II KK 71/19

Sygn. akt II KK 71/19 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 27 maja 2020 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Michał Laskowski (przewodniczący) SSN Jerzy Grubba (sprawozdawca) SSN Małgorzata Wąsek-Wiaderek w sprawie A. K. (dawniej: M.) skazanego za czyn z art. 278 § 1 k.k. w zw. z art. 275 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. i inne po rozpoznaniu w Izbie Karnej w trybie art. 535 § 5 k.p.k. na posiedzeniu w dniu 27 maja 2020 r. kasacji obrońcy skazanego od wyroku Sądu Okręgowego w Ł. z dnia 6 lipca 2018 r., sygn. akt V Ka (…), zmieniającego w części wyrok Sądu Rejonowego w Ł. z dnia 20 lipca 2017 r., sygn. akt VI K (…) 1. uchyla zaskarżony wyrok Sądu Okręgowego w Ł. z dnia 6 lipca 2018 r. oraz zmieniony nim wyrok Sądu Rejonowego w Ł. z dnia 20 lipca 2017 r. w części dotyczącej skazania A. K. za przestępstwo z art. 278 § 1 k.k. w zw. z art. 275 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. (pkt 4) i na podstawie art. 537 § 2 k.p.k. w zw. z art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k. umarza postępowanie w tej części, 2 2. zasądza od Skarbu Państwa na rzecz A. K. kwotę 720,-zł (siedemset dwadzieścia złotych), tytułem kosztów poniesionych w związku z ustanowieniem obrońcy w niniejszej sprawie, 3. zarządza zwrot na rzecz skazanego wniesionej przez niego opłaty w kwocie 450,-zł (czterysta pięćdziesiąt złotych), 4. obciąża Skarb Państwa kosztami procesu w części w jakiej został on umorzony oraz wydatkami związanymi z rozpoznaniem kasacji. UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 20 lipca 2017 r., sygn. akt VI K (…), Sąd Rejonowy w Ł. uznał oskarżonego A. K. (dawniej: M. ) winnego popełnienia pięciu z sześciu zarzucanych mu czynów, w tym, w punkcie 4 sentencji wyroku, czynu z art. 278 § 1 i 5 k.k. w zw. z art. 275 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. w zw. z art. 4 § 1 k.k., polegającego na tym, że w dniu 21 grudnia 2007 r., w Ł., dokonał kradzieży portfela z zawartością dowodu osobistego, kart bankomatowych i innych dokumentów na szkodę S. M. i za ten czyn wymierzył mu karę 6 miesięcy pozbawienia wolności. Sąd uniewinnił ponadto oskarżonego od dokonania siódmego zarzucanego mu czynu, kwalifikowanego z art. 190 § 1 k.k. W orzeczeniu tym zawarto także rozstrzygnięcie o karze łącznej i obowiązku zwrotu przez oskarżonego na rzecz oskarżycieli posiłkowych S. M., W. M. i M. M. kosztów zastępstwa procesowego w kwotach po 2.604,-zł, zaś na rzecz oskarżyciela posiłkowego „P.” Sp. z o.o. kwoty 2.772,-zł. Sąd zasądził ponadto od A. K. na rzecz Skarbu Państwa kwotę 1.056,58zł tytułem zwrotu kosztów sądowych, w tym opłaty w kwocie 300,-zł. Od powyższego wyroku apelację wniósł obrońca oskarżonego, zaskarżając wyrok w zakresie każdego z przypisanych oskarżonemu czynów i zarzucając mu szereg naruszeń przepisów postępowania, mających wpływ na treść wyroku, m.in. art. 4 k.p.k. w zw. z art. 7 k.p.k. w zw. z art. 424 § 1 pkt 1 k.p.k. i art. 5 § 2 k.p.k. 3 W zakresie czynu przypisanego skazanemu w pkt 4 sentencji wyroku obrońca zarzucił orzeczeniu: 1. naruszenie przepisów postępowania, mające wpływ na treść wyroku, tj. art. 4 k.p.k. w zw. z art. 7 k.p.k. w zw. z art. 424 § 1 pkt 1 k.p.k., poprzez dokonanie dowolnej, a nie swobodnej oceny materiału dowodowego, znajdującej swoje odbicie w