I KZ 71/80

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia R. Staszkiewicz. Sędziowie: L. Jax (sprawozdawca), F. Kozłowski.Prokurator Prokuratury Generalnej: Z. Śliwiński.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Bogusława A. o odszkodowanie za niesłuszne skazanie, po rozpoznaniu zażalenia wymienionego wnioskodawcy na postanowienie Sądu Wojewódzkiego w R. z dnia 16 kwietnia 1980 r., oddalające wniosek o odszkodowanie, i po wysłuchaniu wniosku prokuratora i odczytaniu pisemnego wniosku Prokuratury Generalnej, a ponadto po wysłuchaniu wnioskodawcy,postanowił utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.Uzasadnienie faktycznePostanowieniem Sądu Wojewódzkiego w R. z dnia 16 kwietnia 1980 r. oddalono wniosek Bogusława A. złożony na podstawie art. 487 § 1 i § 2 k.p.k., a dotyczący niesłusznego wykonania wobec niego 20 miesięcy kary pozbawienia wolności.Jak wynika z wymienionego postanowienia - wniosek oddalono ze względu na brak wymaganych przez art. 487 § 1 k.p.k. przesłanek w postaci uniewinnienia albo skazania Bogusława A. na podstawie łagodniejszego przepisu. Postanowienie to zaskarżone zostało przez Bogusława A. Skarżący wywodził, że wbrew literalnemu brzmieniu art. 487 § 1 k.p.k. możliwe jest ubieganie się na podstawie tego przepisu o odszkodowanie, jeżeli postępowanie karne zostało umorzone z powodu ujemnej przesłanki procesowej. Stanowisko skarżącego nie jest trafne z następujących względów:Przepis art. 487 § 1 k.p.k. stwarza możliwość ubiegania się o odszkodowanie przez osobę, której skazanie było niesłuszne z dwóch powodów: niewinności albo skazania na podstawie surowszego przepisu. Oba powody muszą być przy tym stwierdzone stosownym orzeczeniem sądowym, tj. wyrokiem uniewinniającym lub skazującym na podstawie łagodniejszego przepisu. Ustawa precyzuje również, że którekolwiek z wymienionych - korzystnych dla oskarżonego - rozstrzygnięć powinno zapaść w wyniku wznowienia postępowania lub rewizji nadzwyczajnej.W sytuacji Bogusława A. w wyniku wznowienia postępowania na podstawie wyroku Sądu Wojewódzkiego w R. z dnia 14 marca 1979 r. postępowanie przed Sądem Rejonowym w R. zostało umorzone na skutek ujemnej przesłanki procesowej, a mianowicie przedawnienia wyrokowania (art. 105 § 1 pkt 2 i art. 106 k.k.). Wprawdzie w myśl art. 487 § 2 k.p.k. odszkodowanie przysługuje oskarżonemu także wówczas, gdy prowadzone dalej w wyniku wznowienia lub rewizji nadzwyczajnej postępowanie zostało umorzone, lecz dotyczy to tylko tych wypadków, gdy umorzenie następuje wskutek okoliczności, których nie uwzględniono we wcześniejszym postępowaniu. W sprawie niniejszej wypadek taki nie zachodzi, gdyż okres przedawnienia karalności upłynął dopiero na kilka lat po prawomocnym zakończeniu postępowania co do czynów, co do których następnie w 1979 r. wznowiono postępowanie. Nie były to zatem okoliczności, które należało uwzględnić we wcześniejszym postępowaniu.W tych warunkach postanowienie Sądu Wojewódzkiego oddalające wniosek Bogusława A. o odszkodowanie należało uznać za trafne i zgodne z art. 487 § 1 k.p.k. (niezależnie od zakresu roszczeń odszkodowawczych wnioskodawcy). Dodatkowo można zauważyć, że przedstawiona w zażaleniu błędna interpretacja art. 487 pkt 1 i 2 k.p.k. związana jest bezpośrednio z niesłusznym twierdzeniem wnioskodawcy, iż: "(...) Sąd Rejonowy w R. musiał umorzyć postępowanie będąc związany przepisem prawnym - art. 11 pkt 6 k.p.k. i art. 105 i 106 k.k."Wbrew bowiem temu twierdzeniu, w razie wniesienia rewizji nadzwyczajnej na korzyść oskarżonego oraz w razie stwierdzenia podstaw do wznowienia postępowania istnienie ujemnych przesłanek procesowych w postaci przedawnienia (a nawet w postaci śmierci oskarżonego) nie powoduje niedopuszczalności dalszego postępowania i merytorycznego orzekania, gdyż z art. 468 i 479 k.p.k. wyraźnie wynika, że ani przedawnienie, ani też śmierć oskarżonego nie stanowią przeszkody uniemożliwiającej korzystne dla oskarżonego rozstrzygnięcie sprawy.Przepisy te umożliwiają - mimo występowania ujemnych przesłanek procesowych w podanej postaci - bądź merytoryczne rozpoznanie sprawy już przez sąd rozpoznający wniosek o wznowienie (art. 481 § 2 k.p.k.), bądź też ponowne rozpoznanie sprawy przez właściwy sąd (art. 481 § 1 k.p.k.), przy czym art. 483 k.p.k. przewiduje - na wypadek śmierci oskarżonego lub wystąpienia przyczyny zawieszenia postępowania - specjalny tryb wyznaczenia obrońcy z urzędu.Jak wykazano, możliwość merytorycznego rozpoznania sprawy wskutek uwzględnienia wniosku o wznowienie postępowania istnieje, pomimo upływu okresu wskazanego w art. 106 k.k. w związku z art. 105 § 1 pkt 2 k.p.k. (...).