I KZ 100/55

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Józefa Z., Pawła Z. i Stanisława P., oskarżonych z art. 4 i 14 m.k.k. i z art. 259 k.k. po rozpoznaniu zażalenia Prokuratury Wojewódzkiej w Białymstoku z dnia 21.12.1955 r. na postanowienie Sądu Wojewódzkiego w Białymstoku z dnia 14.12.1955 r. w przedmiocie zwrotu sprawy do uzupełnienia śledztwa, po wysłuchaniu wniosku Prokuratora Generalnej Prokuratury postanowił zaskarżone postanowienie Sądu Wojewódzkiego w Białymstoku utrzymać w mocy.Uzasadnienie faktyczneW dniu 30.8.1954 r. Wojskowy Prokurator Rejonowy w Białymstoku skierował do Wojskowego Sądu Rejonowego w Białymstoku akt oskarżenia przeciwko Józefowi Z., Pawłowi Z., Kazimierzowi P., Stanisławowi P., Henrykowi K., Lucjanowi Ł. pociągniętym do odpowiedzialności za popełnienie szeregu czynów przestępnych, zakwalifikowanych z art. 4 i 14 m.k.k. oraz z art. 259 k.k.Wojskowy Sąd Rejonowy wyrokiem z dnia 12 listopada 1954 r. skazał wszystkich tych oskarżonych, uniewinniając niektórych z nich z szeregu im zarzucanych czynów. Najwyższy Sąd Wojskowy postanowieniem z dnia 11.11.1955 r. na skutek rewizji oskarżonych zmienił w znacznym stopniu wyrok pierwszej instancji, umarzający postępowanie karne w stosunku do znacznej ilości czynów przypisanych oskarżonym, polecając przy tym dwóch oskarżonych Henryka K. i Lucjana Ł. wypuścić na wolność.W stosunku do oskarżonego Stanisława P. Najwyższy Sąd Wojskowy wyrok uchylił i sprawę tego oskarżonego przekazał do ponownego rozpoznania - po uzupełnieniu śledztwa. W stosunku do oskarżonego Pawła Z. Najwyższy Sąd Wojskowy wyrok uchylił w odniesieniu do dwóch czynów mu zarzucanych i sprawę w tym zakresie przekazał do ponownego rozpoznania, umarzając ponadto postępowanie w zakresie pozostałych czynów zarzucanych temu oskarżonemu. W stosunku do oskarżonego Józefa Z. Najwyższy Sąd Wojskowy zaskarżony wyrok utrzymał częściowo w mocy, częściowo uchylił i umorzył postępowanie w zakresie zarzutu z art. 14 m.k.k. oraz w pozostałej części zarzutów przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. W sprawie oskarżonych Pawła Z. i Józefa Z. w zakresie przekazanym do ponownego rozpoznania, Najwyższy Sąd Wojskowy - nie mówiąc wyraźnie o potrzebie uzupełnienia śledztwa - wskazał stanowczo na konieczność przeprowadzenia dodatkowej, wyczerpującej ekspertyzy pisma, wobec sprzecznych dotychczasowych opinii Centralnego Laboratorium Ekspertyz M.B.P. Prokurator Wojewódzki, uzupełniwszy śledztwo tylko odnośnie oskarżonego Stanisława P., skierował z pierwotnym oskarżeniem, nie uwzględniającym zaszłych zmian, akta sprawy przeciwko oskarżonym Józefowi Z., Pawłowi Z. i Stanisławowi P. do Sądu Wojewódzkiego w Białymstoku przy piśmie przewodnim z dnia 1.12.1955 r., w którym pisze m. in. dosłownie: "Jednocześnie zawiadamiam, że akt oskarżenia w przedmiotowej sprawie sporządzony w dniu 30.8.1954 r. przez oficera śledczego W.U. d/e B.P. w Białymstoku nadal podtrzymuję."Sąd Wojewódzki w Białymstoku - w oparciu o przepis art. 251 § 1 lit. d) k.p.k. - na posiedzeniu niejawnym w dniu 14.12.1955 r. postanowił zwrócić powyższe akta Prokuratorowi w celu uzupełnienia