II KO 96/23

II KO 96/23 POSTANOWIENIE Dnia 1 sierpnia 2023 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Ryszard Witkowski w sprawie Z. W., po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 1 sierpnia 2023 r. wniosku Sądu Apelacyjnego w Warszawie o przekazanie sprawy do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu, na podstawie art. 37 k.p.k. a contrario p o s t a n o w i ł: nie uwzględnić wniosku Sądu Apelacyjnego w Warszawie. UZASADNIENIE Sąd Apelacyjny w Warszawie, postanowieniem z 12 lipca 2023 r., sygn II AKz 316/23, wystąpił do Sądu Najwyższego o przekazanie sprawy żądania wyłączenia sędziego (A.G. - sędziego Sądu Okręgowego w L. delegowanego do Sądu Apelacyjnego w Warszawie) od rozpoznania sprawy sygn. II AKz 316/23 innemu sądowi równorzędnemu z uwagi na dobro wymiaru sprawiedliwości. Do tego wystąpienia doszło w następujących okolicznościach procesowych. W sprawie Z. W. wpłynęło zażalenie obrońcy skazanego na orzeczenie Sądu Apelacyjnego w Warszawie w przedmiocie dodatkowego rozstrzygnięcia o kosztach postępowania. Sprawę zażalenia przydzielono do referatu sędziego wyznaczonego przez SLPS - SSA M.J. Do składu wyznaczono dodatkowo sędziów: SSA- K.C. i SSO- A.G. del. do Sądu Apelacyjnego w Warszawie. II KO 96/23 2 Względem sędzi Sądu Okręgowego w L. delegowanej do Sądu Apelacyjnego w Warszawie A.G. procedurę wyłączenia uruchomiła stosownym wnioskiem SSA -K.C., złożonym w trybie art. 42 § 1 k.p.k. W związku z tym Sąd Apelacyjny w Warszawie postanowieniem z 12 lipca 2023 r. sygn. II AKz 316/23, wystąpił w trybie art. 37 k.p.k. do Sądu Najwyższego o przekazanie sprawy rozpoznania żądania innemu sądowi równorzędnemu. W uzasadnieniu tego żądania wskazano, że w Sądzie Apelacyjnym w Warszawie z dniem 16 czerwca 2023 r. dokonano zmian w zakresie czynności sędziów orzekających w […] Wydziale Karnym poprzez powierzenie w ramach sekcji zażaleniowo-wnioskowej tego Wydziału spraw AKo obejmujących wnioski i żądania wyłączenia sędziego sędziom tego Sądu: SSA – X.X. – Prezesowi Sądu, SSA – X.Y.– Przewodniczącej […] Wydziału Karnego i SSO del. Y.Y – Zastępcy Przewodniczącego […] Wydziału Karnego. Tym samym od orzekania w przedmiocie takich żądań i wniosków zostali wyłączeni pozostali sędziowie orzekającym w Wydziale […] Karnym. Ukształtowanie w ten sposób zakresu czynności sędziów orzekających w […] Wydziale Karnym Sąd Apelacyjny w Warszawie uznał za stanowiące przeszkodę do takiego ukształtowania składu sądu rozpoznającego żądanie wyłączenia sędziego, który powodowałby, że dotrzymane mogłyby być standardy rozpoznania sprawy przez niezawisły i bezstronny sąd, wyznaczone ramami konstytucyjnymi (art. 45 ust. 1 Konstytucji) i konwencyjnymi (art. 47 KPP i art. 6 ust. 1 EKPC). Prezes Sądu Apelacyjnego w Warszawie, pismem z 21 lipca 2023 r. (Kd-10-176/23), przedstawił Sądowi Najwyższemu informację o liczbie sędziów orzekających w Sądzie Apelacyjnym (97 sędziów tego Sądu oraz 17 sędziów sądu okręgowego delegowanych do pełnienia obowiązków sędziego w Sądzie Apelacyjnym w Warszawie), liczbie sędziów orzekających w […] Wydziale Karnym (16 sędziów tego Sądu oraz 6 sędziów sądu okręgowego delegowanych do pełnienia obowiązków sędziego w Sądzie Apelacyjnym w Warszawie) oraz liczbie sędziów pełniących czynności w sekcji zażaleniowo-wnioskowej (2 sędziów tego Sądu oraz 1 sędzia sądu okręgowego delegowany do pełnienia obowiązków sędziego w Sadzie Apelacyjnym w Warszawie). W piśmie tym zaznaczono także, że „po uzyskaniu pozytywnej opinii Kolegium Sądu Apelacyjnego w Warszawie, począwszy od dnia 19 lipca 2023 r., obowiązują podziały czynności sędziów […] II KO 96/23 3 Wydziału Karnego o nowym brzmieniu, przywracając jednocześnie zapisy przed zmianą obowiązywania od dnia 16 czerwca 2023 r.”. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Wystąpienie Sądu Apelacyjnego w Warszawie o przekazanie sprawy żądania Sędzi - K.C. do rozpoznania sprawy innemu sądowi równorzędnemu jest nieuzasadnione. Przekazanie sprawy innemu sądowi w trybie art. 37 k.p.k. aktualizuje się dopiero wówczas, gdy nie ma innej metody dla uniknięcia podejrzeń o stronniczość sądu, w szczególności, gdy nie da się ich uniknąć w drodze wyłączenia nie całego sądu, ale poszczególnego sędziego lub poszczególnych sędziów, co z istoty rzeczy o wiele rzadziej występuje w sądach o licznej obsadzie w porównaniu z tzw. małymi sądami (postanowienie SN z dnia 19 września 2019 r., II KO 79/19). Co oczywiste w tych nielicznych przypadkach nie może być instrumentem służącym do "obejścia" regulacji natury ustawowej, w tym także skutków wadliwej decyzji podejmowanych przez uprawniony organ w ramach jego ustawowych kompetencji. Jest to regulacja o charakterze wyjątku i stąd nie może być wykładana w sposób rozszerzający (postanowienie SN z dnia 14 grudnia 2022 r. sygn. IV KO 122/22). W rozpatrywanym wniosku o wyłączenie Sądu Apelacyjnego w Warszawie, poza kwestionowanym notorium sędziowskim, nie przedstawiono żadnych innych powodów, aby uznawać, że Sąd ten utracił – en bloc – zdolność orzekania. W sytuacji, gdy przywrócono zasady podziału czynności sprzed 16 czerwca 2023 r., a w Sądzie Apelacyjnym w Warszawie, aktualnie orzeka łącznie 114 sędziów, w tym w […] Wydziale Karnym – 22 sędziów, brak jest obiektywnych przesłanek dla przekazywania przez Sąd Najwyższy jakichkolwiek spraw będących w jego kognicji (także w kwestiach incydentalnych związanych z orzekaniem w przedmiocie wyłączenia sędziego) innemu sądowi równorzędnemu, a tym samym podstaw do wnioskowania o to do Sądu Najwyższego. Oceniając zasadność żądania w realiach przedstawionej we wniosku sprawy nie można również pominąć obowiązującego od dnia 15 kwietnia 2016 r. instrumentarium procesowego służącego przeciwdziałaniu nadużywaniu prawa. Od tej daty w postępowaniu karnym sędzia objęty wnioskiem o wyłączenie nadal II KO 96/23 4 może orzekać w sprawie, nie wyłączając wydawania rozstrzygnięć kończących postępowanie. Jednak pod rygorem ich bezskuteczności od dnia złożenia wniosku (art. 42 § 3 zd. trzecie in fine k.p.k.). Sąd Najwyższy wielokrotnie podkreślał również, że co do zasady podstawy przekazania sprawy w trybie art. 37 k.p.k. innemu sądowi równorzędnemu nie mogą stanowić kwestie wewnętrznej organizacji pracy sądu (zob. postanowienie SN z 25 lipca 2023 r. sygn. II KO 92/23 wraz z powołanym tam orzecznictwem). Obowiązek zapewnienia wewnętrznej organizacji pracy, takiej, aby sprawy, które sąd ten ma rozpoznać mogły zostać rozpoznane, także przy zachowaniu standardów wynikających z przepisów konstytucyjnych (art. 45 ust. 1 Konstytucji) i konwencyjnych (art. 47 KPP i art. 6 ust. 1 EKPC), spoczywa bowiem na władzach każdego sądu. Prezes Sądu Apelacyjnego w Warszawie obowiązek ten zrealizował, przywracając zapisy notorium sądowego sprzed 16 czerwca 2023 r. Mając na uwadze powyższe, Sąd Najwyższy orzekł, jak na wstępie. (B.B.) [as]