V KRN 694/68

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Zembaty (sprawozdawca).Sędziowie: Z. Chełmicki, K. Grzebuła.Prokurator Prokuratury Generalnej: H. Furmankiewicz.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Kazimierza Ł., oskarżonego z art. 133 § 1 i 132 § 1 k.k. w związku z art. 1 ustawy z dnia 22 maja 1958 r. (Dz. U. Nr 34, poz. 152) oraz z art. 265 k.k., po rozpoznaniu rewizji nadzwyczajnej założonej przez Prokuratora Generalnego PRL na korzyść oskarżonego od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Krakowie z dnia 21 sierpnia 1968 r. i od częściowo zmienionego tymże wyrokiem wyroku Sądu Powiatowego dla Dzielnicy Nowa Huta w Krakowie z dnia 14 maja 1968 r., na podstawie art. 394-396, 400, 383 pkt 2, 388 § 1 k.p.k.1. uchylił oba zaskarżone wyroki;2. oskarżonego Kazimierza Ł., syna Teofila i Stanisławy, urodzonego 28 lutego 1950 r. uznał za winnego, że:a)dnia 24 stycznia 1968 r. w K. uderzył ręką w twarz i szarpał za mundur kierownika pociągu Jana K. podczas wykonywania przez niego obowiązków służbowych i skazał go za to z mocy art. 133 § 1 k.k. na 6 miesięcy więzienia,b)w tym samym czasie i miejscu znieważył tegoż kierownika pociągu Jana K. słowami uznanymi powszechnie za obelżywe podczas wykonywania przez niego obowiązków służbowych i skazał go za to z mocy art. 132 § 1 k.k. na 3 miesiące aresztu;3. wymierzył oskarżonemu Kazimierzowi Ł. karę łączną 6 miesięcy więzienia z zaliczeniem na jej poczet okresu odbytej dotychczas kary od dnia 25 września 1968 r.;4. wykonanie wymienionej wyżej kary zawiesił oskarżonemu Kazimierzowi Ł. z mocy art. 61 § 1 k.k. warunkowo na okres 3 lat z oddaniem go na ten okres w myśl art. 62 § 1 k.k. pod dozór ochronny (...);5. uniewinnił oskarżonego Kazimierza Ł. od zarzutu z art. 265 k.k. opisanego w pkt III aktu oskarżenia i przejął na rachunek Skarbu Państwa koszty postępowania karnego w tej części.Uzasadnienie faktyczneRewizja nadzwyczajna Prokuratora Generalnego PRL od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Krakowie z dnia 21 sierpnia 1968 r. oraz od częściowo zmienionego tymże wyrokiem wyroku Sądu Powiatowego dla Dzielnicy Nowa Huta w Krakowie z dnia 14 maja 1968 r., założona na korzyść oskarżonego Kazimierza Ł., zarzuciła tym wyrokom na podstawie art. 371 pkt 1 k.p.k. obrazę przepisów prawa materialnego, polegającą na:1)niesłusznym skazaniu oskarżonego Kazimierza Ł. z mocy art. 265 k.k., mimo że w jego działaniu nie było znamion tego przestępstwa, gdyż nie miał on zamiaru wyłudzenia przejazdu pociągiem bez uiszczenia należności, skoro należność za przejazd miał z góry zapłaconą wobec wykupienia biletu miesięcznego PKP na tę trasę w miesiącu styczniu 1968 r.,2)niesłusznym zastosowaniu wobec oskarżonego Kazimierza Ł. przepisów ustawy z dnia 22 maja 1958 r. (Dz. U. Nr 34, poz. 152), mimo że jego naganne zachowanie się wobec konduktora PKP, posiadające cechy przestępstwa z art. 132 § 1 k.k. i 133 § 1 k.k., nie miało charakteru chuligańskiegoiwnosiła:1)o uchylenie obu zaskarżonych wyroków,2)o uniewinnienie Kazimierza Ł. od zarzutu z art. 265 k.k. opisanego w pkt III aktu oskarżenia,3)o skazanie go za czyny z art. 132 § 1 i 133 § 1 k.k. bez przyjęcia chuligańskiego ich charakteru i bez stosowania przepisów ustawy z dnia 22 maja 1958 r. (Dz. U. Nr 34, poz. 152) - na kary w dotychczasowej wysokości;4)o wymierzenie Kazimierzowi Ł. kary łącznej: 6 miesięcy więzienia z zaliczeniem na jej poczet okresu dotychczas odbytej kary oraz5)o warunkowe zawieszenie wykonania tejże kary łącznej z mocy art. 61 § 1 k.k. na okres 3 lat i oddanie oskarżonego w tym okresie pod dozór kuratora na podstawie przepisu art. 62 § 1 k.k.