I KZ 102/58

Uzasadnienie faktyczneUznanie czy do oskarżonego ma zastosowanie ten lub inny przepis prawa, nie wyłączając art. 17 lub 18 k.k., zawsze i faktycznie należy do sądu. Stosowanie normy prawnej, wyrażącej w sposób uogólniony tzw. ustawowy stan faktyczny, do konkretnego zespołu zdarzeń czy zjawisk, albo właściwości, jest zawsze wynikiem procesu myślowego, dokonywanego przez sędziego, a nie przez biegłego. Sędzia oczywiście może przyjąć - i jak doświadczenie sądowe uczy, najczęściej przyjmuje za swoje - ustalenie faktyczne biegłego (ściślej: "zaproponowane" przez biegłego), lecz jest to kwestia empiryczna, a nie przepis ustawy. Wyrażony przez Sąd Wojewódzki pogląd, że sąd stosuje przepis art. 18 § 1 k.k. na podstawie danych uzyskanych od biegłego jest więc prawidłowy, lecz logicznie nie wynika z niego, że "uznanie czy do kogoś ma zastosowanie przepis art. 18 § 1 k.k. formalnie tylko należy do sądu". To twierdzenie uznać należy za nieprawidłowe.Tym bardziej powyższe odnosi się do pojęcia "porządku prawnego". "Porządek prawny" jest pojęciem odległym od wiedzy specjalistycznej jakiegokolwiek biegłego i pozostaje w zakresie wiedzy sądu. Również pojęcie "niebezpieczeństwa" jest pojęciem oceniającym, albowiem wynika ono z porównania zachowania się umysłowo chorego z wymaganiami bezpieczeństwa dóbr chronionych przez prawo. Od biegłego przeto nie należy oczekiwać odpowiedzi czy chory jest "niebezpieczny dla porządku prawnego", a tym bardziej rozstrzygnięcia więcej jeszcze złożonej kwestii prawnej: "czy pozostawanie chorego na wolności grozi niebezpieczeństwem porządkowi prawnemu". Biegły powinien udzielić sądowi na stosowne pytania odpowiedzi, jakiego rodzaju zachowania się lub postępowania można oczekiwać od chorego w razie nieskrępowania swobody jego ruchów, czy w szczególności może ono wyrażać się agresywnością wobec osób bliższych albo dalszych, czy chory może dopuszczać się na tle swego schorzenia (przy zatracie krytycyzmu lub niepohamowanych dążeń) innych czynów niebezpiecznych dla porządku prawnego jak np. kradzieży, oszustw, wprowadzania władz w błąd, podburzania ludzi itd. Takie dane pochodzące od biegłego stanowią podstawę, z której powinny wynikać ustalenia faktyczne sądu i - w ślad za nimi - samodzielne stosowanie odpowiednich przepisów prawa.Powołane przez Sąd Wojewódzki zapatrywanie Sądu Najwyższego, wyrażone w orzeczeniu z dnia 16 listopada 1953 r. i ogłoszone w Zb. O. z r. 1954 pod poz. 77 - formalnie rzecz biorąc - ma moc wiążącą tylko w sprawie, której dotyczy. Pod względem zaś jurysprudencyjnym nie może ono stanowić w swym dosłownym brzmieniu dyrektywy dla praktyki, albowiem ze względu na wielki "skrót myślowy" wprowadza ono niezamierzone pomieszanie pojęć. Pojęcie przesłanek faktycznych do stwierdzenia niebezpieczeństwa dla porządku prawnego (które to przesłanki pochodzić muszą m. in. od biegłych) zostało w orzeczeniu tym zidentyfikowane z pojęciem samego stwierdzenia tego niebezpieczeństwa.Ocena czy pozostawanie umysłowo chorego na wolności grozi niebezpieczeństwem dla porządku prawnego należy do sądu, który dokonuje jej w oparciu o opinię biegłych co do spodziewanego zachowania się i postępowania umysłowo chorego.