II KK 303/26

II KK 303/26 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 7 października 2026 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Michał Laskowski (przewodniczący) SSN Jarosław Matras SSN Włodzimierz Wróbel (sprawozdawca) w sprawie M. M. skazanego za czyny z art. 57 ust. 2 w zw. z art. 56 ust. 3 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii w zw. z art. 11 § 2 k.k. i in. po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k. w dniu 7 października 2026 r., kasacji, wniesionej przez Rzecznika Praw Obywatelskich na korzyść skazanego od wyroku Sądu Rejonowego Lublin-Zachód w Lublinie z dnia 28 marca 2023 r., sygn. akt III K 97/23, uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi Rejonowemu Lublin-Zachód w Lublinie do ponownego rozpoznania. Jarosław Matras Michał Laskowski Włodzimierz Wróbel UZASADNIENIE II KK 303/26 2 Sąd Rejonowy Lublin-Zachód w Lublinie wyrokiem z dnia 28 marca 2023 r. (sygn. akt III K 97/23) w pkt I uznał oskarżonego M. M. za winnego popełnienia „zarzucanego mu w punkcie 1 aktu oskarżenia czynu” i za to „na mocy wszystkich zbiegających się przepisów, przyjmując zgodnie z treścią art. 11 § 3 kk. za podstawę wymiaru kary art. 56 ust. ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii” wymierzył mu karę 3 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności oraz 200 stawek dziennych grzywny, ustalając wysokość jednej stawki na kwotę 100 zł, a także orzekł przepadek dowodów rzeczowych na podstawie art. 70 ust. 2 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii. Czyn ten opisano w części wstępnej wyroku jako posiadanie w dniu 4 kwietnia 2022 r. w Ł., wspólnie i w porozumieniu z ustalonym sprawcą, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, znacznej ilości substancji psychotropowej w postaci 4-CMC o masie 8995,55 g oraz ziela konopi innych niż włókniste o masie 860,75 g, w ramach przygotowania do uczestnictwa w obrocie, zakwalifikowany przez oskarżyciela z art. 57 ust. 2 w zw. z art. 56 ust. 3 tej ustawy w zw. z art. 11 § 2 k.k. W pkt II Sąd uznał oskarżonego za winnego „zarzucanego mu w punkcie 2 aktu oskarżenia czynu” (posiadanie 2,82 g ziela konopi) i na podstawie art. 62 ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii przy zastosowaniu art. 37a § 1 k.k. wymierzył mu 100 stawek dziennych grzywny po 100 zł, orzekając nadto przepadek dowodów rzeczowych. W pkt III uznał go za winnego „zarzucanego mu w punkcie 3 aktu oskarżenia czynu” (przechowywanie wyrobów akcyzowych bez polskich znaków akcyzy, zakwalifikowane przez oskarżyciela z art. 65 § 3 k.k.s. w zw. z art. 65 § 1 k.k.s.) i na podstawie art. 65 § 3 k.k.s. wymierzył mu 90 stawek dziennych grzywny po 100 zł, orzekając przepadek na podstawie art. 29 pkt 2 k.k.s. W pkt IV, na podstawie art. 39 § 1 i 2 k.k.s., wymierzył karę łączną 300 stawek dziennych grzywny po 100 zł, a w pkt V zwolnił oskarżonego od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 6 kwietnia 2023 r. Sąd Rejonowy, powołując się na tryb sprostowania oczywistej omyłki pisarskiej, „uzupełnił” kwalifikację prawną czynu z pkt I o art. 62 ust. 2 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii, przyjmując, że czyn ten wyczerpał znamiona art. 57 ust. 2 w zw. z art. 56 ust. 3 w zb. z art. 62 ust. 2 tej ustawy w zw. z art. 11 § 2 k.k. Apelację oskarżonego, cofniętą następnie pismem z dnia 14 sierpnia 2023 r., pozostawiono bez rozpoznania, a wyrok uprawomocnił się w dniu 27 września 2023 r. Kasację od tego