treści uzasadnienia zaskarżonego wyroku, polegającej na: - bezzasadnej odmowie przyznania waloru wiarygodności wyjaśnieniom oskarżonego, który konsekwentnie wskazywał, że nie chodził ze swoim teściem na zakupy, nie dokonał kradzieży jego portfela wraz z jego zawartością, natomiast oświadczenie, w którym przyznał się do popełnienia ww. czynu podpisał pod presją swojej teściowej, oraz - bezzasadnym przydaniu waloru wiarygodności zeznaniom S. M., W. M. oraz M. M., pomimo występujących w nich rozbieżności w zakresie podawanych okoliczności związanych z wykryciem przez nich kradzieży portfela, 2. błędu w ustaleniach faktycznych, polegającego na bezzasadnym przyjęciu, że pokrzywdzonemu zwrócono jedynie dokumenty, podczas gdy z zeznań W. M. oraz M. M. wynikało, że w kopercie znajdowały się również karty bankomatowe, 3. naruszenia przepisów prawa materialnego, w postaci art. 278 § 1 i 5 k.p.c. w zw. z art. 275 § 1 k.p.k. w zw. z art. 11 § 2 k.p.k. poprzez ich błędną wykładnię polegającą na bezzasadnym przyjęciu, że zwrot pokrzywdzonemu zawartości zabranego mu portfela, świadczyć miał o woli postąpienia z ww. przedmiotami jak właściciel, podczas gdy ww. okoliczność świadczyła wręcz przeciwnie o braku zamiaru przywłaszczenia przez sprawcę zawartości przedmiotowego portfela, co z kolei dekompletowałoby zespół znamion przypisanego oskarżonemu przestępstwa. Ponadto obrońca zaskarżył wyrok Sądu Rejonowego w całości w zakresie postanowienia w przedmiocie kosztów postępowania, podnosząc zarzut naruszenia art. 630 k.p.k., polegającego na jego niewłaściwym zastosowaniu poprzez nie zasądzenie na rzecz oskarżonego od Skarbu Państwa kosztów obrony w części 4 uniewinniającej go od zarzutu popełnienia przestępstwa groźby karalnej, zasądzenie od oskarżonego na rzecz oskarżycielki posiłkowej W. M. pełnego zwrotu kosztów zastępstwa procesowego, pomimo tego, że w zakresie jednego z dwóch czynów zarzuconych oskarżonemu, w zakresie których przysługiwał jej status pokrzywdzonej, oskarżony został uniewinniony i wydatki związane z oskarżeniem w tym zakresie powinien ponieść Skarb Państwa oraz bezzasadnego obciążenia oskarżonego kosztami sądowymi w całości, pomimo tego że wydatki obrony w części uniewinniającej go od zarzutu popełnienia przestępstwa groźby karalnej powinien ponieść Skarb Państwa. Z ostrożności procesowej obrońca podniósł również zarzut rażącej niewspółmierności kary. W konkluzji apelacji obrońca A. K. wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uniewinnienie oskarżonego od wszystkich przypisanych mu w nim czynów oraz o zasądzenie na jego rzecz pełnych kosztów obrony za obie instancje, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu w Ł., jako sądowi pierwszej instancji, do ponownego rozpoznania. W przypadku zaś nieuwzględnienia apelacji, w zakresie zażalenia na rozstrzygnięcie o kosztach, skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia i obciążenie Skarbu Państwa wydatkami związanymi z oskarżeniem w części, w której oskarżony został uniewinniony od zarzutu groźby karalnej. Wyrokiem z dnia 6 lipca 2018 r., sygn. akt V Ka (…), Sąd Okręgowy w Ł. zmienił zaskarżony wyrok w części, w tym w zakresie czynu przypisanego skazanemu w pkt 4 sentencji wyroku, wskazał iż czyn ten został popełniony dnia 23 grudnia 2007 r., z jego opisu wyeliminował stwierdzenie, że zaborowi w