II KO 62/24

II KO 62/24 POSTANOWIENIE Dnia 13 czerwca 2024 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Małgorzata Wąsek-Wiaderek w sprawie A. N., po rozpoznaniu w Izbie Karnej, na posiedzeniu w dniu 13 czerwca 2024 r., wniosku obrońcy skazanego o wyłączenie sędziego Sądu Najwyższego Ryszarda Witkowskiego od rozpoznania sprawy II KO 62/24, na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. i art. 42 § 1 i 4 k.p.k., postanowił wyłączyć sędziego Sądu Najwyższego Ryszarda Witkowskiego od udziału w rozpoznaniu sprawy II KO 62/24. UZASADNIENIE Sąd Najwyższy, orzekając jednoosobowo w składzie: Prezes SN Zbigniew Kapiński, postanowieniem z dnia 7 marca 2024 r., II KK 455/23, oddalił jako oczywiście bezzasadną kasację obrońcy skazanego A. N. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 31 stycznia 2023 r., II AKa 206/19, zmieniającego wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 23 stycznia 2019 r., XVIII K 191/15. Pismem z dnia 14 maja 2024 r. obrońca skazanego przedłożył „wniosek sygnalizacyjny w przedmiocie wznowienia postępowania kasacyjnego” wskazując, że postępowanie to powinno zostać wznowione na podstawie art. 542 § 3 k.p.k. w zw. z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. II KO 62/24 2 Sprawa w przedmiocie wznowienia postępowania kasacyjnego została zarejestrowana pod sygn. akt II KO 62/24 i przydzielona do rozpoznania SSN Ryszardowi Witkowskiemu. Pismem z dnia 22 maja 2014 r. obrońca skazanego złożył wniosek o wyłączenie SSN Ryszarda Witkowskiego od udziału w rozpoznaniu sprawy II KO 62/24. Obrońca podniósł, że istnieje okoliczność mogąca wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego. Wskazał, że podstawą do wznowienia postępowania i powodem wystąpienia bezwzględnej przyczyny odwoławczej jest orzekanie przez Sąd Najwyższy, w składzie którego zasiadał sędzia powołany na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r., poz. 3; dalej: ustawa nowelizująca KRS), gdy tymczasem sędziego mającego orzekać w kwestii sygnalizacji obrońcy dotyczą te same okoliczności, które odnoszą się do sędziego rozpoznającego kasację, co stanowiłoby naruszenie zakazu nemo iudex in causa sua. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Wniosek zasługiwał na uwzględnienie i doprowadził do wyłączenia sędziego Sądu Najwyższego Ryszarda Witkowskiego od udziału w rozpoznaniu sprawy II KO 62/24. Podstawowym powodem przemawiającym za takim rozstrzygnięciem jest fakt, że okoliczności podniesione w piśmie sygnalizującym potrzebę wznowienia postępowania kasacyjnego z urzędu, dotyczące niezawisłości sędziego i niezależności sądu, powiązane ze sposobem powołania sędziów na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, ukształtowanej w trybie ustawy nowelizującej KRS, w tożsamym stopniu odnoszą się zarówno do Prezesa SN Zbigniewa Kapińskiego, zasiadającego w składzie Sądu Najwyższego rozpoznającego kasację, jak również sędziego, który ma rozpoznać sprawę zainicjowaną sygnalizacją obrońcy, czyli SSN Ryszarda Witkowskiego. W takim układzie procesowym zachodzi identyczność sytuacji prawnej sędziego, którego dotyczy okoliczność wskazana jako podstawa wznowienia postępowania kasacyjnego z urzędu, jak i sędziego, II KO 62/24 3 który miałby rozstrzygać o potrzebie wznowienia postępowania kasacyjnego z urzędu. Dla oceny tego, czy wątpliwości co do bezstronności w rozumieniu art. 41 § 1 k.p.k. są zasadne, konsekwentnie w orzecznictwie nakazuje się przeprowadzenie testu przeciętnego obserwatora. Ma on polegać na przyjęciu, że przyczyna podana we wniosku o wyłączenie sędziego jest uzasadniona, jeżeli jest ona w stanie wywołać wątpliwości co do bezstronności sędziego u nieuprzedzonego w jakimkolwiek kierunku przedstawiciela społeczeństwa (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 18 marca 2009 r., IV KK 380/08; z dnia 8 lutego 2011 r., V KK 227/10). Rozpoznanie sprawy A. N. przez Sąd Najwyższy w składzie z udziałem SSN Ryszarda Witkowskiego mogłoby wzbudzić uzasadnione wątpliwości co do bezstronności tego Sędziego u postronnego obserwatora, skoro SSN Ryszard Witkowski miałaby rozstrzygać o zasadności sygnalizacji potrzeby wznowienia postępowania z urzędu, której podstawy odnoszą się do niego w takim samym stopniu, jak do Sędziego, którego ta sygnalizacja bezpośrednio dotyczy. Podsumowując, w rozpatrywanej sprawie konieczność wyłączenia od orzekania SSN Ryszarda Witkowskiego nie ulega wątpliwości i wynika w sposób oczywisty z istoty gwarancji bezstronnego orzekania przez sąd i sedna zakazu nemo iudex in causa sua (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dni: 27 lipca 2021 r., II KO 36/21; 17 marca 2022 r., II KO 12/22; 22 marca 2022 r., I KO 22/22; 29 marca 2022 r., II KO 27/22; 21 kwietnia 2022 r., II KO 15/22; 9 czerwca 2022 r., II KO 53/22). Rację ma również obrońca wskazując w końcowej części uzasadnienia wniosku, że przy orzekaniu w przedmiocie wyłączenia sędziego należy także brać pod uwagę czy sąd w konkretnym składzie spełnia standardy sądu bezstronnego, niezawisłego, ustanowionego ustawą, przede wszystkim w rozumieniu konstytucyjnym i konwencyjnym. Tym samym trzeba stwierdzić, że orzekanie w sprawie z sygnalizacji obrońcy przez Sąd Najwyższy z udziałem SSN Ryszarda Witkowskiego prowadziłoby do zaistnienia uchybienia, o którym mowa w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k., albowiem Sąd z jego udziałem byłby sądem nienależycie obsadzonym i nie stanowiłby sądu ustanowionego ustawą w rozumieniu art. 6 ust. 1 EKPC (zob. w tym przedmiocie przede wszystkim: uchwała trzech Izb Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., BSA-I-4110-1/20 (OSNK 2020, z. 2, poz. II KO 62/24 4 7); uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22 (OSNK 2002, z. 6, poz. 22); wyrok ETPC z dnia 22 lipca 2021 r., Reczkowicz p. Polsce, skarga 43447/19; wyrok ETPC z dnia 8 listopada 2021 r., Dolińska-Ficek i Ozimek p. Polsce, skargi nr 49868/19 i 57511/19, wyrok ETPC z dnia 23 listopada 2023 r., Wałęsa p. Polsce, skarga nr 50849/21). Mając na uwadze powyższe, należało orzec jak w części dyspozytywnej postanowienia. [PGW] [ms]