II K 468/57

Uzasadnienie faktyczneWedług uchwały Rady Ministrów z dnia 30 listopada 1949 r. (następnie zmienionej) w sprawie szczególnych przywilejów dla górników w górnictwie węglowym i rudzianym, górnikom pracującym nienagannie i nieprzerwanie na dole kopalni przez okres lat trzech, przysługuje prawo do otrzymania od Skarbu Państwa zwrotu kosztów przejazdu koleją tam i z powrotem w dowolnie obranym kierunku dla siebie i jednego członka rodziny. W przedsiębiorstwie państwowym, o którym mowa w niniejszej sprawie, każdy górnik, któremu przysługiwało to uprawnienie, musiał w celu uzyskania zwrotu kosztów przejazdu koleją uzyskać w zarządzie kopalni, w której pracował, tzw. "skierowanie", w którym zarząd kopalni wymieniał jego imię i nazwisko (a ewentualnie i członka rodziny) oraz datę podróży i miejscowość, do której dany górnik chciał wyjechać. Z tym skierowaniem zainteresowany górnik lub osoba przez niego upoważniona udawał się następnie do dyrekcji wymienionego przedsiębiorstwa państwowego, gdzie powołany do tego urzędnik wydawał mu tzw. "zaświadczenie", które zawierało dane wymienione w skierowaniu.Następnie po powrocie z podróży zainteresowany górnik lub osoba przez niego uprawniona zwracał się do kasy wym. wyżej przedsiębiorstwa, gdzie po uprzednim przeprowadzeniu kontroli przez powołanego do tego urzędnika, kasjer wypłacał mu lub osobie do tego upoważnionej zwrot ceny biletu kolejowego do danej miejscowości i z powrotem (ewent. i dla członka rodziny). Warunkiem otrzymania tej wypłaty był zwrot wspomnianego wyżej zaświadczenia ostemplowanego przez kasę kolejową stacji docelowej lub też załączenie biletów z odbytej podróży.Z górników pracujących w trzech kopalniach wymienionego przedsiębiorstwa tylko nieliczni korzystali z omawianego uprawnienia. Większość bowiem z tych górników mieszkała w okolicznych wsiach i wykorzystywała przysługujące im urlopy na pracę na roli. Ci zaś nieliczni, którzy spędzali swoje urlopy w innych miejscowościach, tylko wyjątkowo udawali się w dalsze podróże.Te oba fakty wykorzystywali niektórzy urzędnicy zatrudnieni w wymienionych wyżej kopalniach i przedsiębiorstwie, nieuprawnieni do uzyskiwania tych zwrotów, jak również górnicy, którym te uprawnienia nie przysługiwały, w celu otrzymania od Skarbu Państwa zwrotu kosztów tych podróży koleją, które oni lub członkowie ich rodzin odbywali rzeczywiście do różnych miejscowości w Polsce. Robili to w ten sposób, że zwracali się do jakiegoś znajomego, a uprawnionego górnika, który nie zamierzał nigdzie wyjechać lub też chciał jechać do jakiejś niedaleko położonej miejscowości, z prośbą, by na swoje imię i nazwisko uzyskał potrzebne "skierowanie" i "zaświadczenie" i następnie im je odstąpił bezinteresownie lub za opłatą, albo za zwrotem kosztów ceny biletów kolejowych do tej blisko położonej miejscowości, do której uprawniony górnik w rzeczywistości wyjeżdżał. Do uzyskanych w ten sposób "skierowań" i "zaświadczeń", których treść dostosowywano do biletów kolejowych, (data wyjazdu i miejscowość figurujące na bilecie kolejowym musiały się zgadzać z treścią "skierowań" i "zaświadczeń"), zainteresowany urzędnik lub górnik dołączał następnie posiadane przez siebie bilety kolejowe, po czym oddawał to wszystko temu górnikowi lub urzędnikowi, z którym pozostawał w zmowie (lub osobie przez niego upoważnionej), ten zaś podejmował następnie w kasie przedsiębiorstwa zwrot ceny załączonych biletów kolejowych w gotówce i oddawał ją w całości lub w części (zależnie od umowy) zainteresowanemu górnikowi.Opisane działanie nie jest czynem bezkarnym. Mieści ono w sobie wszelkie znamiona zagarnięcia mienia społecznego w drodze oszustwa, które - zależnie od wysokości zagarniętego mienia, należy zakwalifikować z art. 1 § 1 dekretu z dnia 4 marca 1953 r., poz. 68 Dz. U. lub z art. 1 § 1 dekretu z dnia 4 marca 1953 r., poz. 69 Dz. U. Stosownie bowiem do przepisów wspomnianej wyżej uchwały Rady Ministrów z dnia 30 listopada 1949 r., uprawnienie do zwrotu ceny biletów kolejowych przysługiwało tylko tym górnikom, określonym w tej uchwale, którzy faktycznie daną podróż odbyli i wykazali to w sposób przepisowy.Ta kwalifikacja prawna winna wejść w zastosowanie w stosunku do wszystkich osób, które współdziałały w omawianym oszukańczym wyłudzeniu z kasy przedsiębiorstwa nienależnych zwrotów gotówki za podróże kolejowe a więc zarówno do górników, którzy odstępowali swoje rzekome uprawnienia innym osobom, jak i do osób, które z tych ich rzekomych uprawnień korzystały, jak wreszcie do urzędników, którzy działali w porozumieniu z tymi osobami np. przy wystawianiu "skierowań" i "zaświadczeń" lub przy wypłacaniu gotówki z kasy, pod warunkiem jednak, że działanie tych osób lub urzędników nie podpada pod dyspozycję surowszego przepisu, jak np. art. 1 § 3 lit. "a” lub ”b” wymienionego wyżej dekretu. Do takiego bowiem działania należy zastosować surowszą kwalifikację prawną, stosownie do przepisu art. 36 k.k.Niezależnie od tego należy jeszcze stwierdzić, że odpowiedzialności karnej osób, które współdziałały w omawianym oszustwie, nie uchyla ani powszechność popełniania tego przestępstwa przez pracowników przedsiębiorstwa, ani też to, czy dany sprawca działał z chęci zysku, czy też bezinteresownie. Fakt bowiem, że jakieś przestępstwo jest popełniane w pewnym środowisku powszechnie, nie zwalnia od odpowiedzialności karnej, a działanie z chęci zysku nie wchodzi do istoty przestępstw określonych w przepisach wymienionych wyżej dekretów. Te obie okoliczności mogą mieć natomiast znaczenie przy wymiarze kary i to: bezinteresowność działania w sensie łagodzącym, a powszechność przestępstwa - zależnie od tego co ją wywołało - bądź w sensie obciążającym, bądź łagodzącym.