z 24 czerwca 2020 r. sygn. akt V KO 45/20; z 27 maja 2020 r. sygn. akt IV KO 43/20; z 10 grudnia 2020 r. sygn. akt IV KO 120/20; z 11 grudnia 2020 r. sygn. akt IV KO 127/20). Dlatego dobro wymiaru sprawiedliwości przemawiało za przekazaniem sprawy w trybie art. 37 § 1 k.p.k. do rozpoznania sądowi równorzędnemu spoza apelacji poznańskiej, to jest Sądowi Rejonowemu w Mogilnie. W kontekście kształtowania opinii społecznej w powyższym zakresie trudno nie dostrzec bowiem szczególnego znaczenia wymienionego szpitala dla społeczności lokalnej, jak też jego roli przy realizowaniu przez Sąd Rejonowy I KO 96/23 4 w G. powierzonych mu zadań z zakresu wymiaru sprawiedliwości jako jedynej placówki o takim charakterze na terenie powiatu […]. Z tych powodów orzeczono jak w części dyspozytywnej postanowienia (B.B.) [ms]