II KO 97/26

II KO 97/26 POSTANOWIENIE Dnia 27 sierpnia 2026 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Zbigniew Puszkarski w sprawie z zażalenia R.L. na postanowienie prokuratora Prokuratury Rejonowej Lublin-Północ w Lublinie z dnia 5 marca 2026 r., sygn. akt […], o odmowie wszczęcia śledztwa w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 27 sierpnia 2026 r. w przedmiocie wystąpienia Sądu Rejonowego Lublin-Zachód w Lublinie o przekazanie sprawy do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu na podstawie art. 37 § 1 k.p.k. p o s t a n o w i ł: sprawę przekazać do rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Ostrowcu Świętokrzyskim. UZASADNIENIE Prokurator Prokuratury Rejonowej Lublin-Północ w Lublinie po zapoznaniu się z materiałami sprawy prowadzonej z zawiadomienia R. L. postanowieniem z dnia 5 marca 2026 r., sygn. akt […], na podstawie art. 305 § 1 k.p.k. i art. 17 § 1 pkt 2 k.p.k. odmówił wszczęcia śledztwa w sprawie „zaistniałego w dniu 9 lutego 2026 r. w L. niedopełnienia obowiązków lub przekroczenia uprawnień przez ustaloną Wiceprezes Sądu Okręgowego w Lublinie w ten sposób, że po rozpoznaniu skargi R. L. z dn. 4.12.2025 r. skierowanej do Ministra Sprawiedliwości odpowiedziała skarżącemu pismem Wiz. […], że nadal nie znajduje podstaw do podjęcia w zakresie wskazanym II KO 97/26 2 w skardze czynności nadzorczych, działając na szkodę interesu prywatnego R. L., tj. o czyn z art. 231 § 1 k.k. – wobec braku znamion czynu zabronionego”. Postanowienie to zaskarżył R.L. Wniesione przez niego zażalenie zostało przez prokuratora przyjęte i przekazane do rozpoznania właściwemu miejscowo Sądowi Rejonowemu Lublin-Zachód w Lublinie, z wnioskiem o jego nieuwzględnianie. W Sądzie sprawa została zarejestrowania pod sygn. IV Kp 203/26, następnie IX Kp 309/26. Postanowieniami z dnia 4 maja 2026 r. (IV Kp 203/26), 27 maja 2026 r. (IX Kp 309/26), 15 czerwca 2026 r. (IV Ko 880/26), 24 czerwca 2026 r. (III Ko 1237/26) oraz 3 lipca 2026 r. (III Ko 1237/26) Sąd Rejonowy Lublin-Zachód w Lublinie na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. w zw. z art. 42 § 1 k.p.k. wyłączył od rozpoznania sprawy łącznie 18 sędziów tego Sądu. Następnie Sąd Rejonowy Lublin-Zachód w Lublinie postanowieniem z dnia 15 lipca 2026 r., sygn. akt I Co 109/26, wskazując w jego treści, że czyni to „po rozpoznaniu (…) sprawy z wniosku M. P., M. 1. J., M. 2. O., D. S., B. D., R. K. o wyłączenie sędziego”, na podstawie art. 37 k.p.k. (powinno być: art. 37 § 1 k.p.k.) zwrócił się do Sądu Najwyższego o „przekazanie sprawy sygn. akt IX Kp 309/26 w przedmiocie rozpoznania zażalenia R. L. na postanowienie z dnia 5 marca 2026 r. o odmowie wszczęcia śledztwa w sprawie […] innemu sądowi równorzędnemu z uwagi na dobro wymiaru sprawiedliwości”. W uzasadnieniu stwierdził, że: - wielu sędziów Sądu Rejonowego Lublin-Zachód w Lublinie, którzy powoływali się na wieloletnią znajomość z Wiceprezes Sądu Okręgowego w Lublinie (jej dotyczyło zawiadomienie R. L.), zostało wyłączonych od udziału w sprawie, wobec czego „w sądzie właściwym miejscowo do rozpoznania zażalenia R. L. pozostali sędziowie VII Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych i VIII Wydziału Cywilnego”, - „biorąc pod uwagę, że Sąd Okręgowy w Lublinie, w którym X. Y. pełni funkcję Wiceprezesa, jest instancją odwoławczą od orzeczeń wydawanych przez Sąd Rejonowy Lublin-Zachód w Lublinie oraz dobro wymiaru sprawiedliwości zasadne jest przekazanie niniejszej sprawy do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu”, - „w orzecznictwie przyjmuje się, że do okoliczności przemawiających za przekazaniem sprawy należą okoliczności, które mogą wpływać na swobodę orzekania sądu miejscowo właściwego, czy też takie, które mogą powodować w odbiorze społecznym – nawet mylne – przekonanie o niezdolności tego sądu do II KO 97/26 3 obiektywnego i rzetelnego jej osądzenia (postanowienie Sądu Najwyższego z 14 lipca 2010 r., sygn. akt V KO 66/10)”, - „pozostawienie sprawy w sądzie występującym z wnioskiem w trybie art. 37 k.p.k. mogłoby wywołać w opinii publicznej pogląd co do braku obiektywizmu po stronie składu orzekającego”. W konkluzji Sąd wskazał, że zasadne byłoby przekazanie przedmiotowej sprawy poza obszar apelacji lubelskiej. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Sposób procedowania przyjęty w niniejszej sprawie w Sądzie Rejonowym Lublin- Zachód w Lublinie nasuwa zastrzeżenia. Jeżeli bowiem dostrzeżono istnienie okoliczności przemawiających za wystąpieniem do Sądu Najwyższego w trybie art. 37 § 1 k.p.k., to zbędne było wcześniejsze wydawanie postanowień o wyłączeniu sędziów od udziału w sprawie (w większości tych, którzy nie zostali wylosowani do jej rozpoznania), co skutkowało zarówno przewlekłością postępowania, jak i przekazaniem sprawy do Wydziału Cywilnego. Nadto w części wstępnej postanowienia z dnia 15 lipca 2026 r. nie należało zapisywać, że Sąd meriti występuje do Sądu Najwyższego „po rozpoznaniu” sprawy „z wniosku” (raczej wniosków) wskazanych imiennie sędziów o ich wyłączenie, bowiem w takim przypadku należałoby oczekiwać rozstrzygnięcia w przedmiocie wyłączenia, a przedmiotem posiedzenia w istocie nie była kwestia wyłączenia sędziów, ale rozważenie, czy zachodzą okoliczności uzasadniające wystąpienie do Sądu Najwyższego o przekazanie na podstawie art. 37 § 1 k.p.k. sprawy z zażalenia R. L. do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu. Te uwagi nie zmieniają poglądu, że wystąpienie Sądu Rejonowego Lublin-Zachód w Lublinie zasługuje na uwzględnienie, chociaż nie dlatego, że po wyłączeniu wielu sędziów w sprawie mieliby orzekać sędziowie z innych wydziałów niż Wydział Karny. Sąd ten jednak przytoczył również inne okoliczności, które powodują, że wzgląd na dobro wymiaru sprawiedliwości przemawia za przekazaniem sprawy do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu. R. L. twierdził, że Wiceprezes Sądu Okręgowego w Lublinie popełniła przestępstwo z art. 231 § 1 k.k. i zaskarżył postanowienie prokuratora odmawiające wszczęcia śledztwa. Zachodzi zatem wypadek, gdy sposobem rozpoznania zażalenia jest zainteresowana osoba będąca sędzią sądu wyższego rzędu w odniesieniu do sądu mającego rozpoznać zażalenie, nadto z racji pełnionej funkcji wykonująca wobec tego sądu czynności nadzorcze. To powoduje, II KO 97/26 4 że jest wysoce prawdopodobne, iż w odbiorze społecznym, w pierwszej kolejności u autora zażalenia, pojawią się – ze szkodą dla dobra wymiaru sprawiedliwości – nie pozbawione podstaw wątpliwości co do istnienia warunków do obiektywnego rozpoznania sprawy przez sąd miejscowo właściwy, nasilone w razie ewentualnego nieuwzględnienia zażalenia. Celowe będzie wspomnieć, że Sąd Najwyższy niejednokrotnie uznawał za słuszne postąpić po myśli art. 37 k.p.k. (wcześniej niepodzielonego na jednostki redakcyjne) w przypadku, gdy rozstrzygnięciem jest zainteresowany sędzia sądu nadrzędnego nad sądem właściwym do rozpoznania sprawy (zob. postanowienia: z dnia 4 sierpnia 2005 r., II KO 42/05; z dnia 14 lipca 2006 r., III KO 32/06; z dnia 25 stycznia 2007 r., IV KO 3/07; z dnia 27 maja 2025 r., IV KO 62/25 i in.). Mając powyższe na uwadze oraz podzielając pogląd Sądu występującego z inicjatywą, że sprawa z zażalenia R. L. powinna zostać rozpoznana przez sąd spoza obszaru właściwości Sądu Apelacyjnego w Lublinie, Sąd Najwyższy przekazał ją Sądowi Rejonowemu w Ostrowcu Świętokrzyskim, położonemu w okręgu Sądu Apelacyjnego w Krakowie. [J.J.] [r.g.]