II KK 267/17

Sygn. akt II KK 267/17 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 18 października 2017 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Włodzimierz Wróbel (przewodniczący) SSN Rafał Malarski SSN Andrzej Ryński (sprawozdawca) Protokolant Marta Brylińska w sprawie G.L.K. ukaranego na podstawie z art. 117 § 1 k.w. po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k., bez udział stron, w dniu 18 października 2017 r., kasacji wniesionej przez Rzecznika Praw Obywatelskich, na korzyść ukaranego od wyroku Sądu Rejonowego w W. z dnia 5 października 2015 r., sygn. akt II W (…), uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w W.. UZASADNIENIE G.L.K. został obwiniony o to, że od bliżej nieokreślonego okresu czasu do dnia 2 sierpnia 2015 r. w K. na ul. G. w miejscu zamieszkania, mając obowiązek utrzymania czystości i porządku w obrębie nieruchomości, nie wykonał swoich obowiązków poprzez zaśmiecanie i zanieczyszczanie terenu posesji, tj. o czyn z art. 117 § 1 k.w. 2 Wyrokiem nakazowym z dnia 5 października 2015 r. w sprawie o sygn. akt II W (…), Sąd Rejonowy w W. uznał obwinionego za winnego popełnienia zarzuconego mu czynu, stanowiącego wykroczenie z art. 117 § 1 k.w. i za to na podstawie przepisu art. 117 § 1 k.w., wymierzył mu karę grzywny w wysokości 200 złotych. Wyrok ten uprawomocnił się w dniu 3 listopada 2015 r. (k. 118). Postanowieniem z dnia 30 sierpnia 2016 r. r. zamieniono nieuiszczoną karę grzywny w kwocie 200 złotych na zastępczą karę 4 dniu aresztu przyjmując, że jeden dzień aresztu jest równoważny grzywnie w kwocie 50 złotych (k. 119). Kasację od wyroku nakazowego Sądu Rejonowego w W. z dnia 5 października 2015 r., sygn. akt II W (…), wniósł Rzecznik Praw Obywatelskich, który zaskarżając ww. orzeczenie w całości, na korzyść ukaranego, zarzucił rażące naruszenie prawa procesowego, to jest art. 93 § 2 k.p.w., mogące mieć istotny wpływ na jego treść, polegające na przyjęciu, że okoliczności przypisanego ukaranemu czynu i jego wina nie budzą wątpliwości, co w konsekwencji doprowadziło do wydania wyroku nakazowego, podczas gdy w świetle dowodów dołączonych do wniosku o ukaranie, zarówno wina, jak i okoliczności czynu zarzucanego obwinionemu budziły poważne wątpliwości, co winno skutkować skierowaniem sprawy do rozpoznania na rozprawie, w celu wyjaśnienia wszystkich istotnych dla merytorycznego rozstrzygnięcia okoliczności. W konkluzji Rzecznik Praw Obywatelskich wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu Rejonowego w Wołominie i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania. Sąd Najwyższy rozważył, co następuje: Kasacja wywiedziona przez Rzecznika Praw Obywatelskich jest zasadna w stopniu oczywistym, tak jak wymaga tego art. 535 § 5 k.p.k. Stosownie do regulacji z art. 93 § 2 k.p.s.w. orzekanie w postępowaniu nakazowym może nastąpić, jeżeli okoliczności czynu i wina obwinionego nie budzą wątpliwości. W orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazuje się, że brak owych wątpliwości oznacza, że nie ma ich zarówno odnośnie do sprawstwa danego czynu, jak i winy obwinionego, z uwzględnieniem zarówno jego wyjaśnień, jak i innych dowodów przeprowadzonych w toku czynności wyjaśniających. Postępowanie 3 nakazowe jest bowiem instytucją prawa procesowego, której stosowanie zastrzeżono do najbardziej oczywistych przypadków, gdzie materiał dowodowy istniejący w aktach sprawy jest tak jednoznaczny, że nie nasuwa żadnych istotnych wątpliwości, co do winy i okoliczności popełniania zarzuconego czynu (zob. np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 listopada 2014 r., III KK 143/14, LEX nr 1545148). Odpowiedzialności za wykroczenie z art. 117 § 1 k.w. podlega osoba na której ciąży obowiązek utrzymania czystości i porządku w obrębie nieruchomości. Przede wszystkim będzie to właściciel nieruchomości, którego zakres obowiązków związanych z utrzymaniem porządku i czystości w obrębie nieruchomości określa art. 5 ustawy z dnia 13 września 1996 r., o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz.U.2017.1289 j.t.). Zgodnie z art. art. 2 ust. 1 pkt 4 u.p.c.g. ilekroć w ustawie jest mowa o właścicielach nieruchomości - rozumie się przez to także współwłaścicieli, użytkowników wieczystych oraz jednostki organizacyjne i osoby posiadające nieruchomości w zarządzie lub użytkowaniu, a także inne podmioty władające