II K 42/64

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Wagner.Sędziowie: M. Budzianowski (sprawozdawca), A. Macedoński.Prokurator Generalnej Prokuratury: J. Sztumpf.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Józefa K. vel Lucjana K. oskarżonego z art. 225 § 1 k.k. i art. 193 k.k., po rozpoznaniu założonych przez prokuratora i oskarżonego rewizji od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Białymstoku z dnia 14 grudnia 1963 r., na podstawie art. 375, 383 pkt 3, 388 § 1 k.p.k.1) uchy1ił zaskarżony wyrok w części dotyczącej orzeczenia o karze łącznej oraz w części skazującej oskarżonego za czyn opisany w pkt I sentencji wyroku; 2) Józefa K. vel Lucjana K. uznał za winnego, że w dniu 7 listopada 1945 r. w D., przewidując możliwość pozbawienia życia Mieczysława P. i godząc się na to, uderzył go nożem w klatkę piersiową w okolicę serca, co spowodowało zgon tegoż Mieczysława P., i za to skazał oskarżonego Józefa K. vel Lucjana K. z mocy art. 225 § 1 k.k. na 5 lat więzienia, którą to karę na podstawie art. 6 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 22 lutego 1947 r. o amnestii (Dz. U. Nr 20, poz. 78) złagodził do 2 lat i 6 miesięcy więzienia; 3) utrzymał w mocy tenże wyrok w pozostałej zaskarżonej części; 4) na podstawie art. 31 k.k. wymierzył oskarżonemu nową karę łączną 2 lat i 6 miesięcy więzienia, zaliczając na jej poczet okres tymczasowego aresztowania od dnia 29 czerwca 1963 r. do dnia 29 grudnia 1963 r. (...).Józef K. vel Lucjan K. skazany został zaskarżonym wyrokiem:1) na 4 lata więzienia, złagodzone na podstawie amnestii z 1945 i 1947 r. do 1 roku i 6 miesięcy więzienia, z mocy art. 230 § 2 k.k. za to, że w dniu 7 listopada 1945 r. w B. uderzył nożem Mieczysława P. w klatkę piersiową, przez co nieumyślnie spowodował jego śmierć, oraz 2) na 6 miesięcy aresztu z art. 193 k.k. za to, że od 25 kwietnia 1953 r. do 29 czerwca 1963 r. w W. korzystał z dowodu osobistego wystawionego na nazwisko Lucjana K., uzyskanego w wyniku wprowadzenia w błąd urzędnika Biura dowodów osobistych w W. przez przedstawienie - jako dowodu tożsamości - metryki nieżyjącego Lucjana K.3) i łącznie na 1 rok i 6 miesięcy więzienia.Od wyroku tego założyli rewizje prokurator i oskarżony.I. Rewizja prokuratora, wnosząc o uchylenie wyroku w części odnoszącej się do skazania za czyn w pkt I aktu oskarżenia i kary łącznej oraz uznanie, że działanie oskarżonego wyczerpywało znamiona zbrodni z art. 225 § 1 k.k., i wymierzenie oskarżonemu z tego przepisu prawa oraz łącznie odpowiednio surowszej kary, zarzuca:a) błędną ocenę okoliczności faktycznych stanowiących podstawę wyroku przez niesłuszne przyjęcie, że uderzenie nożem w okolicę serca nie wyczerpuje znamion przestępstwa z art. 225 § 1 k.k., stanowiąc jedynie czyn przewidziany w art. 230 § 2 k.k.,b) obrazę przepisów art. 5 § 2 pkt 2 w związku z art. 1 dekretu o amnestii z dnia 2 sierpnia 1945 r. (Dz. U. Nr 28, poz. 172) przez zastosowanie ich w sprawie, pomimo że dekret ten wszedł w życie jeszcze przed popełnieniem przez oskarżonego przypisanego mu czynu przestępnego.Ponadto rewizja prokuratora podnosi, że Sąd dopuścił się obrazy art. 3 pkt c) k.p.k. przez zaniechanie umorzenia postępowania w sprawie z powodu przedawnienia, skoro przyjął - wprawdzie błędnie - że czyn oskarżonego powinien być zakwalifikowany z art. 230 § 2 k.k.II. Rewizja oskarżonego Józefa K. vel Lucjana K., wnosząc o uchylenie wyroku i uniewinnienie bądź też o umorzenie postępowania w sprawie o czyn z art. 230 § 2 k.k., zarzuca wyrokowi:a) błędną ocenę okoliczności faktycznych stanowiących podstawę wyroku przez niesłuszne przyjęcie, że śmierć Mieczysława P. nastąpiła w wyniku uderzenia go scyzorykiem przez oskarżonego, jakkolwiek ani opinia biegłego, ani żadne inne dowody nie dają podstawy do poczynienia niewątpliwych ustaleń w tym względzie, albowiem śmierć Mieczysława P. mogła nastąpić z zupełnie innych powodów, niezależnych od rany zadanej uderzeniem scyzoryka,b) obrazę przepisów art. 87 lit. b) k.k. oraz ustawy z dnia 22 lutego 1947 r. o amnestii i ustawy z dnia 27 kwietnia 1956 r. o amnestii przez nieumorzenie postępowania w sprawie pomimo zachodzących ku temu podstaw faktycznych i prawnych.Uzasadnienie faktyczneSąd Najwyższy wyraził następujący pogląd:Rację ma rewizja prokuratora, jeśli kwestionuje kwalifikację prawną czynu oskarżonego przyjętą przez Sąd Wojewódzki