II KK 276/23

II KK 276/23 POSTANOWIENIE Dnia 19 kwietnia 2024 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Antoni Bojańczyk po rozpoznaniu w dniu 19 kwietnia 2024 r. w Izbie Karnej na posiedzeniu bez udziału stron (art. 535 § 3 k.p.k.), sprawy M. R. w przedmiocie wyroku łącznego z powodu kasacji wniesionej przez obrońcę od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 9 listopada 2022 r., sygn. II AKa 289/22, utrzymującego w mocy wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 22 marca 2022 r., sygn. XVIII K 288/20, p o s t a n o w i ł: 1. oddalić kasację jako oczywiście bezzasadną; 2. zwolnić skazanego M. R. od zapłaty na rzecz Skarbu Państwa kosztów sądowych postępowania kasacyjnego; 3. zasądzić od Skarbu Państwa na rzecz obrońcy z urzędu adw. A. B.– Kancelaria Adwokacka w N.– kwotę 1200 (tysiąc dwieście) złotych, w tym 23% VAT, tytułem wynagrodzenia za sporządzenie i wniesienie kasacji na rzecz skazanego M. R. [PGW] UZASADNIENIE II KK 276/23 2 Wyrokiem łącznym z dnia 22 marca 2022 r. Sąd Okręgowy w Warszawie na podstawie art. 568a § 1 pkt 2 k.p.k., art. 569 § 1 k.p.k. w zw. z art. 85 § 1 i 2 k.k., art. 86 § 1 i 4 k.k. (przepisy Kodeksu karnego w brzmieniu obowiązującym od 1 lipca 2015 r. do 23 czerwca 2020 r.) w zw. z art. 4 § 1 k.k. połączył kary pozbawienia wolności, które były podstawą wymierzenia kary łącznej 10 lat i 8 miesięcy pozbawienia wolności orzeczonej wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 5 listopada 2020 r., sygn. akt II AKa 79/20 zmieniającym wyrok łączny Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 23 grudnia 2019 r., sygn. akt XII K 108/19, w którym połączono kary pozbawienia wolności orzeczone w sprawach o sygn. akt: XII K 238/12 i II K 1148/18, opisanej w punkcie 11A części wstępnej wyroku łącznego oraz kary pozbawienia wolności, które były podstawą orzeczenia kary łącznej 7 lat pozbawienia wolności orzeczonej wyrokiem Sądu Rejonowego dla Warszawy Pragi-Północ w Warszawie z dnia 5 czerwca 2019 r., sygn. akt III K 90/19, opisanej w punkcie 14 części wstępnej wyroku łącznego i wymierzył skazanemu M. R. karę łączną 17 lat pozbawienia wolności (pkt I), na poczet której zaliczył skazanemu okresy rzeczywistego pozbawienia wolności: w sprawie Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 23 grudnia 2019 r., sygn. akt XII K 108/19 w dniu 29 sierpnia 2005 r., od dnia 11 października 2005 r. do dnia 7 lutego 2006 r., od dnia 10 sierpnia 2006 r. do dnia 19 września 2006 r., od dnia 8 grudnia 2006 r. do dnia 2 lipca 2008 r., od dnia 23 października 2011 r. do dnia 20 grudnia 2014 r., od dnia 21 maja 2018 r. (godz. 00:35) do 3 września 2018 r. (godz. 15:15) oraz w sprawie Sądu Rejonowego dla Warszawy Pragi-Północ w Warszawie z dnia 5 czerwca 2019 r., sygn. akt III K 90/19 od dnia 17 listopada 2018 r. (godz. 20:30) do dnia 21 stycznia 2019 r. (godz. 20:30) oraz od dnia 12 lutego 2022 r. (godz. 20:30) do dnia 22 marca 2022 r. (art. 577 k.p.k. w zw. z art. 63 § 1 k.k.) (pkt II), połączył środki karne zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych orzeczone w sprawach opisanych w punkcie 11A, tj. wyrokiem Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 23 grudnia 2019 r., sygn. akt XII K 108/19 zmienionym wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 5 listopada 2020 r., sygn. akt II AKa 79/20 oraz w punkcie 14, tj. wyrokiem Sądu Rejonowego dla Warszawy Pragi-Północ w Warszawie z dnia 5 czerwca 2019 r., sygn. akt III K 90/19 i orzekł wobec skazanego M. R. zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych na okres II KK 276/23 3 9 lat (art. 90 § 2 k.k. w zw. z art. 85 § 1 i 2 k.k. (przepisy Kodeksu karnego w brzmieniu obowiązującym od 1 lipca 2015 r. do 23 czerwca 2020 r.) w zw. z art. 4 § 1 k.k.) (pkt III), uznał, że pozostałe rozstrzygnięcia zawarte w