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizja nadzwyczajna jest zasadna.Sąd Powiatowy w Nowej Hucie (prawidłowo: Sąd Powiatowy dla Dzielnicy Nowa Huta w Krakowie) wyrokiem z dnia 14 maja 1968 r. skazał Kazimierza Ł.:I. z art. 133 § 1 k.k. w związku z art. 1 ustawy z dnia 22 maja 1958 r. (Dz. U. Nr 34, poz. 152) za to, że w dniu 24 stycznia 1968 r. w K., z pobudek chuligańskich, uderzył ręką w twarz i szarpał za mundur kierownika pociągu Jana K. podczas wykonywania przez niego obowiązków służbowych - na karę 6 miesięcy więzienia;II. z art. 132 § 1 k.k. w związku z art. 1 tejże ustawy z dnia 22 maja 1958 r. za to, że w tymże czasie i miejscu, z tych samych pobudek, znieważył kierownika (kontrolera) pociągu Jana K. słowami uznanymi powszechnie za obelżywe podczas wykonywania przez Jana K. obowiązków służbowych - na karę 3 miesięcy aresztu;III. z art. 265 k.k. za to, że w tymże dniu w K., bez zamiaru uiszczenia opłaty, odbył przejazd pociągiem osobowym od stacji K. do stacji N., nie posiadając biletu przejazdu wartości 3,20 zł - na karę 3.500 zł grzywny z zamianą w razie nieuiszczenia w terminie na 70 dni aresztu zastępczego,przy czym jako karę łączną pozbawienia wolności Sąd wymierzy Kazimierzowi Ł. karę 6 miesięcy więzienia, warunkowo zawieszając jej wykonanie na podstawie art. 61 § 1 k.k. na okres 3 lat i oddając na ten czas oskarżonego pod dozór ochronny Rady Zakładowej jego zakładu pracy na podstawie przepisu art. 62 § 1 k.k.Wyrok ten zaskarżył rewizją jedynie prokurator. Po jej rozpoznaniu Sąd Wojewódzki w Krakowie wyrokiem z dnia 21 sierpnia 1968 r. zmienił wyrok Sądu I instancji w części dotyczącej orzeczenia kary pozbawienia wolności w ten sposób, że uchylił orzeczenie o warunkowym zawieszeniu wykonania kary na okres 3 lat i oddania oskarżonego pod dozór ochronny.Kazimierz Ł. według informacji uzyskanej z Sądu Powiatowego dla Dzielnicy Nowa Huta (wyciąg z pisma z dnia 21 listopada 1968 r., który ujawniono w trybie art. 389 § 3 k.p.k) odbywa karę łączną 6 miesięcy więzienia od dnia 25 września 1968 r.Wyroki Sądów obu instancji, jako wydane z obrazą przepisów prawa materialnego, wymagają uchylenia.Przepis art. 265 k.k. przewiduje karalność czynu polegającego na wyłudzeniu - bez zamiaru uiszczenia należności między innymi za przejazd koleją.W sprawie niniejszej Kazimierz Ł., dojeżdżający codziennie do pracy z miejscowości K. do N., wykupił na miesiąc styczeń 1968 r. bilet przejazdowy miesięczny PKP na trasie od K. do N. Wynikało to z ujawnionego na rozprawie zaświadczenia Wytwórni Sprzętu Komunikacyjnego w K., gdzie pracował wówczas oskarżony jako uczeń Ochotniczego Hufca Pracy.W dniu 24 stycznia 1968 r. Kazimierz Ł. jechał z rana pociągiem osobowym do stacji N., nie posiadając tego biletu miesięcznego, gdyż go zgubił, jak również nie posiadając przy sobie innego wykupionego biletu na przejazd koleją. W związku z tym został on w pociągu zatrzymany przez kontrolera a zarazem kierownika pociągu Jana K., który domagał się wobec tego uiszczenia tej należności łącznie z przewidzianą karą. Kazimierz Ł. nie zapłacił żądanej kwoty, nie dał się też wylegitymować twierdząc, że tyle pieniędzy nie ma, legitymację zaś zostawił w domu, jak również dowód osobisty. Kontroler postanowił go zatrzymać, uniemożliwił mu też ucieczkę na stacji N., w związku z czym oskarżony Kazimierz Ł. obraził Jana K. słowami uznanymi powszechnie za obelżywe oraz uderzył go ręką w twarz. Ten stan faktyczny został ustalony przez Sąd na podstawie zebranych dowodów.Skoro oskarżony Kazimierz Ł. wykupił przysługujący mu - jako pracującemu - bilet przejazdowy miesięczny PKP na miesiąc styczeń 1968 r., to uiścił on tym samym z góry należność za przejazdy koleją na trasie N.