II K 319/59

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia K. Wagner. Sędziowie: M. Budzianowski, M. Barciszewski (sprawozdawca). Prokurator: M. Warmanowa.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Bronisławy M., Stanisława L., Konstantego T., Mariana Z., Józefa K. i Mikołaja K., oskarżonych z art. 286 § 1 k.k., po rozpoznaniu założonej przez nich rewizji od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Białymstoku z dnia 20 stycznia 1959 r., na podstawie art. 375, 384 pkt 2 k.p.k.1) co do oskarżonej Bronisławy M. utrzymał tenże rok w mocy,2) co do oskarżonych Stanisława L., Konstantego T., Mariana Z., Józefa K. i Mikołaja K. zmienił tenże wyrok w częściach dotyczących orzeczenia o karze w ten sposób, że oskarżonych: Stanisława L., Konstantego T., Mariana Z. i Józefa K. za przypisane im przestępstwa z art. 286 § 1 k.k. skazał każdego z nich na karę po jednym roku więzienia, zaliczając na jej poczet oskarżonemu Stanisławowi L. i Konstantemu T. okres tymczasowego aresztowania od dnia 20 stycznia 1959 r.; na mocy art. 61 k.k. wykonanie orzeczonej oskarżonemu Mikołajowi K. kary jednego roku więzienia zawiesił warunkowo na okres dwóch lat (...).Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki w Białymstoku wyrokiem z dnia 20 stycznia 1959 roku skazał:I.Bronisławę M. z art. 286 § 1 k.k. na karę 4 lat więzienia za to, że jako kierowniczka sklepu Nr 20 Powiatowej Spółdzielni Zaopatrzenia i Zbytu w G., nie dopełniając - ze szkodą dla interesu publicznego - obowiązku należytego prowadzenia tegoż sklepu, a w szczególności odbioru towarów bez jednoczesnego przyjęcia całości tych towarów w ilości takiej, w jakiej figurowały one w dowodach przyjęcia, przez brak osobistego kontrolowania obrotów towarowych i raportów kasowych oraz konfrontowania ich ze stanem towarowym sklepu, przez niedbałe sporządzanie tychże raportów sklepowych i dostarczanie ich do księgowości z dużym opóźnieniem doprowadziła do powstania braku towarowo-kasowego w wysokości 301.802,38 zł, przy czym celem ukrycia narastającego braku obciążała się wartością towarów, wpisanych do protokołów remanentowych na dzień 3 maja, 1 czerwca i 24 września 1957 r., dopiero po zakończeniu inwentaryzacji i dokonała fikcyjnego przerzutu towaru, przez co świadomie obniżyła ogólna wartość towarów księgowanych w ciężar sklepu.II.Stanisława L. i Konstantego T. z art. 286 § 1 k.k. na kary po 2 lata więzienia za to, że będąc członkami komisji inwentaryzacyjnej dokonującej spisu towarów w sklepie Gminnej Spółdzielni "Samopomoc Chłopska" prowadzonym przez Bronisławę M., nie dopełnili - ze szkodą dla interesu społecznego - należytego przeprowadzenia inwentaryzacji przez to, że podpisali bez sprawdzenia i konfrontacji poszczególne egzemplarze spisu remanentowego, gdzie zapisano zapas wódki i spirytusu wartości 46.982 zł, których to towarów faktycznie w sklepie w czasie przeprowadzenia spisu remanentowego nie było, wskutek czego spowodowali ukrycie niedoboru towaru wartości 46.982 zł.III.Mariana Z. i Józefa K. z art. 286 § 1 k.k. na kary po 1 roku i 6 miesięcy więzienia za to, że będąc członkami komisji inwentaryzacyjnej dokonującej spisu towarów w sklepie Gminnej Spółdzielni "Samopomoc Chłopska" prowadzonym przez Bronisławę M., nie dopełnili - ze szkodą dla interesu społecznego - obowiązku należytego prowadzenia inwentaryzacji przez to, że ujęli w spisie remanentowym 10 śrutowników i 10 sieczkarń bez sprawdzenia, czy towary te faktycznie w magazynie sklepu się znajdowały, jak również ujęli w spisie inwentaryzacyjnym inne towary, których faktycznie w sklepie nie było, wskutek czego umożliwili oskarżonej Bronisławie M. ukrycie niedoboru wartości 60.707,50 zł.IV.Mikołaja K. z art. 286 § 1 k.k. na karą 1 roku wiezienia za to, że będąc członkiem komisji inwentaryzacyjnej dokonującej spisu towarów w sklepie Powiatowej Spółdzielni Zaopatrzenia i Zbytu prowadzonym przez