wyrokach opisanych w punktach 11A i 14 części wstępnej wyroku podlegają odrębnemu wykonaniu (pkt IV), na podstawie art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k. umorzył postępowanie w przedmiocie wydania wyroku łącznego w zakresie orzeczonych kar pozbawienia wolności i grzywny wymierzonych wyrokami wskazanymi w części wstępnej wyroku w punktach 1, 2, 3, 7, 8, 10, 12 i 13, tj: - Sądu Rejonowego w Wołominie z dnia 15 października 1998 r., sygn. akt II K 103/97; - Sądu Rejonowego w Wołominie z dnia 9 kwietnia 2002 r., sygn. akt II K 70/02; - Sądu Rejonowego w Wołominie z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt II K 363/01; - Sądu Rejonowego dla Warszawy Pragi-Południe w Warszawie z dnia 25 lutego 2008 r., sygn. akt III K 1230/06; - Sądu Rejonowego w Wołominie z dnia 3 lipca 2009 r., sygn. akt II K 757/07; - Sądu Rejonowego w Wołominie z dnia 14 czerwca 2018 r., sygn. akt V K 213/18; - Sądu Rejonowego w Słubicach z dnia 22 listopada 2018 r., sygn. akt II K 773/18; - Sądu Rejonowego w Pruszkowie z dnia 26 marca 2019 r., sygn. akt II K 886/17 oraz w zakresie środka karnego zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych orzeczonego w sprawie Sądu Rejonowego w Wołominie z dnia 14 czerwca 2018 r., sygn. akt V K 213/18 (pkt V) zaś na podstawie art. 572 k.p.k. umorzył postępowanie w przedmiocie wydania wyroku łącznego w zakresie kary pozbawienia wolności oraz środka karnego w postaci zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych orzeczonych wyrokiem wskazanym w części wstępnej wyroku w punkcie 15, tj. Sądu Rejonowego dla Warszawy Pragi-Północ w Warszawie z dnia 10 września 2019 r., sygn. akt VIII K 524/17 (art. 572 k.p.k.) (pkt VI), a także zasądził od Skarbu Państwa na rzecz adwokata E. M. S. wynagrodzenie w wysokości 120 zł, podwyższone o podatek VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skazanemu z urzędu (art. 618 § 1 pkt 11 k.p.k.) (pkt VII) oraz zwolnił skazanego od ponoszenia kosztów sądowych w całości, przejmując je na rachunek Skarbu Państwa (art. 624 § 1 k.p.k.) (pkt VIII). II KK 276/23 4 Po rozpoznaniu apelacji wniesionej przez obrońcę skazanego M. R., Sąd Apelacyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 9 listopada 2022 r., sygn. akt II AKa 289/22 utrzymał zaskarżony wyrok w mocy. Od tego rozstrzygnięcia kasację wywiodła obrońca skazanego. Zaskarżając wyrok sądu odwoławczego w całości na korzyść skazanego zarzuciła mu rażącą obrazę: - art. 4 k.k. poprzez przyjęcie przez Sąd Apelacyjny, że w przedmiocie niniejszej sprawy nie zachodzą przesłanki do zastosowania art. 86 § 1 k.k. w formie obowiązującej przed 8 czerwca 2010 r., tj. według przepisów względniejszych dla skazanego w zakresie górnego limitu wymiaru kary łącznej pozbawienia wolności oraz uznania, że sąd pierwszej instancji prawidłowo rozstrzygnął w zakresie wymierzonej w wyroku kary łącznej pozbawienia wolności o przepis art. 86 k.k. w znowelizowanej wersji obowiązującej w okresie od 1 lipca 2015 r., pomimo, że zaistniały przesłanki do zastosowania przepisów względniejszych dla skazanego, tj. art. 86 k.k. w brzmieniu przed 1 lipca 2015 r. i orzeczenia wobec niego kary łącznej 15 lat pozbawienia wolności, czego skutkiem było orzeczenie względem skazanego kary rażąco niewspółmiernej; - art. 86 § 1 k.k. (w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 lipca 2015 r.) poprzez jego zastosowanie oraz art. 86 § 1 k.k. (w brzmieniu obowiązującym do dnia 30 czerwca 2015 r.) poprzez jego niezastosowanie, w sytuacji, gdy ten ostatni przepis biorąc pod uwagę dyrektywę z art. 4 k.k. jest względniejszy dla sprawcy, gdyż wprowadza niższy górny limit wymiaru kary łącznej, poniżej wymiaru kary łącznej orzeczonej zaskarżonym wyrokiem; - przepisów postępowania, mającą istotny wpływ na treść wyroku, tj. art. 440 k.p.k. poprzez