prawomocnego wyroku wniósł Rzecznik Praw Obywatelskich, zaskarżając go w całości na korzyść skazanego. Na podstawie art. 523 § 1 k.p.k. II KK 303/26 3 zarzucił „rażące i mogące mieć istotny wpływ na jego treść naruszenie przepisów prawa procesowego, to jest art. 413 § 2 pkt 1 oraz pkt 2 k.p.k., poprzez brak wskazania w pkt I, pkt II, oraz w pkt III sentencji wyroku czynów, które zostały skazanemu przypisane, ich kwalifikacji prawnej, a ponadto, poprzez brak wskazania w pkt I sentencji wyroku podstawy prawnej wymierzonej kary”. W konkluzji skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i uniewinnienie skazanego. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Kasacja okazała się zasadna w stopniu oczywistym, co pozwoliło na jej uwzględnienie na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k., choć nie w zakresie wniosku o uniewinnienie skazanego. Zgodnie z art. 413 § 2 pkt 1 k.p.k. wyrok skazujący powinien zawierać dokładne określenie przypisanego oskarżonemu czynu oraz jego kwalifikację prawną, a w myśl art. 413 § 2 pkt 2 k.p.k. – rozstrzygnięcia co do kary i środków karnych, co obejmuje wskazanie przepisu, na podstawie którego karę wymierzono. Wskazać należy, że w orzecznictwie dopuszcza się posłużenie się w części dyspozytywnej formułą odsyłającą do opisu czynu zarzucanego, zamieszczonego w części wstępnej wyroku, o ile sąd tego opisu nie modyfikuje. Formuła ta nie zwalnia jednak sądu z obowiązku samodzielnego określenia w sentencji kwalifikacji prawnej czynu przypisanego. Kwalifikacja przyjęta w akcie oskarżenia jest bowiem jedynie propozycją oskarżyciela, która nie wiąże sądu (art. 399 § 1 k.p.k.), a o tym, jakie przestępstwo zostało popełnione, przesądza wyłącznie rozstrzygnięcie sądu. Na ten aspekt wymogu z art. 413 § 2 pkt 1 k.p.k. zwraca uwagę utrwalone orzecznictwo Sądu Najwyższego (por. wyrok z dnia 6 kwietnia 2017 r., V KK 372/16, OSNKW 2017, z. 9, poz. 51; postanowienie z dnia 6 lutego 2019 r., II KK 179/18, OSNKW 2019, z. 5, poz. 26; wyrok z dnia 5 października 2021 r., IV KK 207/21). Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, stwierdzić trzeba, że żaden z punktów I–III sentencji zaskarżonego wyroku nie zawiera kwalifikacji prawnej czynu przypisanego skazanemu. Wskazane w nich przepisy („na mocy art. 62 ust. 1”, „na mocy art. 65 § 3 kks”) stanowią podstawę wymiaru kary, a nie ustalenie, jakie znamiona przestępstwa zostały przez skazanego zrealizowane; dotyczy to w szczególności pkt III, w którym pominięto przyjęty w zarzucie art. 65 § 1 k.k.s. Najdalej idąca jest jednak wadliwość rozstrzygnięcia w pkt I. Sąd Rejonowy orzekł tam „na mocy wszystkich zbiegających się przepisów” z powołaniem art. 11 § 3 k.k., nie wskazując, jakie przepisy uznał za zbiegające się, a jako podstawę II KK 303/26 4 wymiaru kary podał „art. 56 ust.” ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii, bez oznaczenia ustępu. Przepis ten obejmuje zaś odrębne typy przestępstw o istotnie zróżnicowanych granicach ustawowego zagrożenia. Z samej sentencji nie sposób zatem ustalić ani tego, za jakie przestępstwo skazany został skazany w pkt I, ani tego, w jakich granicach ustawowego zagrożenia wymierzono mu karę. Wymaga podkreślenia, że kwalifikacja zamieszczona w opisie zarzutu, do którego odsyła sentencja (art. 57 ust. 2 w zw. z art. 56 ust. 3 ustawy w zw. z art. 11 § 2 k.k.), nie tylko nie usuwa tej niejasności, ale ją pogłębia: sam Sąd Rejonowy wskazał w uzasadnieniu, że art. 57 ust. 2 ustawy