I KR 129/69

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia R. Kryże. Sędziowie: S. Mirski, L. Jax (sprawozdawca).Prokurator Prokuratury Generalnej: R. Wnękowski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie: 1) Henryka Franciszka K., 2) Stanisława B., 3) Mieczysława W., oskarżonych z art. 2 § 2 lit. a ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228) oraz z art. 286 § 1 k.k., po rozpoznaniu rewizji założonej przez oskarzonych od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Łodzi z dnia 31 maja 1969 r., na podstawie art. 375, 384 pkt 2 k.p.k.1. uchylił zaskarżony wyrok w części dotyczącej wymiaru kary łącznej dla oskarżonego Henryka Franciszka K. i Stanisława B.,2. zmienił zaskarżony wyrok w orzeczeniu o karach pozbawienia wolności wymierzonych oskarżonym Henrykowi Franciszkowi K., Stanisławowi B. i Mieczysławowi W. w ten sposób, że:a) kary po 4 lata więzienia wymierzone oskarżonym Henrykowi Franciszkowi K. i Stanisławowi B. za przypisane im przestępstwo z art. 286 § 1 k.k. złagodził do kary 3 lat więzienia dla każdego z nich, przy czym na podstawie art. 6 pkt 1 ustawy z dnia 21 lipca 1969 r. o amnestii (Dz. U. Nr 21, poz. 151) kary te złagodził o połowę, tj. do 1 roku i 6 miesięcy więzienia dla każdego z nich,b) kary po 5 lat więzienia wymierzone oskarżonym Henrykowi Franciszkowi K., Stanisławowi B. i Mieczysławowi W. za przestępstwo z art. 2 § 2 lit. a ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228) złagodził do kary 4 lat więzienia dla każdego z nich, przy czym na podstawie art. 6 pkt 4 ustawy z dnia 21 lipca 1969 r. o amnestii (Dz. U. Nr 21, poz. 151) kary te złagodził ponadto o 1/3, tj. do 2 lat i 8 miesięcy więzienia dla każdego z nich, zaliczając zarazem oskarżonemu Mieczysławowi W. na poczet tej kary okres tymczasowego aresztowania od dnia 16 stycznia 1969 r.; ponadto wszystkim wyżej wymienionym oskarżonym złagodził orzeczone kary utraty praw publicznych i obywatelskich praw honorowych do okresu 3 lat;3. utrzymując w pozostałych częściach zaskarżony wyrok w mocy, na podstawie art. 31-34 k.k. wymierzył oskarżonym Henrykowi Franciszkowi K. i Stanisławowi B. jako karę łączną:a) po 3 lata i 8 miesięcy więzienia z zaliczeniem na poczet tych kar okresu tymczasowego aresztowania, mianowicie oskarżonemu Henrykowi Franciszkowi K. od dnia 23 stycznia 1969 r., a oskarżonemu Stanisławowi B. od dnia 27 stycznia 1969 r.,b) po 20.000 złotych grzywny z zamianą w razie nieuiszczenia w terminie na więzienie, przyjmując jeden dzień więzienia za równoważnik 100 złotych grzywny,c) po 3 lata utraty praw publicznych i obywatelskich praw honorowych (...).Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki w Łodzi wyrokiem z dnia 31 maja 1969 r. uznał oskarżonych Henryka Franciszka K. i Stanisława B. za winnych tego, że w okresie od 26 maja 1966 r. do dnia 28 czerwca 1968 r. w R. Henryk Franciszek K. jako kierownik, a Stanisław B. jako starszy sprzedawca Składu Części Zamiennych Powiatowego Związku Gminnych Spółdzielni "Samopomoc Chłopska" w R. nie dopełnili swych obowiązków przez to, iż:a) nie prowadzili należytej dokumentacji kasowej i towarowej,b) udzielali kredytów, w wyniku czego doprowadzili do powstania braków towarowych na sumę 118.810 zł na szkodę tegoż PZGS,i za to z mocy art. 286 § 1 k.k. skazał: Henryka Franciszka K. i Stanisława