celu przywłaszczenia podlegały karty bankomatowe, zaś z podstawy prawnej skazania wyeliminował art. 278 § 5 k.k. Ponadto Sąd Okręgowy obniżył wymiar orzeczonej kary łącznej oraz obniżył zasądzoną od oskarżonego na rzecz oskarżycielki posiłkowej W. M. kwotę z tytułu kosztów zastępstwa procesowego do wysokości 1.302,-zł. W pozostałym zakresie Sąd utrzymał zaskarżony wyrok w mocy, jak też zasądził od skazanego na rzecz Skarbu Państwa kwotę 300,-zł tytułem opłaty za obie instancje oraz kwotę 1.877,39zł tytułem zwrotu wydatków poniesionych przez Skarb Państwa w postępowaniu przed sądem I i II instancji. 5 Kasację od wyroku Sądu Okręgowego, w części utrzymującej w mocy wyrok Sądu Rejonowego w Ł. w zakresie skazania A. K. za czyn przypisany mu w pkt 4 ww. wyroku, a w konsekwencji również w zakresie rozstrzygnięcia o orzeczonej wobec skazanego karze łącznej oraz w zakresie rozstrzygnięcia o kosztach postępowania, wywiódł obrońca skazanego, który zarzucił mu: 1. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 439 § 1 pkt 9 k.p.k. w zw. z art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k. w zw. z art. 5 § 2 k.p.k., stanowiące tzw. bezwzględną przyczynę odwoławczą, polegające na utrzymaniu w mocy zaskarżonego apelacją wyroku Sądu a quo, w zakresie skazującym oskarżonego za czyn przypisany mu w pkt 4 sentencji wyroku, pomimo dokonanej zaskarżonym wyrokiem zmiany opisu i kwalifikacji prawnej czynu, skutkujących koniecznością umorzenia postępowania w jego przedmiocie ze względu na upływ okresu jego przedawnienia, ze względu na to, że: - brak było możliwości dokonania jakichkolwiek miarodajnych ustaleń faktycznych w przedmiocie wartości portfela, mającego stanowić przedmiot czynu zabronionego z art. 278 § 1 k.k., w związku z czym zgodnie z zasadą in dubio pro reo, nie było możliwości przyjęcia w sposób niekorzystny dla oskarżonego, aby przekroczyła ona w chwili popełnienia czynu graniczną kwotę 250,-zł, wobec czego zarzucony oskarżonemu w tym zakresie czyn powinien był zostać zakwalifikowany jako wykroczenie z art 119 § 1 k.w., którego termin przedawnienia upłynął z dniem 23 grudnia 2008 r., - zarzucony oskarżonemu czyn zabroniony w zakresie kradzieży dowodu osobistego (art. 275 § 1 k.k.), podlegał 5-letniemu okresowi przedawnienia, który upłynął z dniem 23 grudnia 2012 r., 2. w zakresie rozstrzygnięcia o kosztach postępowania za obie instancje - naruszenie przepisów prawa procesowego, które miało istotny wpływ na treść przedmiotowych rozstrzygnięć w postaci: - art. 433 § 1 k.p.k. w zw. z art. 630 k.p.k., poprzez niewłaściwe rozpoznanie podniesionego w apelacji zarzutu dotyczącego rozstrzygnięcia w przedmiocie kosztów postępowania za pierwszą instancję i dokonanie zmiany zaskarżonego apelacją wyroku Sądu a quo jedynie poprzez obniżenie zasądzonej od oskarżonego na rzecz oskarżycielki posiłkowej W. 6 M. kwoty kosztów zastępstwa adwokackiego, bez jednoczesnego zasądzenia od Skarbu Państwa na rzecz oskarżonego poniesionych przez niego kosztów obrony, przysługujących mu w części uniewinniającej go od zarzutu gróźb karalnych, - art. 626 § 1 k.p.k. poprzez zasądzenie przez Sąd ad quem od oskarżonego opłaty i zwrotu wydatków za obie instancje, pomimo jednoczesnego utrzymania w mocy pkt 15 wyroku Sądu a quo, zasądzającego od oskarżonego kwotę 1.056,58zł tytułem zwrotu kosztów sądowych w