-K., w ciągu tego miesiąca. W dniu 24 stycznia 1968 r., po zgubieniu tego biletu, nie mógł się on wprawdzie wylegitymować posiadaniem osobistego dowodu uiszczenia należności i podlegał karom porządkowym przewidzianym przez PKP w takich wypadkach, nie wyłudzał natomiast tego przejazdu bez zamiaru uiszczenia należności, gdyż należność tę faktycznie miał on uiszczoną. W takim działaniu oskarżonego nie było zatem znamion przestępstwa z art. 265 k.k. i brak było podstaw do jego skazania.Nadmienić również należy, że w dniu 12 kwietnia 1968 r. Kazimierz Ł. przekazał na rzecz PKP całość należności za ten przejazd wraz z karami, na co przedstawił dowód na rozprawie.Czyny oskarżonego Kazimierza Ł., jakich się on dopuścił względem kontrolera biletów i kierownika pociągu Jana K., miały cechy przypisanych mu przestępstw z art. 132 § 1 i 133 § 1 k.k. Niesłusznie natomiast sądy przyjęły, że miały one charakter chuligański.Sąd Najwyższy w uchwale połączonych Izb Karnej i Wojskowej z dnia 11 czerwca 1966 r. VI KZP 43/65 (OSNKW zesz. 7 z 1966 r., poz. 68), zawierającej wytyczne wymiaru sprawiedliwości i praktyki sądowej w sprawie przestępstw o charakterze chuligańskim, określił kryteria prawidłowego określenia chuligańskiego charakteru przestępstwa. Czyn o takim charakterze wyraża się mianowicie w działaniu sprawcy bez powodu lub z oczywiście błahego powodu, w sposób drastycznie naruszający dobra chronione przez prawo, jako rażący wyraz lekceważenia zasad współżycia, przy czym z reguły towarzyszy tego rodzaju przestępstwu stan nietrzeźwości sprawcy.W sprawie niniejszej Kazimierz Ł., liczący w chwili popełnienia tych przestępstw, niecałe 18 lat, uczeń Ochotniczych Hufców Pracy, nie znajdował się w stanie nietrzeźwości, jechał z rana pociągiem do pracy i jego naganne zachowanie się wobec kontrolera wiązało się ściśle z faktem zagubienia przezeń biletu miesięcznego i nieposiadaniem ważnego dowodu uiszczenia należności za przejazd. Zamiarem oskarżonego nie było okazanie lekceważenia zasad współżycia, w sposób drastyczny i budzący ogólne zgorszenie, lecz chęć uniknięcia odpowiedzialności za brak biletu i uniknięcia wylegitymowania przez organa kontrolne PKP. W tego rodzaju czynach przestępnych nie można zatem dopatrywać się cech chuligaństwa. Sądy więc niesłusznie zastosowały wobec oskarżonego Kazimierza Ł. przepisy ustawy z dnia 22 maja 1958 r. (Dz. U. Nr 34, poz. 152).Z tych przyczyn zachodzi konieczność uchylenia obu zaskarżonych wyroków.Z uwagi na młody wiek oskarżonego, jego uprzednią niekaralność oraz fakt dobrowolnego uiszczenia całej należności na rzecz PKP wraz z karami jest celowe zastosowanie względem Kazimierza Ł. warunkowego zawieszenia wykonania kary, z oddaniem go pod nadzór ochronny dla zapewnienia należytej kontroli jego ogólnego zachowania się i wyników w pracy. W tej bowiem sytuacji można zasadnie przypuszczać, że oskarżony poprawi się pomimo niewykonania reszty wymierzonej mu kary pozbawienia wolności.Z tych względów orzeczono jak w sentencji.