B. na kary po 4 lata więzienia dla każdego z nich.Ponadto tymże wyrokiem oskarżonych: Henryka Franciszka K., Stanisława B. i Mieczysława W. - którym akt oskarżenia pod pkt II zarzucał to, że w okresie od dnia 30 września do 11 grudnia 1967 r. w R. Henryk Franciszek K. i Stanisław B. w charakterze opisanym w pkt I, a Mieczysław W. jako kierownik Samodzielnego Gospodarstwa Samochodowego miejscowych Zakładów Mebli Giętych, będąc z racji zajmowanych stanowisk odpowiedzialni za ochronę powierzonego im mienia, działając w zorganizowanej grupie przestępczej, zagarnęli na szkodę tychże Zakładów kwotę 53.168 zł w ten sposób, że Mieczysław W., dokonując w imieniu i na rzecz Zakładów Mebli Giętych zakupu artykułów motoryzacyjnych w Składzie Części Zamiennych PZGS "Samopomoc Chłopska", pokwitował odbiór opon i dętek oraz ochraniaczy przedstawiających wartość wskazanej wyżej kwoty oraz uregulował za nie należność czekami nielimitowanymi, jakkolwiek artykułów tych zgodnie z przestępczym porozumieniem nie odebrał, natomiast Henryk K. i Stanisław B. powstałą w ten sposób w prowadzonym przez nich Składzie Części Zamiennych nadwyżkę 22 opon, 22 dętek i 2 ochraniaczy sprzedali różnym osobom, a uzyskanymi w związku z tym pieniędzmi podzielili się z Mieczysławem W., tj. przestępstwo z art. 2 § 2 lit. a ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228) w związku z art. 1 § 1 lit. a ustawy z dnia 21 stycznia 1958 r. (Dz. U. Nr 4, poz. 11) - Sąd Wojewódzki uznał za winnych tegoż czynu, z tą jednak zmianą, że przyjął, iż zagarnęli oni kwotę 47.514 zł, i za to z mocy art. 2 § 2 lit. a ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228) i art. 47 § 1 lit. c) k.k. skazał: Henryka Franciszka K., Stanisława B. i Mieczysława W. na kary po 5 lat więzienia, po 20.000 zł grzywny z zamianą w razie nieuiszczenia jej w terminie, licząc po 100 złotych za 1 dzień więzienia, i utratę praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na okres lat 4 - każdego z nich. Na mocy art. 31, 33 i 34 k.k. Sąd wymierzył jako karę łączną: Henrykowi Franciszkowi K. i Stanisławowi B. - po 7 lat więzienia, po 20.000 zł grzywny z zamianą w razie nieuiszczenia jej w terminie, licząc po 100 zł za 1 dzień więzienia, i utratę praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na okres lat 4 - każdemu z nich. Na poczet wymierzonych kar pozbawienia wolności Sąd zaliczył oskarżonym okres tymczasowego aresztowania, zasądził od nich zwrot kosztów postępowania i opłat sądowych, a ponadto na mocy art. 3311 k.p.k. zasądził od nich solidarnie na rzecz Zakładów Mebli Giętych w R. kwotę 47.514 zł z 8% od dnia 11 grudnia 1967 r., a na rzecz Skarbu Państwa opłatę w wysokości 2.573 zł.Rewizję od powyższego wyroku wnieśli wszyscy wymienieni wyżej oskarżeni.Rewizja obrońcy oskarżonego Henryka Franciszka K. od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Łodzi z dnia 31 maja 1969 r. zarzuca:1) obrazę art. 2 § 2 lit. a ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228) przez zastosowanie tego przepisu do czynu określonego w pkt II aktu oskarżenia zamiast art. 1 § 1 tej ustawy;2) niesłuszne ustalenie, że oskarżony był odpowiedzialny za ochronę zagarniętego mienia społecznego;3) rażącą surowość kary wymierzonej za przestępstwo z art. 286 § 1 k.k. przypisane oskarżonemu w miejsce czynu określonego w pkt I aktu