Bronisławę M. nie dopełnił obowiązku należytego przeprowadzenia inwentaryzacji ze szkodą dla interesu społecznego, a w szczególności ujął w spisie remanentowym towary dostarczone przez Bronisławę M. z jej mieszkania do sklepu w czasie przeprowadzania remanentu bez sprawdzenia dowodu przyjęcia tych towarów, a ponadto podpisał protokół inwentaryzacji zawierający pozycję towarów o wartości 118.482,90 zł, których to towarów faktycznie w sklepie nie było, wskutek czego spowodował ukrycie niedoboru towarowego wartości 118.482,90 zł.Powyższy wyrok został zaskarżony przez oskarżonych Bronisławę M., Stanisława L., Konstantego T., Mariana Z., Józefa K. i Mikołaja K.I.Rewizja oskarżonej Bronisławy M. wnosi o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania bądź też o zmianę wyroku przez wydatne złagodzenie kary i warunkowe zawieszenie jej wykonania, zarzucając obrazę, art. 320 i 339 § 1 lit. a) k.p.k. przez:I. brak ustaleń w zakresie przypisanego oskarżonej niewykonywania kontroli obrotów sklepu i konfrontowania ze stanem towarowym,II. nierozważenie przy orzekaniu o karze okoliczności wynikającej z ekspertyzy księgowej, że oskarżona jest nieomal analfabetką, że była wykorzystywana przez innych nieuczciwych pracowników handlu oraz że zarząd nie sprawował kontroli nad pracą oskarżonej.II.Wspólna rewizja oskarżonych Stanisława L. i Józefa K. zarzuca:I.co do oskarżonego Stanisława L.:1.błędne uznanie, że oskarżony, będąc członkiem komisji remanentowej, nie dopełnił należycie swych obowiązków przez to, iż podpisał bez sprawdzenia arkusze spisu, w których ujęto fikcyjny zapas wódki i spirytusu, jakkolwiek do oskarżonego należało jedynie przeliczenie towarów, przy czym nie było przewodniczącego komisji,2.rażącą surowość kary, gdy się uwzględni, że oskarżony jest człowiekiem o stosunkowo niskim poziomie umysłowym, ma dobrą opinię, znajduje się w ciężkich warunkach rodzinnych.W konkluzji rewizja wnosi o uchylenie wyroku i uniewinnienie oskarżonego bądź o zmianę wyroku przez wydatne złagodzenie kary;II.co do oskarżonego Józefa K.:1.dowolne uznanie, że oskarżony ujął w remanencie szereg towarów z faktury,2.rażącą niewspółmierność kary z przypisanym czynem, gdyż oskarżony przyznał się do winy, okazał skruchę, miał dobrą opinię.Wniosek rewizji zmierza do złagodzenia wymierzonej kary i warunkowego zawieszenia jej wykonania.Ponadto rewizja powołuje się co do obu oskarżonych na to, że działaniem swym nie przyczynili się do powstania manka, oraz na brak kontroli ze strony Zarządu GS.III.Rewizja oskarżonego Konstantego T. domaga się uchylenia wyroku, uznania oskarżonego za winnego przestępstwa z art. 286 § 3, wymierzenia łagodnej kary na zasadzie tego przepisu bądź też zmiany wyroku przez wydatne złagodzenie orzeczonej kary. zarzucając:1.błędne przyjęcie, że oskarżony świadomie ukrył brak powstały w sklepie przez uwidocznienie w spisie remanentowym zapasów wódki, pomimo iż wpisywał on jedynie ilości towarów podane mu przez współoskarżonego Stanisława L., a nadto że arkusz remanentowy, zawierający pozycję dotyczącą wódki, nie był sporządzony ręką oskarżonego,2.rażącą surowość kary, gdyż Sąd nie uwzględnił okoliczności łagodzących winę oskarżonego, który prowadził nienaganny tryb życia i jest jedynym żywicielem rodziny.IV.Rewizja oskarżonego Mariana Z. wnosi o złagodzenie wymierzonej kary i warunkowe zawieszenie jej wykonania, zarzucając:1.błędną ocenę okoliczności faktycznych sprawy przez uznanie, że oskarżony nie dopełnił obowiązku należytego przeprowadzenia inwentaryzacji, ujmując w spisie remanentu śrutowniki i sieczkarnie bez sprawdzenia, jakkolwiek samo przyznanie się oskarżonego do tego faktu nie może decydować o przypisaniu mu przestępstwa z art. 286 § 1 k.k., skoro kierowniczka sklepu Bronisława M. miała doskonałą opinię i cieszyła się ogólnym zaufaniem, a nadto nie było możliwości usunięcia słomy dla sprawdzania, czy istotnie znajdowały się tam