przewiduje karę pozbawienia wolności do lat 3, tymczasem skazanemu wymierzono 3 lata i 6 miesięcy pozbawienia wolności. Wadliwości sentencji nie mogło usunąć postanowienie z dnia 6 kwietnia 2023 r. Rozszerzenie kwalifikacji prawnej czynu z pkt I o art. 62 ust. 2 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii nie jest sprostowaniem oczywistej omyłki, lecz ingerencją w merytoryczną treść rozstrzygnięcia o winie. Przepis art. 105 k.p.k. nie daje zaś podstawy do ingerowania w materialną treść orzeczenia, w tym rozstrzygnięcia co do winy i kary, które może być weryfikowane jedynie w trybie kontroli instancyjnej (por. wyrok SN z dnia 10 grudnia 2020 r., III KK 340/20). Takie postanowienie nie mogło zatem zmienić treści wyroku. Z tych samych względów wadliwości sentencji nie może sanować uzasadnienie wyroku, w którym Sąd Rejonowy przytoczył pełniejszą kwalifikację i omówił znamiona przestępstw. Uzasadnienie wyjaśnia motywy rozstrzygnięcia, ale go nie tworzy; o treści orzeczenia, które podlega wykonaniu i które wyznacza zakres powagi rzeczy osądzonej, decyduje wyłącznie jego sentencja. Naruszenie art. 413 § 2 pkt 1 i 2 k.p.k. miało charakter rażący. Nie chodzi bowiem o niedokładność redakcyjną, lecz o pominięcie obligatoryjnych, konstytutywnych elementów wyroku skazującego we wszystkich trzech rozstrzygnięciach o winie, a w odniesieniu do czynu z pkt I także o brak czytelnej podstawy wymiaru najsurowszej z orzeczonych kar. Uchybienie to miało również istotny wpływ na treść orzeczenia. Skoro z sentencji nie wynika, jakie przestępstwa przypisano skazanemu i na podstawie jakiego przepisu określającego granice zagrożenia wymierzono mu karę 3 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności, to nie można zweryfikować, czy kara ta mieści się w ustawowych granicach, a sam wyrok nie daje pewnej podstawy do wykonania kary ani do oceny powagi rzeczy osądzonej. II KK 303/26 5 Nie było natomiast podstaw do uwzględnienia wniosku o uniewinnienie skazanego. W myśl art. 537 § 2 k.p.k. Sąd Najwyższy, uchylając zaskarżony wyrok, może uniewinnić oskarżonego tylko wówczas, gdy skazanie jest oczywiście niesłuszne. Stwierdzone uchybienia mają charakter wyłącznie formalny i dotyczą redakcji sentencji, a nie trafności ustaleń faktycznych. Skarżący nie podważył ustaleń co do samego zachowania skazanego ani nie wskazał żadnej okoliczności, która świadczyłaby o jego niewinności; z akt wynika przy tym, że skazany częściowo przyznał się do popełnienia zarzucanych mu czynów. Sam kierunek kasacji na korzyść nie uzasadnia uniewinnienia, lecz jedynie wyznacza granice ponownego orzekania. W konsekwencji jedynym właściwym rozstrzygnięciem było uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu Lublin-Zachód w Lublinie. W ponownym postępowaniu Sąd Rejonowy zobowiązany będzie przeprowadzić postępowanie dowodowe i – w razie uznania winy oskarżonego – sporządzić sentencję wyroku odpowiadającą wymaganiom art. 413 § 2 pkt 1 i 2 k.p.k., w tym precyzyjnie określić czyny przypisane oskarżonemu, ich kwalifikację prawną oraz podstawę wymiaru każdej z kar, ze szczególnym uwzględnieniem reguł kumulatywnej kwalifikacji z art. 11 § 2 i 3 k.k. w odniesieniu do czynu z pkt 1 aktu oskarżenia. Sąd ten będzie przy tym związany zakazem wynikającym z art. 443 k.p.k., skoro wyrok uchylono w wyniku kasacji wniesionej wyłącznie na korzyść oskarżonego. Wobec powyższego należało orzec jak w sentencji. [J.J.] [r.g.] Jarosław Matras Michał Laskowski Włodzimierz Wróbel