oskarżenia, wynikającą z nierozważenia okoliczności, że "mienie, nad którym sprawował opiekę" oskarżony, nie było należycie zabezpieczone, oraz okoliczności, że oskarżony "miał dotychczas jak najlepszą opinię", ma "duże obowiązki rodzinne", nie był "inicjatorem przestępstw" i wyraził skruchę.Rewizja zawiera wniosek o zakwalifikowanie czynu określonego w pkt II aktu oskarżenia jako przestępstwa z art. 1 § 1 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. oraz o znaczne złagodzenie kar wymierzonych mu za poszczególne przestępstwa oraz kary łącznej.Rewizje (odrębne) obrońców oskarżonego Stanisława B. od powyższego wyroku zarzucają:1) obrazę art. 2 § 2 lit. a ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228) przez zastosowanie tego przepisu do czynu określonego w pkt II aktu oskarżenia zamiast art. 1 § 1 tej ustawy;2) niesłuszne "uznanie", że oskarżony "był odpowiedzialny za ochronę skradzionego mienia";3) rażącą surowość kary wynikającą z nierozważenia szeregu okoliczności, jak dotychczasowej niekaralności oskarżonego, jego przyznania się do winy, wyrażonej przez niego skruchy oraz złego stanu zdrowia oskarżonego i jego ciężkich warunków rodzinnych.Rewizje obu obrońców oskarżonego Stanisława B. zawierają wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku w części dotyczącej orzeczenia o karze łącznej i w części przypisującej oskarżonemu popełnienie przestępstwa z art. 2 § 2 lit. a ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228) i o skazanie go na łagodną karę na podstawie art. 1 § 1 tej ustawy, o zmianę zaś tegoż wyroku przez złagodzenie kary orzeczonej za przestępstwo z art. 286 § 1 k.k. i o wymierzenie nowej kary łącznej "w oparciu o zasadę zbliżoną do absorpcji" bądź też o uchylenie wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.Rewizja obrońcy oskarżonego Mieczysława W., wnosząc o złagodzenie kary pozbawienia wolności i grzywny, zarzuca rażącą surowość kary wynikającą z nieuwzględnienia takich okoliczności, jak szczerego przyznania się oskarżonego do winy, jego dotychczasowej niekaralności, dobrej o nim opinii i jego ciężkiego stanu zdrowia oraz okoliczności, że oskarżony dopuścił się przypisanego mu czynu ze względów "ambicjonalnych", a nie z chęci zysku. Rewizja podnosi też, że "zasada prewencji generalnej", na którą powołał się Sąd, jest "zasadą chybioną i niemoralną" według poglądu "postępowych teoretyków prawa karnego w Polsce".Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizje oskarżonych są tylko częściowo zasadne, a mianowicie jedynie w tej części, w której kwestionują wysokość wymierzonych kar za przypisane przestępstwa.Za bezpodstawne w szczególności uznać należy zarzuty podniesione w rewizjach oskarżonych Henryka Franciszka K. oraz Stanisława B., a dotyczące rzekomej obrazy prawa materialnego polegającej na skazaniu tychże oskarżonych za czyn określony w pkt II aktu oskarżenia na podstawie art. 2 § 2 lit. a ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228) zamiast z art. 1 § 1 tejże ustawy. Ustalenia bowiem faktyczne poczynione przez Sąd Wojewódzki, a nie kwestionowane w rewizjach wskazują wyraźnie na działanie wyżej wymienionych oskarżonych oraz współoskarżonego Mieczysława W. w zorganizowanej grupie przestępczej, przy czym motywy zaskarżonego wyroku trafnie wymieniają te elementy charakteryzujące działanie