maszyny,2.dowolne uznanie, że oskarżony wpisywał do remanentu towary z faktur nie znajdujące się w sklepie,3.nierozważenie przy orzekaniu o karze okoliczności towarzyszących spisowi, osobowości oskarżonego i jego opinii.V.Rewizja oskarżonego Mikołaja K. domaga się uchylenia wyroku i uniewinnienia oskarżonego, zarzucając niesłuszność uznania, że oskarżony nie dopełnił swych obowiązków przy sporządzaniu spisu remanentowego, przez co umożliwił sklepowej ukrycie niedoboru, skoro oskarżony wpisywał jedynie do spisu to, co dyktowali mu B. i M.; ponadto oskarżony pracował w handlu jeden miesiąc, ma dobrą opinię, w komisji tego rodzaju brał udział po raz pierwszy.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy wyraził następujący pogląd prawny: I. Co do oskarżonej Bronisławy M.Zaskarżony wyrok istotnie nie zawierał ustaleń dotyczących niewykonywania przez oskarżoną kontroli obrotów sklepu, niemniej jednak uchybienie to pozostaje bez wpływu na treść wyroku, skoro ustalone przez Sąd a nie kwestionowane przez rewizję pozostałe uchybienia oskarżonej w pracy dają dostateczną podstawę do przypisania jej przestępstwa z art. 286 § 1 k.k.Z wyjaśnień samej oskarżonej wynika, że miała ona dostateczne przygotowanie do prowadzenia sklepu (7 klas szkoły podstawowej), a nadto nie sposób pominąć dużej praktyki, jaką oskarżona miała w tym zakresie, albowiem już w dniu 1.I.1952 r. została zaangażowana na stanowisko kierowniczki sklepu. Przemyślany i perfidny sposób ukrywania przez oskarżoną niedoboru przeczy twierdzeniu rewizji, że oskarżona jest osobą mało rozwiniętą umysłowo. Gdy się nadto uwzględni, że działaniem swoim oskarżona wyrządziła gospodarce uspołecznionej bardzo wysokie straty, nie można uznać orzeczonej kary za rażąco surową.Co do rewizji oskarżonych Stanisława L., Józefa K., Konstantego T., Mariana Z. i Mikołaja K., to zawierają one wspólne zarzuty, celowe więc będzie łączne ich rozważenie.Poza sporem pozostaje, że wszyscy oskarżeni brali udział w komisjach inwentaryzacyjnych, które sporządziły spisy niezgodne z rzeczywistym stanem istniejącym w sklepie prowadzonym przez współoskarżoną Bronisławę M. Dotyczy to w szczególności pozycji odnoszącej się do wódki - jeśli chodzi o oskarżonego Konstantego T. i Stanisława L., jak i sieczkarni oraz śrutowników - jeśli chodzi o oskarżonych Mariana Z. i Józefa K. Również spis inwentaryzacyjny, w którego sporządzeniu brał udział oskarżony Mikołaj K., nie odpowiadał rzeczywistemu stanowi rzeczy.Co do zarzutu rewizji oskarżonych Mariana Z. i Józefa K., dotyczącego spisywania według faktur towarów, których w sklepie nie było, to ustalenie Sądu w tym zakresie nie budzi wątpliwości w świetle opinii biegłego, z której wynika, że towary wyszczególnione w spisie (w identycznej zresztą kolejności, w jakiej figurowały w fakturach) pokwitowane i odebrane zostały przez Bronisławę M. po dacie spisania remanentu, bo w dniu 4.VI.1957 r.Skoro oskarżonym udowodniono, że sporządzane przez nich spisy inwentaryzacyjne nie odpowiadały rzeczywistości, że wynikło to wskutek nienależytego wypełnienia przez nich zleconych im obowiązków w tym zakresie, gdyż nie sprawdzali ilości towaru, zasłaniając się bądź zaufaniem do kierowniczki sklepu, bądź też trudnościami związanymi z przeliczeniem towaru albo nie potrafiąc wytłumaczyć tego stanu rzeczy, przy czym tak sporządzone spisy umożliwiały w konsekwencji ukrycie w sklepie niedoboru ze szkodą dla interesu publicznego, to uznać należy, że dopuścili się oni przypisanych im przestępstw przewidzianych w art. 286 § 1 k.k.Co do zarzutów zawartych w rewizjach Stanisława L., Konstantego T. i Józefa K., to koncepcja, że członkowie komisji remanentowej nie odpowiadają za całokształt prac komisji, a tylko i wyłącznie za własne czynności, jak liczenie towarów czy ich wpisywanie pod dyktando do spisu - nie jest trafna.Zgodnie z obowiązującymi przepisami prace te powinny być wykonane