śledztwa w zakresie dotyczącym oskarżonych Józefa i Pawła Z. zgodnie ze wskazaniami N.S.W., a ponadto w celu sporządzenia nowego aktu oskarżenia przeciwko wszystkim trzem oskarżonym.W zażaleniu z dnia 21.12.1955 r. Prokuratura Wojewódzka w Białymstoku zarzuca "brak podstaw do wydania wspomnianego postanowienia". Zażalenie powołuje się na to, że "Najwyższy Sąd Wojskowy... nie był zdania, że w sprawie tej należy sporządzić nowy akt oskarżenia", zaś skoro sprawa Stanisława P. rozpoznawana jest łącznie ze sprawą Pawła i Józefa Z. wydaje się, że absurdalnym byłoby sporządzenie nowego aktu oskarżenia. Najwyższy Sąd Wojskowy - zdaniem żalącego się prokuratora - był zdania, że uzupełnieniem ekspertyzy pisma w sprawie Pawła i Józefa Z. winien zająć się Sąd, a nie prokurator, skoro nie wydał polecenia uzupełnienia śledztwa.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy wyraził następujący pogląd prawny.Zażalenie Prokuratury Wojewódzkiej w Białymstoku nie jest zasadne z uwagi na nieuwzględnienie szczególnych okoliczności tej sprawy wynikających z jednej strony z faktu przekazania jej do właściwości sądu powszechnego, z drugiej zaś strony z sytuacji procesowej powstałej wskutek dotychczasowych orzeczeń sądów wojskowych.1.Trafny jest pogląd, iż z treści art. 4 § 1 ustawy z dn. 5.IV.1955 r. o przekazaniu sądom powszechnym dotychczasowej właściwości sądów wojskowych (Dz. U. Nr 15, poz. 83) wynika, iż w sprawie przekazanej w myśl tej ustawy sądowi powszechnemu bezpośrednio i przez sąd wojskowy pierwszej instancji lub też przez Najwyższy Sąd Wojskowy po uchyleniu wyroku pierwszej instancji i przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania sądowi powszechnemu - nie jest konieczne sporządzenie przez prokuratora powszechnego nowego aktu oskarżenia. Zgodnie z powołanym tu przepisem ustawy sprawa wszczęta przed sądem wojskowym na podstawie aktu oskarżenia prokuratora wojskowego po jej przekazaniu sądowi powszechnemu toczyć się może w dalszym ciągu przed sądem powszechnym na takich samych zasadach, jak każda sprawa wniesiona z aktem oskarżenia do sądu powszechnego przez prokuratora powszechnego. Rzecz jasna nie zwalnia to sądu powszechnego od obowiązku sprawdzania w swoim zakresie, czy akt oskarżenia odpowiada ustawowym warunkom formalnym (art. 249 k.p.k.), ani też nie pozbawia to Sądu powszechnego - w miarę konieczności - prawa wydania postanowienia w oparciu o art. 251 k.p.k., skoro dalsze postępowanie przed sądem powszechnym toczyć się winno już na podstawie k.p.k.2.Jeżeli jednak po uzupełnieniu śledztwa, zarządzonego na skutek postanowienia sądowego, znajdującego oparcie w przepisach art. 251 § 1 lit. d) lub też art. 305 k.p.k., prokurator postanawia wnieść sprawę ponownie do sądu, obowiązany jest bezwzględnie sporządzić nowy akt oskarżenia. Nowy akt oskarżenia w rozumieniu art. 305 § 2 k.p.k. może nawet powtarzać zarzuty i ich kwalifikacje z pierwotnego oskarżenia, musi jednak być nowym w tym sensie, że opiera się także na materiale uzupełniającego śledztwa i do tego materiału w swej treści (choćby tylko w uzasadnieniu) ustosunkowuje się. Nie trzeba tu dodawać, że