oskarżonych, które świadczą o tym, iż działanie to wyczerpuje znamiona przestępstwa z art. 2 § 2 lit. a ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r.Zresztą wymienione wyżej rewizje nie przytaczają żadnych przesłanek, które by mogły podważyć słuszność kwalifikacji przyjętej przez Sąd Wojewódzki, i ograniczają się do ogólnikowego stwierdzenia, że działanie oskarżonych "miało charakter współsprawstwa"; poza tym chybione jest powoływanie się rewizji obrońcy oskarżonego Henryka Franciszka K. na to, że "nie ma żadnej organizacji ani częstotliwości w czynach przestępczych, co najbardziej chyba - jak twierdzi rewizja - "charakteryzuje organizację przestępczą".W związku z tym argumentem wypada przypomnieć, że dla przyjęcia działania w zorganizowanej grupie przestępczej nie jest niezbędne ustalenie trwałej więzi organizacyjnej i "częstotliwości" czynów. Wystarczy natomiast ustalenie, że porozumienie zostało zawarte w celu dokonania choćby tylko jednego przestępstwa, że w ramach tego porozumienia nastapił podział ról między uczestnikami przestępstwa będący formą "zorganizowania się", że dokonanie zagarnięcia mienia społecznego przez jedną osobę byłoby albo niemożliwe, albo utrudnione i że sprawca miał świadomość działania w tak rozumianej zorganizowanej grupie przestępczej. Te elementy zaś zostały ustalone przez Sąd Wojewódzki, zgodnie z wynikami przewodu sądowego, przy czym należy dodać, że podział ról w niniejszym wypadku dostosowany był do funkcji wykonywanych przez oskarżonych Henryka Franciszka K. i Stanisława B. w Składzie Części Zamiennych PZGS "Samopomoc Chłopska" w R., a przez oskarżonego Mieczysława W. - w Samodzielnym Gospodarstwie Samochodowym Zakładów Mebli Giętych w R.Bezpodstawny jest też dalszy wspólny zarzut zawarty w rewizjach obrońców oskarżonych Henryka Franciszka K. i Stanisława B. a dotyczący niesłusznego ustalenia, że oskarżeni ci byli odpowiedzialni za ochronę mienia zagarniętego w sposób określony w pkt II aktu oskarżenia. Zważyć bowiem należy, że weszli oni w porozumienie przestępcze co do uzyskania gotówki przez sprzedaż mienia społecznego (ogumienia) znajdującego się w Składzie Części Zamiennych PZGS "Samopomoc Chłopska" w R., w którym to Składzie oskarżony Henryk Franciszek K. sprawował funkcje kierownika, a oskarżony Stanisław B. starszego sprzedawcy, ponoszącego odpowiedzialność materialną za towary znajdujące się w tym Składzie. Jeżeli więc w wyniku powyższego porozumienia wymienieni oskarżeni dokonali machinacji przestępczych, polegających między innymi na sprzedaży mienia PZGS na własną rękę, to ich działanie przestępcze skierowane było wobec mienia, do którego ochrony byli zobowiązani z tytułu pełnienia przez nich wspomnianych wyżej funkcji. Okoliczność zaś, że efektywną szkodę poniosły Zakłady Mebli Giętych w R., na którą powołują się rewizje, jest bez znaczenia dla oceny powyższego zachowania się oskarżonego.Nie można natomiast odmówić słuszności rewizjom wszystkich trzech oskarżonych w części dotyczącej wymiaru kary.W szczególności kary pozbawienia wolności wymierzone oskarżonym Henrykowi K. i Stanisławowi B. za przestępstwo z art. 286 § 1 k.k. w rozmiarze po 4 lata więzienia należy uznać za rażąco surowe w rozumieniu art. 384 pkt 2 k.p.k. Aczkolwiek bowiem spowodowany przez tychże oskarżonych niedobór przekroczył 100.000 zł, to