w zaskarżonym wyroku.Umyślne uderzenie nożem w klatkę piersiową w okolicę serca stanowi zawsze - według od dawna ustalonego w orzecznictwie Sądu Najwyższego poglądu - zamach na życie ludzkie, nawet jako działanie podjęte w zamiarze ewentualnym (orz. SN I K 949/52). Oskarżony Józef K. przyznał się na rozprawie do tego, że wziął udział w bójce i uderzył "na oślep" Mieczysława P. nożem, który nazwał "scyzorykiem" i którego wielkość ostrza przyrównał do długości wskazującego palca. Kiedy oskarżony zobaczył, że Mieczysław P. upadł na ziemię po otrzymaniu uderzenia, zbiegł i odtąd ukrywał się, posługując się zaś cudzym świadectwem urodzenia, wyrobił sobie dowód osobisty na nazwisko Lucjana K. i z dowodu tego korzystał do chwili zatrzymania go przez organy MO.Józef K. zdawał sobie zatem sprawę z tego, że uderzając nożem może przez to spowodować śmierć, i godził się z nastąpieniem zgonu uderzonego przez siebie Mieczysława P.Zwłoki denata zostały ekshumowane, przy czym biegły dr J. orzekł, że na kośćcu zmarłego nie wykryto żadnych śladów pourazowych. Niemniej jednak na podstawie zeznań świadków i wyjaśnień oskarżonego biegły lekarz postawił diagnozę, że denat doznał rany kłutej klatki piersiowej w okolicy serca i że zranienie to połączone było z uszkodzeniem serca i dużych naczyń krwionośnych, co spowodowało wykrwawienie się i śmierć Mieczysława P.W tym stanie rzeczy wbrew ustaleniom Sądu Wojewódzkiego należy uznać, że zebrany materiał dowodowy dawał podstawę do przyjęcia, iż oskarżony działaniem swym wyczerpał dyspozycję art. 225 § 1 k.k., wobec czego przyjęta przez Sąd kwalifikacja z art. 230 § 2 k.k. - jako błędna - utrzymać się nie może.Podzielając również wywody rewizji oskarżonego dotyczące zastosowania art. 87 k.k., która to kwestia w świetle przedstawionych wyżej rozważań przestała być aktualna, za chybione jednak uznać należy pozostałe zarzuty dotyczące meritum sprawy.Wbrew bowiem wywodom rewizji okoliczność, że śmierć Mieczysława P. była wynikiem działania oskarżonego, jest w sprawie bezsporna. Okoliczność ta wynika zarówno z wyjaśnień samego oskarżonego, jak i z zeznań świadków. Za słusznością tego przemawia zresztą fakt natychmiastowej niemal śmierci Mieczysława P. po ugodzeniu go nożem przez oskarżonego. Ta okoliczność, bezsporna w sprawie, wyłącza możliwość zejścia śmiertelnego, z innych przyczyn, w szczególności z przyczyn wskazanych w rewizji.Nie można się również zgodzić z wyrażonym w rewizji poglądem, jakoby fakt używania przez oskarżonego dowodu osobistego wystawionego na cudze nazwisko wyłącznie z obawy przed odpowiedzialnością karną za zabójstwo Mieczysława P. nie stanowił odrębnego przestępstwa.Bezkarność uchylania się sprawcy od odpowiedzialności karnej nie może obejmować takiego działania, które aczkolwiek zmierza do uniknięcia odpowiedzialności za dokonane już przestępstwo, narusza inne przepisy prawa, wyczerpuje znamiona czynu karalnego. Sprawca nie może dla uniknięcia kary za dokonane przestępstwo popełniać bezkarnie nowego przestępstwa.Słusznie więc Sąd Wojewódzki uznał, że wyłudzenie przez oskarżonego dowodu osobistego na cudze nazwisko i posługiwanie się takim dowodem stanowi oddzielne działanie przestępne.Okoliczność, że czyn ten wiązał się z działaniem zasadniczym, że popełniony został wyłącznie dla uniknięcia kary za zabójstwo Mieczysława P., nie pozostaje, rzecz jasna, bez wpływu na wymiar kary łącznej, co zresztą Sąd Wojewódzki miał na uwadze, stosując przy orzekaniu tej kary zasadę absorpcji.Uznając zgodnie z wnioskiem rewizji prokuratora oskarżonego Józefa K. vel Lucjana K. za winnego przestępstwa z art. 225 § 1 k.k., należało przy wymiarze kary za ten czyn uwzględnić okoliczności, w jakich doszło do zabójstwa (zajście wszczął poszkodowany, uderzając dwukrotnie oskarżonego, co wywołało u tegoż reakcję w postaci wyciągnięcia scyzoryka i ugodzenia nim Mieczysława P.), a przede wszystkim znaczny upływ czasu (18 lat) od chwili popełnienia przestępstwa i nienaganne zachowanie się oskarżonego w tym okresie (odbył służbę wojskową, kształcił się, pracował w szeregu instytucjach, założył rodzinę). Te względy zadecydowały o wymierzeniu oskarżonemu kary w najniższym ustawowym wymiarze, przy czym mając na uwadze datę popełnionego czynu (listopad 1946 r.), orzeczoną karę należało na podstawie ustawy o amnestii z 1947 r. złagodzić o połowę.Z tych przyczyn orzeczono jak w sentencji.