zespołowo, a nie jednoosobowo.Oznacza to, że każdy z uczestników spisu remanentowego ma obowiązek osobistego śledzenia przebiegu czynności remanentowych i kontrolowania prawidłowości obliczeń towaru, jego wyceny i ujmowania w spisach. Uchylanie się od tej osobistej kontroli z jakichkolwiek powodów, a więc i z powodu zaufania do obliczeń czy stwierdzeń innego członka komisji, stanowi naruszenie istotnego obowiązku uczestnika komisji remanentowej. Sens i istota czynności komisji remanentowej polega na kontroli ilości i jakości towarów podlegających spisowi oraz zgodnemu z wynikami tej kontroli ujęciu towarów w spisach remanentowych.Podpisanie spisów oznacza, że wszyscy członkowie komisji stwierdzają, iż spis odpowiada rzeczywistości. Wewnętrzny podział ról poszczególnych członków komisji wcale nie stoi na przeszkodzie temu, aby każdy z biorących udział w spisie śledził jego przebieg, uzyskując w ten sposób osobistą pewność prawdziwości i realności spisów. Wszelkie wątpliwości, jakie mogłyby się tu nasunąć, są w każdej chwili do sprawdzenia i obowiązkiem każdego członka komisji remanentowej jest, między innymi, niezwłoczne wyjaśnienie takich wątpliwości przez powtórzenie fragmentu spisu bądź skonfrontowanie go z towarami.Z przytoczonych powyżej względów powoływanie się oskarżonego Stanisława L. i Konstantego T., że w sporządzonym przez nich spisie remanentowym, który osobiście podpisali, nie zauważyli pozycji dotyczącej stanu wódek i że tej pozycji żaden z nich nie wpisywał - jest obojętne, skoro przed złożeniem swych podpisów powinni byli stwierdzić, czy spis ten odpowiada spisowi przez nich sporządzonemu.Z tych samych względów za nieistotne uznać należy tłumaczenie się oskarżonego Mikołaja K., że jego funkcja ograniczała się tylko do ilościowego spisywania towarów, podanych mu przez współczłonka komisji remanentowej B. Skoro bowiem oskarżony Mikołaj K., odnotowując stan ilościowy towarów podany mu przez B., nie kontrolował jednocześnie, czy B. podaje ilość zgodną ze stanem faktycznym, to tym samym, z przyczyn powyżej przytoczonych, nie dopełnił istotnego zadania, jakie mu zostało powierzone, i w konsekwencji postępowaniem swym wypełnił znamiona przypisanego mu czynu przestępnego.Nie można również podzielić poglądu wyrażonego w rewizji oskarżonego Mikołaja K., że czyn mu przypisany wypełnia jedynie znamiona przestępstwa z art. 286 § 3 k.k., skoro czynem swym uchybił najbardziej istotnemu obowiązkowi, jaki na niego nałożono: podpisał bez sprawdzenia remanent, w którym znalazła się fikcyjna pozycja dotycząca zapasu wódki na kwotą 46.982 zł, wpisana dla ukrycia niedoboru w sklepie przez niego kontrolowanym. Tego typu niedopełnienie podstawowego obowiązku cechuje się podjęciem ryzyka przez stwierdzenie własnym podpisem wykazu niezgodnego ze stanem rzeczywistym, a to już wypełnia znamiona winy umyślnej w postaci zamiaru ewentualnego.Co się tyczy kar wymierzonych oskarżonym Stanisławowi L., Konstantemu T., Marianowi Z., Józefowi K. i Mikołajowi K., to w tym względzie Sąd Najwyższy podzielił trafność zarzutów, iż kary te są niewspółmiernie surowe do stopnia zawinienia, zwłaszcza że każdy z tych oskarżonych działaniem swym przyczynił się tylko do ukrycia części niedoboru powstałego w sklepie, którego kierowniczką była współoskarżona Bronisława M.Toteż w porównaniu ze stopniem zawinienia i nasilenia złej woli oskarżonej Bronisławy M. ich stopień winy jest zacznie mniejszy, co powinno znaleźć odbicie w wymiarze kary.Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy złagodził wymienionym oskarżonym kary do granic określonych w sentencji wyroku.Jeśli chodzi o oskarżonego Mikołaja K., to Sąd Najwyższy wykonanie orzeczonej mu kary 1 roku wiezienia warunkowo zawiesił ze względu na brak doświadczenia zawodowego tego oskarżonego oraz ze względu na jego stan rodzinny (czworo nieletnich dzieci).Z tych przyczyn orzeczono jak w sentencji wyroku.