jednak z ustaleń Sądu pierwszej instancji nie wynika, aby oskarżeni dopuścili się szczególnie rażących uchybień przeciwko swym obowiązkom w zakresie ochrony powierzonego im mienia (stwierdzono jeden wypadek udzielenia kredytu, nieprawidłowości w wystawianiu paragonów i w natychmiastowym przychodowaniu gotówki oraz brak wywieszek z cenami). W tej sytuacji oraz przy uwzględnieniu nienagannej przeszłości oskarżonych, wymiar kary zbliżony do górnej granicy zagrożenia karnego przewidzianego w art. 286 § 1 k.k. trzeba uznać za rażąco surowy. To samo dotyczy wymiaru kary pozbawienia wolności (po 5 lat więzienia) i utraty (po 4 lata) praw dla wszystkich trzech oskarżonych za przypisane im przestępstwo z art. 2 § 2 lit. a ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r., które spowodowało w mieniu społecznym szkodę w wysokości 47.514 zł, zwłaszcza że oskarżonym wymierzono ponadto stosunkowo wysokie, aczkolwiek nie w stopniu rażącym kary grzywny.Z powyższych względów Sąd Najwyższy złagodził wymierzone wszystkim wyżej wymienionym oskarżonym kary pozbawienia wolności, a także kary utraty praw, przy czym do kar pozbawienia wolności zastosował powołane w sentencji przepisy ustawy amnestyjnej. Sąd Najwyższy nie podzielił przy tym stanowiska prokuratora wyrażonego w pisemnym wniosku, a mianowicie że ustawa z dnia 21 lipca 1969 r. o amnestii do kar wymierzonych oskarżonym za przestępstwo z art. 2 § 2 lit. a ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. nie ma zastosowania ze względu na przepis art. 7 pkt 4 tejże ustawy, ponieważ "w świetle wyników przewodu sądowego i ustaleń faktycznych prawidłowo poczynionych przez Sąd Wojewódzki każdy z oskarżonych był w stosownym zakresie organizatorem zagarnięcia mienia społecznego, dokonanego w grupie przestępczej". To ostatnie twierdzenie nie jest ścisłe, gdyż Sąd pierwszej instancji bynajmniej nie przypisał żadnemu z oskarżonych roli organizatora lub kierownika grupy, która dokonała zagarnięcia. Zresztą materiał dowodowy nie dawał dostatecznych podstaw do takich ustaleń, a jeśli chodzi o to, który z oskarżonych wystąpił z inicjatywą dokonania wspólnego zagarnięcia, to oskarżeni pomawiali się wzajemnie, przy czym brak jest dowodów, które by pozwoliły na jednoznaczne ustalenie tej okoliczności.Ponadto należy podkreślić, że przepis art. 7 pkt 4 ustawy z dnia 21 lipca 1969 r. o amnestii (Dz. U. Nr 21, poz. 151), jako przepis o charakterze wyjątkowym, nie może być traktowany rozszerzająco, wyłączeniu zatem spod dobrodziejstwa amnestii na podstawie tegoż przepisu podlegają jedynie te osoby, których rola - jako organizatorów lub kierowników - wyraźnie różni się od roli innych członków grupy przestępczej. Przyjęcie, że wobec braku w konkretnym wypadku takiej osoby wszyscy członkowie grupy byli "w stosownym zakresie organizatorami zagarnięcia mienia", stanowiłby niedopuszczalne rozszerzenie tego wyjątkowego przepisu i w konsekwencji musiałoby prowadzić do wyłączenia spod przepisów ustawy z dnia 21 lipca 1969 r. o amnestii bardzo znacznej liczby osób skazanych za przestępstwo z art. 2 § 2 lit. a ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r., co byłoby sprzeczne z celem tego aktu ustawodawczego,przewidującego w stosunkowo szerokim zakresie "umożliwienie osobom, które dopuściły się przestępstwa, szybszego powrotu do normalnego życia".