postępowaniu pierwszoinstancyjnym, co skutkowało ponownym obciążeniem oskarżonego w tym zakresie już raz zasądzonymi od niego kosztami za ww. postępowanie. Podnosząc powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz poprzedzającego go wyroku Sądu Rejonowego w Ł. w zakresie czynu przypisanego oskarżonemu w pkt. 4 wyroku sądu pierwszej instancji oraz o umorzenie postępowania w tym zakresie, a ponadto o uchylenie zaskarżonego wyroku w zakresie rozstrzygnięć o karze łącznej i kosztach postępowania za obie instancje oraz przekazanie w tym zakresie sprawy Sądowi Okręgowemu w Ł. do ponownego rozpoznania. W odpowiedzi na kasację prokurator Prokuratury Okręgowej w Ł. wniósł o jej uwzględnienie, uchylenie wyroku Sądu Okręgowego w Ł. i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Kasacja obrońcy skazanego jest oczywiście zasadna w stopniu wymaganym przez art. 535 § 5 k.p.k. W przedmiotowej sprawie kwestię zasadniczą stanowi dokonana przez Sąd Odwoławczy zmiana w zakresie czynu przypisanego skazanemu w pkt 4 sentencji wyroku Sądu Rejonowego, tj. czynu zakwalifikowanego przez ten Sąd z art. 278 § 1 i 5 k.k. w zw. z art. 275 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. O ile bowiem do przedawnienia tak przypisanego A. K. czynu, zagrożonego karą pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5, doszłoby w dniu 21 grudnia 2027 r., o tyle wyeliminowanie przez Sąd Okręgowy z opisu czynu stwierdzenia, że zaborowi w celu przywłaszczenia podlegały karty bankomatowe i co za tym idzie 7 wyeliminowanie z podstawy prawnej skazania art. 278 § 5 k.k., zasadniczo zmieniło sytuację, a ramy przedawnienia karalności prawomocnie przypisanego skazanemu przestępstwa zaczął wyznaczać czyn kwalifikowany z art. 275 § 1 k.k., zagrożony karą grzywny, ograniczania wolności albo pozbawienia wolności do lat 2. Stosownie do treści art. 101 § 1 pkt 4 k.k., karalność występku z art. 275 § 1 k.k. ustaje z upływem 5 lat od czasu jego popełnienia. Okres przedawnienia tego czynu rozpoczął zatem swój bieg w dniu 23.12.2007 r., tj. w ustalonej przez Sąd Odwoławczy dacie czynu, i zakończył się w dniu 23.12.2012 r. Na gruncie przedmiotowej sprawy rozważenia wymagało zatem, czy okres ten uległ wydłużeniu w oparciu o art. 102 k.k. W tym zaś zakresie należy wziąć pod uwagę chronologię podejmowanych czynności procesowych. Postępowanie przygotowawcze dotyczące omawianego czynu, zakwalifikowanego z art. 278 § 1 i 5 k.k. i art. 275 § 1kk w zw. z art. 11 § 2 k.k., toczyło się w okresie od dnia 23.12.2007 r. do dnia 27.12.2007 r., tj. do dnia umorzenia dochodzenia wobec niewykrycia sprawcy i wpisania sprawy do rejestru przestępstw (k. 162 akt sprawy VI K (…)). Postępowanie to we wskazanym okresie toczyło się zatem w fazie in rem. Na mocy postanowienia z dnia 15.07.2014 r. umorzone dochodzenie podjęto na nowo, a następnie, w dniu 24.07.2014 r., połączono z postępowaniem toczącym się w sprawie zawiadomień o podejrzeniu popełnienia przestępstwa, złożonych m.in. przez M. B. i W. M. (k. 166 i 167 akt sprawy VI K (…)). Do wydania postanowienia w przedmiocie postawienia zarzutów A. K. doszło w dniu 07.07.2014 r., przy czym zarzuty te, obejmujące także czyn z art. 278 § 1 i 5 k.k. w zw. z art. 275 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k., przedstawiono skazanemu w dniu 25.07.2014 r. (k. 137a-137b, 