jego niezastosowanie i w konsekwencji zaniechanie uchylenia zaskarżonego wyroku, mimo wystąpienia poważnych uchybień w zakresie zaniechania stosowania wobec skazanego ustawy względniejszej po myśli art. 4 § 1 k.k. W konkluzji obrońca skazanego wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 9 listopada 2022 r., sygn. akt II AKa 289/22 oraz poprzedzającego go wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 22 marca 2022 r., sygn. akt XVIII K 288/20 i przekazanie niniejszej sprawy II KK 276/23 5 właściwemu sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Ponadto, wniosła o zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu, które to koszty nie zostały w całości ani w części uiszczone, a także z ostrożności procesowej wniosła o zwolnienie skazanego od kosztów sądowych w tym, w zakresie opłaty od kasacji z uwagi na fakt, iż M. R. przebywa obecnie w zakładzie karnym odbywając karę pozbawienia i zgodnie z informacjami wskazanym w aktach sprawy w tym opinią o skazanym z dnia 14 marca 2022 r. nie pracuje, ani nie posiada żadnych środków finansowych, co wskazuje, iż nie jest w stanie ponieść opłaty sądowej od kasacji. W odpowiedzi na kasację prokurator Prokuratury Okręgowej w Warszawie wniósł o jej oddalenie jako oczywiście bezzasadnej. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Kasacja wniesiona przez obrońcę skazanego M. R. okazała się bezzasadna — i to w stopniu oczywistym, co uzasadniało jej rozpoznanie i oddalenie w trybie przewidzianym w przepisie art. 535 § 3 k.p.k., tj. na posiedzeniu bez udziału stron. W pierwszej kolejności należy przypomnieć, że postępowanie kasacyjne nie stanowi „trzeciej instancji”, a jego przedmiotem nie jest przeprowadzanie ponownej kontroli o charakterze właściwym dla zwyczajnego postępowania odwoławczego. Przedmiotem weryfikacji dokonywanej przez instancję kasacyjną jest orzeczenie sądu odwoławczego (art. 519 k.p.k.) poprzez pryzmat ewentualnych rażących naruszeń prawa, których dopuścił się ten organ i które mogły mieć istotny wpływ na treść tego rozstrzygnięcia lub wystąpienia bezwzględnych podstaw odwoławczych (art. 523 § 1 zd. pierwsze k.p.k.). Analiza kasacji wniesionej w sprawie oraz sformułowanych w niej zarzutów wskazuje dobitnie na to, że celem autorki nadzwyczajnego środka zaskarżenia jest próba ominięcia procesowych ograniczeń wynikających z ustawy postępowania karnego, która w sposób ścisły wyznacza granice i program dopuszczalnej kontroli przeprowadzanej przez sąd pierwszej instancji w postępowaniu kasacyjnym i — w II KK 276/23 6 efekcie — uruchomienie kolejnej kontroli orzeczenia sądu drugiej instancji o charakterze apelacyjnym. Przechodząc do oceny pierwszego i drugiego zarzutu skarżącej oznaczonych jako tiret pierwsze i tiret drugie petitum kasacji, a dotyczących rażącego naruszenia przepisów prawa materialnego (art. 4 k.k. i art. 86 § 1 k.k. w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 lipca 2015 r.) należało je uznać za oczywiście bezzasadne. Kierując te zarzuty – czysto formalnie – przeciwko orzeczeniu sądu drugiej instancji, autorka kasacji popada w sprzeczność. Jeżeli obrońca skazanego chciała zarzucić to, że Sąd Apelacyjny w Warszawie nie dostrzegł, iż na gruncie przepisu art. 86 § 1 k.k. w brzmieniu obowiązującym do 30 czerwca 2015 r. górna granica kary łącznej wynosiła 15 lat pozbawienia wolności, i zdaniem skarżącej, sąd stosownie do normy zawartej w art. 4 § 1 k.k. powinien zastosować przy wymiarze kary łącznej art. 86 k.k. w stanie prawnym obowiązującym do dnia 30 czerwca 2015 r. jako względniejszym dla skazanego, nie zaś od 1 lipca 2015 r. w świetle którego istnieje możliwość wymierzenia kary łącznej 20 lat pozbawienia wolności, to w istocie zarzuciła w sposób zakamuflowany błąd w ustaleniach faktycznych. Sąd ad quem nie stosował przecież tych przepisów