nieruchomością. Działanie sprawcy może polegać na nie wykonaniu ciążących na nim obowiązków lub nie zastosowaniu się do wskazań i nakazów wydanych przez właściwe organy w celu zabezpieczenia należytego stanu sanitarnego i zwalczania chorób Jest to wykroczenie, które można popełnić umyślnie jak i nieumyślnie (art.5 k.w.). zakaźnych. Należy jednocześnie zauważyć, że przedmiotem ochrony art. 117 k.w. jest zdrowie człowieka i przepis ten powinien mieć zastosowanie w tych wszystkich przypadkach, w których niewykonanie obowiązków związanych z utrzymaniem czystości i porządku w obrębie nieruchomości wywołuje niebezpieczeństwo dla zdrowia ludzkiego. Z kolei popełnienie wykroczeń z art. 10 ust. 2 i 2a u.u.c.p.g. następuje w przypadku formalnego naruszenia przez sprawcę określonych w ustawie obowiązków utrzymania czystości i porządku. Dlatego przy zastosowaniu wykładni systemowej za zasadną należy uznać tezę, że art. 117 k.w. stanowi lex specialis w stosunku do art. 10 ust. 2 i 2a u.u.c.p.g. [ zob. A. Michalska – Warias, Komentarz do art.117 Kodeksu wykroczeń (w:) T. Bojarski (red.) Kodeks wykroczeń. Komentarz, WK 2015]. W realiach przedmiotowej sprawy brak było podstaw do wydania wyroku 4 nakazowego. Dołączone do wniosku o ukaranie protokoły przesłuchania obwinionego wskazywały, że G.K. nie przyznał się do popełnienia zarzucanego mu czynu i złożył odmienne od zeznań świadka K.Z., wyjaśnienia w zakresie przedmiotowego wykroczenia (k. 11-12). Jak słusznie zwrócił uwagę skarżący, procedujący w tej sprawie Sąd zaniechał wyjaśnienia istotnych, z punktu widzenia odpowiedzialności w ramach wykroczenia z art. 117 § 1 k.w., okoliczności. Nie ustalono w szczególności, czy obwiniony w ogóle posiada tytuł prawny do korzystania z przedmiotowej nieruchomości, obrębu której dotyczą zanieczyszczenia. Z akt niniejszej sprawy wynika bowiem, że zamieszkuje on pod tym samym adresem co osoba, która zgłosiła fakt popełnienia wykroczenia, i która kwestionuje prawny tytuł do użytkowania nieruchomości przez obwinionego, a jednocześnie akceptuje fakt, że G.K. ponosi opłaty z tytułu wywozu nieczystości (k. 14-19). Należy jedynie zauważyć, że z pisma G.K. z dnia 10 sierpnia 2016 r., które złożył on w postępowaniu wykonawczym wynika, iż swój tytuł do użytkowania przedmiotowej nieruchomości wywodzi on z faktu uprzedniego wspólnego zamieszkiwania z teściową, jako współwłaścicielką nieruchomości, która zmarła w 2009 r. (k.99 – 100). Z akt sprawy nie wynika natomiast, czy i na jakiej podstawie, obwiniony jest wyłącznie zobowiązany do utrzymania porządku i czystości na tej nieruchomości. Sam obwiniony w toku postępowania wyjaśniającego nie przyznając się do popełnienia przedmiotowego wykroczenia wskazał, że jest świadom nieporządku w obrębie nieruchomości, a nadto dodał, że fakt choroby przewlekłej w postaci stwardnienia rozsianego i związanego z tą chorobą stanu niepełnosprawności, uniemożliwia mu wykonanie wielu czynności, w tym także porządkowych. Obwiniony stanowczo zaprzeczył, aby zaśmiecał teren, natomiast dokonujący oględzin terenu funkcjonariusz policji nie zanotował dokuczliwego zapachu, czy też stanu zagrożenia dla zdrowia ludzi. W świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie można było zatem uznać, że okoliczności czynu i wina obwinionego G.K. nie budzą wątpliwości. Sąd Rejonowy winien w takiej zaś sytuacji skierować sprawę na rozprawę, przeprowadzić postępowanie dowodowe i wyjaśnić wszystkie istotne dla merytorycznego rozstrzygnięcia okoliczności. Nie postępując natomiast w ten sposób Sąd Rejonowy rażąco naruszył art. 93 § 2 k.p.w., co mogło mieć istotny 5 wpływ na treść wyroku, gdyż nie można wykluczyć, że po przeprowadzeniu rozprawy zapadłoby inne, co do istoty, orzeczenie. Konsekwencją takiego postąpienia Sądu Rejonowego była konieczność uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy temu sądowi do ponownego rozpoznania. W postępowaniu ponownym Sąd uwzględni przedstawione wyżej zapatrywania. Marginalnie należy dodać, że nie nastąpiło jeszcze przedawnienie karalności przedmiotowego wykroczenia z uwagi na nowe brzmienie art. 45 § 1 k.w. w zw. z art. 6 ustawy z dnia 23 marca 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw (Dz.U z 2017 r., poz. 966). Mając powyższe na względzie Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji, a kosztami postępowania obciążył Skarb Państwa. as