169 akt sprawy VI K 1517/14). Dopiero wówczas doszło zatem do przekształcenia postępowania w fazę in personam. Stwierdzić zatem należy, że w okresie pięcioletniego terminu biegu przedawnienia nie doszło do przekształcenia toczącego się postępowania w fazę in personam, co stanowi, zgodnie z treścią art. 102 k.k., warunek wydłużenia okresów określonych w art. 101 § 1 k.k. A zatem, w przedmiotowej sprawie przedawnienie karalności omawianego czynu nastąpiło w dniu 23.12.2012 r. Sąd Okręgowy nie dostrzegł tego faktu, jak również tego, że zabór mienia w postaci portfela z zawartością dokumentów nie będących kartami uprawniającymi 8 do podjęcia pieniędzy z bankomatu, przedstawia wartość wykroczeniową, co do którego to czynu przedawnienie nastąpiło w dniu 23.12.2008 r. Autor kasacji trafnie zatem wywodzi, że zaskarżone orzeczenie Sądu Odwoławczego dotknięte jest uchybieniem stanowiącym bezwzględną przesłankę odwoławczą określoną w art. 439 § 1 pkt 9 k.p.k. W związku z powyższym, zasadny jest wniosek autora kasacji o wydanie, jako orzeczenia następczego po uchyleniu wyroku, rozstrzygnięcia o umorzeniu postępowania, jako że karalność czynu, który prawomocnie przypisano A. K., ustała. Odnosząc się zaś do zarzutów obrońcy skazanego dotyczących rozstrzygnięć o kosztach postępowania należy przypomnieć, że podniesione w kasacji zarzuty muszą mieć charakter kasacyjny, co oznacza, że powinny wskazywać na uchybienia wymienione w art. 439 k.p.k. lub na inne rażące naruszenia prawa, które mogły mieć istotny wpływ na treść wyroku sądu odwoławczego. Muszą one także dotyczyć rozstrzygnięć o charakterze ostatecznym (art. 519 k.p.k.). Należy zatem uznać, że zarzuty obrońcy w tym zakresie nie mają charakteru zarzutów kasacyjnych, a postanowienie Sądu Odwoławczego w przedmiocie kosztów postępowania winno w pierwszej kolejności zostać zaskarżone w trybie art. 426 § 2 k.p.k. Droga skazanego do dochodzenia zwrotu kosztów poniesionych w związku z ustanowieniem obrońcy w postępowaniu karnym w związku z jego częściowym uniewinnieniem również pozostaje otwarta w drodze złożenia wniosku w trybie art. 626 § 2 k.p.k. W odniesieniu zaś do wniosku skarżącego w przedmiocie uchylenia wyroku Sądu Okręgowego w Łodzi do ponownego rozpoznania w zakresie wymierzonej kary łącznej pozbawienia wolności, należy wskazać, że uwzględnienie kasacji w części, w jakiej odnosi się ona do przedawnienia karalności przypisanego skazanemu czynu, pociągnęło za sobą „upadek rozstrzygnięcia” w przedmiocie kary łącznej z mocy prawa, a co za tym idzie, nie wystąpiła potrzeba uchylenia wyroku Sądu Okręgowego w tym zakresie. Z tych wszystkich względów Sąd Najwyższy orzekł, jak na wstępie. Wobec uwzględnienia skargi w części w jakiej postawione w niej zarzuty były możliwe do rozpoznania w postępowaniu kasacyjnym, skazanego zwolniono od 9 ponoszenia kosztów postępowania kasacyjnego, zasądzono na jego rzecz koszty ustanowienia obrońcy w tym postępowaniu stosownie do treści § 11 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U.2015.1800) oraz zarządzono zwrot na jego rzecz wniesionej w sprawie opłaty. Po zwrocie akt z Sądu Najwyższego, Sąd Rejonowy winien z urzędu lub na wniosek obrońcy skazanego rozpoznać sprawę w zakresie wyroku łącznego oraz podniesionych przez obronę zagadnień związanych z prawidłowym rozstrzygnięciem o kosztach procesu.