prawa materialnego. W rzeczywistości wszak oba zarzuty obrazy przepisów prawa materialnego kierowane są pod adresem Sądu Okręgowego w Warszawie, który – wbrew twierdzeniom skarżącej – szczegółowo przeanalizował i ocenił sytuację prawną skazanego, zarówno przy uwzględnieniu przepisów obowiązujących do dnia 30 czerwca 2015 r., jak i przepisów obowiązujących od dnia 01 lipca 2015 r. do dnia 23 czerwca 2020 r. Jak wprost wskazał sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu swego orzeczenia cyt. „[z] uwagi na okoliczność, iż część wyroków wydanych wobec skazanego tj. w sprawach o sygn. akt II K 103/97, II K 70/02, II K 363/01, II K 6/06. II K 72/03, XVIII K 102/07, III K 1230/06, II K 757/07 i IV K 258/08. uprawomocniło się przed 01 lipca 2015 r., należało poddać analizie możliwość wydania wyroku łącznego wobec skazanego zarówno na podstawie przepisów obowiązujących do dnia 30 czerwca 2015 r., jak i od 01 lipca 2015 r. do 23 czerwca 2020 r.” czy „[a]nalizując sytuację prawną skazanego, przy uwzględnieniu przepisów obowiązujących do dnia 30 czerwca 2015 r., wskazać należy, że zastosowanie tych przepisów wiązałoby się z koniecznością rozwiązania II KK 276/23 7 orzeczonych już kar łącznych, co jest sytuacją niekorzystaną dla skazanego.” (zob. sekcja 2.2. „Zwięźle o powodach połączenia kar …” uzasadnienia formularzowego s. 27-29 i s. 29-31). Pomimo jednak, że obrońca skazanego nie wyodrębnił ich w wywiedzionej apelacji pod postacią odrębnych jednostek redakcyjnych, to kwestia ta nie umknęła uwadze sądu drugiej instancji, który rozpoznając zarzut rażącej niewspółmierności orzeczonej kary łącznej, odniósł się do nich w sekcji 3 uzasadnienia formularzowego cyt. „[c]o więcej, Sąd Okręgowego precyzyjnie i z dużą wnikliwością przeanalizował wszelkie okoliczności przemawiające zarówno na korzyść, jak też na niekorzyść skazanego. Stanowisko Sądu I instancji w całości znajduje akceptację Sądu Apelacyjnego”. Utrzymując zaskarżony wyrok w mocy, Sąd Apelacyjny w Warszawie nie przeprowadzał własnej oceny sytuacji prawnej skazanego, ale sprawdzał tylko (w związku z apelacją wniesioną przez obrońcę skazanego i to tylko w takim kształcie, w jakim została ona skonstruowana przez jej autorkę) trafność tej oceny dokonanej przez sąd meriti. Sąd Najwyższy od lat konsekwentnie podkreśla w licznych orzeczeniach, że kasacja nie inicjuje kolejnej kontroli instancyjnej, a jej funkcją nie jest powielanie kontroli instancyjnej i przeprowadzenie jej po raz wtóry. Celem nadzwyczajnego środka zaskarżenia jest wyeliminowanie z obrotu prawnego orzeczeń, które z uwagi na wyjątkowo poważne uchybienia, którymi są dotknięte, nie powinny funkcjonować. Formułując zarzuty w takim kształcie (tiret pierwsze i tiret drugie petitum) autorka kasacji nie dostrzega tych uwarunkowań postępowania kasacyjnego, skoro nawet w części motywacyjnej kasacji ograniczyła się do poczynienia uwag o polemicznym charakterze, które nawiasem mówiąc znalazły się w polu widzenia sądu ad quem. Jeżeli zatem obrońca skazanego uważała, że w sytuacji prawnej skazanego sytuacją korzystniejszą byłoby zastosowanie przepisów obowiązujących do dnia 30 czerwca 2015 r., to, chcąc osiągnąć zamierzony skutek, musiałaby w kasacji podnieść zarzut dokonania wadliwej kontroli odwoławczej, czego jednak skarżąca nie uczyniła. Odnosząc się do oceny trzeciego zarzutu skarżącej oznaczonego jako tiret trzecie petitum kasacji, zauważyć należy, że obrońca skazanego podnosi, że zaskarżone orzeczenie Sądu Apelacyjnego w Warszawie narusza przepis art. 440 k.p.k., gdyż sąd ten zaniechał uchylenia orzeczenia sądu meriti, pomimo II KK 276/23 8 wystąpienia poważnych uchybień w zakresie zaniechania stosowania wobec skazanego ustawy względniejszej po myśli art. 4 § 1 k.k. (sąd utrzymał w mocy orzeczenie sądu meriti). Naruszenie art. 440 