śledztwo uzupełniające zobowiązuje prokuratora do zachowania w jego toku wszystkich form procesowych, przewidzianych przepisami k.p.k. dla każdego śledztwa.Skoro więc w sprawie Stanisława P., prokurator zgodnie ze wskazaniem Najwyższego Sądu Wojskowego uzupełnił śledztwo, obowiązany był, wnosząc ponownie sprawę tego oskarżonego do sądu, sporządzić nowy akt oskarżenia, chociaż "sytuacja tego oskarżonego nie uległa zmianie w świetle materiałów zebranych podczas uzupełniającego śledztwa". Nie może być w żadnym razie - w rozumieniu art. 305 § 2 k.p.k. - uznany za nowy pierwotny akt oskarżenia prokuratora wojskowego z 1954 r. tylko dlatego, że prokurator powszechny zawiadamia, iż go "podtrzymuje". Owo podtrzymywanie w tej sprawie pierwotnego aktu oskarżenia jest poza tym niesłuszne dlatego, że pierwotny akt oskarżenia dotyczył sześciu oskarżonych, obecnie zaś chodzi tylko o trzech spośród nich, przy czym nawet ci trzej oskarżeni zostali z całego szeregu pierwotnych oskarżeń uniewinnieni, bądź też postępowanie w stosunku do niektórych ich czynów umorzono, bądź też za niektóre jeszcze inne czyny prawomocnie już ich osądzono. W tych warunkach pierwotny akt oskarżenia nie mógłby w żadnym przypadku spełniać tej roli jaką spełniać ma każdy akt oskarżenia, przedstawiając sądowi w sposób usystematyzowany materiały śledztwa, orientując sąd i strony tylko o niezbędnych okolicznościach sprawy, wyraźnie zakreślając wreszcie zasięg i ramy przyszłej rozprawy głównej zarówno co do osób oskarżonych, jak i co do stawianych im zarzutów.Te wszystkie względy przemawiały w tej sprawie za koniecznością sporządzenia nowego aktu oskarżenia także przeciwko Józefowi Z. i Pawłowi Z. Niesłusznym tu jest powoływanie się na to, że Najwyższy Sąd Wojskowy, uchylając wyrok, nie był zdania, że należy sporządzić nowy akt oskarżenia, zwłaszcza że tego rodzaju zdania nie znajdujemy w wyroku N.S.W.Byłoby zresztą sprzeczne z zasadą kontradyktoryjności powierzającą funkcję wnoszenia i popierania oskarżenia wyłącznie oskarżycielowi i sprzeczne z wyraźnymi przepisami art. 2, 46, 305 § 2 k.p.k., gdyby sąd pierwszej czy nawet drugiej instancji mógł zwalniać prokuratora od obowiązku wnoszenia aktu oskarżenia.Nie można też nie uznać słuszności domagania się przez Sąd Wojewódzki, aby - w związku z koniecznością opracowania przez Prokuraturę Wojewódzką nowego aktu oskarżania - Prokurator, a nie sąd, dokonał dodatkowych czynności dowodowych, wskazanych przez Najwyższy Sąd Wojskowy w sprawie Józefa i Pawła Z.Powoływanie się tutaj na to, że Najwyższy Sąd Wojskowy był zdania, że musi tego dokonać Sąd I instancji... "gdyż nie wydał polecenia uzupełnienia śledztwa", że i "obecny sędzia referent przedmiotowej sprawy miał to podobnie rozumieć", że "Sąd mógł w międzyczasie osądzić sprawę Józefa i Pawła Z. na podstawie pierwotnego aktu oskarżenia" - nie jest przekonywające w świetle dotychczasowych wywodów i przy uwzględnieniu warunków całej sprawy obejmującej wspólnym aktem oskarżenia trzech oskarżonych: Stanisława P. oraz Józefa i Pawła Z.Z tych wszystkich powodów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji swego postanowienia.