k.p.k. nie może jednak stanowić samodzielnej podstawy odwoławczej i wymaga od podmiotu formułującego taki zarzut w postępowaniu kasacyjnym powołania konkretnych przepisów, których uchybienia dopuścił się sąd a quo i które w efekcie skutkowały powstaniem stanu, o którym mowa dyspozycji tego przepisu. Oznacza to, że art. 440 k.p.k. może mieć zastosowanie jedynie wtedy, gdy popełnione przez sąd pierwszej instancji uchybienia są rażące, a dodatkowo miały wpływ na treść wyroku. Nie jest wystarczające ustalenie możliwości wpływu stwierdzonych uchybień na treść rozstrzygnięcia, lecz niezbędne jest wykazanie, że miały one realny, rzeczywisty wpływ na treść orzeczenia. O rażącej niesprawiedliwości orzeczenia sądu odwoławczego, wynikającej z utrzymania w mocy orzeczenia sądu pierwszej instancji, można w szczególności mówić dopiero wtedy, gdy sąd odwoławczy pominął bądź nie zauważył takich uchybień popełnionych przez sąd pierwszej instancji, niewątpliwych i bezspornych, które w sposób znaczący mogą stanowić o naruszeniu przez orzeczenie zasady prawdy materialnej i sprawiedliwości represji (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 8 października 2020 r., sygn. V KK 388/20, SIP «Legalis» nr 2497030). Tymczasem autorka kasacji formułując zarzut naruszenia przez sąd odwoławczy art. 440 k.p.k. nie wskazuje uchybienia których przepisów dopuścił się sąd a quo, ograniczając się w tym zakresie do stwierdzenia, że „(…) wady orzeczenia sądu I instancji przeniknęły do orzeczenia sądu odwoławczego bowiem nie usunął on wad prawnych orzeczenia sądu I instancji w postaci braku wszechstronnego rozważenia zasadności zastosowania względem M. R. w kontekście dyrektywy z art. 4 k.k. przepisów art. 86 k.k. w zakresie górnego limitu wymiaru kary łącznej w wersji obowiązującej do dnia 30 czerwca 2015 r., który w tamtym okresie wynosił 15 lat”, sugerując zarazem aby sąd kasacyjny zbadał, „czy w toku postępowania odwoławczego doszło przy wydaniu zaskarżonego rozstrzygnięcia sądu ad quem do zaabsorbowania uchybień popełnionych przez sąd pierwszej instancji” (por. ostatnia strona kasacji). Niezależenie od powyższych rozważań godzi się podkreślić, że skarżąca nie dostrzega jednej, istotnej kwestii. Mianowicie Sąd Apelacyjny w Warszawie – w II KK 276/23 9 toku kontroli odwoławczej na skutek wniesionej apelacji, nie przeprowadzał własnej oceny sytuacji prawnej skazanego, ale sprawdzał ją w kontekście zarzutu apelacyjnego wskazanego w punkcie drugim dotyczącym rażącej niewspółmierności orzeczonej kary łącznej, uznając trafność oceny dokonanej przez sąd meriti. Sąd odwoławczy nie dostrzegł żadnych uchybień popełnionych przez sąd pierwszej instancji, które w jakikolwiek sposób mogłyby stanowić o naruszeniu przez orzeczenie zasady prawdy materialnej i sprawiedliwości represji. Argumentacja przedstawiona w uzasadnieniu zarzutu dotyczącego naruszenia art. 440 k.p.k. w gruncie rzeczy ogranicza się do polemiki z dokonaną przez sąd ad quem oceną i dokonanymi na jej podstawie ustaleniami faktycznymi. Sumując: uwzględniając ewidentną bezpodstawność zarzutów postawionych w nadzwyczajnym środku zaskarżenia, Sąd Najwyższy oddalił kasację obrońcy skazanego M. R. jako oczywiście bezzasadną, o kosztach sądowych postępowania kasacyjnego orzekając w oparciu o treść przepisów art. 637a k.p.k. w zw. z art. 624 § 1 k.p.k., biorąc pod uwagę trudną sytuację materialną skazanego, a także wymierzenie mu bezwzględnej kary łącznej pozbawienia wolności. Na rzecz obrońcy z urzędu, który sporządził i wniósł kasację zasądzono opłatę zgodną z § 17 ust. 3 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2023 r. poz. 2631 t.j.) przy uwzględnieniu wyroków Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 kwietnia 2020 r. sygn. SK 66/19 i z dnia 20 grudnia 2022 r. sygn. SK 78/21. [PGW] (r.g.) II KK 276/23 10