II KRn 724/53

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Tadeusza S. osk. z art. 286 § 2 k.k., po rozpoznaniu założonej przez Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego rewizji nadzwyczajnej od wyroku Sądu Wojewódzkiego we Wrocławiu z dnia 9 kwietnia 1953 r., na podstawie art. 394-396, 400 § 3, art. 388 k.p.k. uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania temuż sądowi w trybie zwyczajnym.Uzasadnienie faktycznePrawomocnym wyrokiem Sądu Wojewódzkiego we Wrocławiu z dnia 9 kwietnia 1953 r. oskarżony Tadeusz S. został w trybie doraźnym uznany za winnego tego, że jako kierownik sklepu gminnej spółdzielni "Samopomoc Chłopska" przekraczając swą władzę przywłaszczył sobie z powierzonego mu sklepu bądź w towarach, bądź w pieniądzach 31.228 zł 94 gr, tj. o czyn przewidziany w art. 286 § 2 k.k., i skazany na 9 lat więzienia.Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego założył od powyższego wyroku rewizję nadzwyczajną, zarzucając błędną ocenę okoliczności faktycznych w części dotyczącej wysokości przywłaszczonych kwot oraz kwot roztrwonionych przez oskarżonego.Rewizja nadzwyczajna wnosi o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania w trybie zwyczajnym.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy wyraził następujący pogląd prawny:Sąd Wojewódzki przypisując oskarżonemu przywłaszczenie całej ujawnionej kwoty niedoboru w wysokości 31.228 zł 94 gr wyraził następujący pogląd prawny. "Jest rzeczą obojętną dla bytu przestępstwa z art. 286 § 2 k.k., czy oskarżony pieniądze zabierane ze sklepu obracał na pijatyki, czy używał je na cele spekulacyjne, czy też wreszcie udzielał z nich kredytu. Nie ulega bowiem wątpliwości, że udzielanie kredytu było przysparzaniem korzyści majątkowej dłużnikom."Pogląd powyższy jest niesłuszny. Przestępstwo przewidziane w art. 286 § 2 k.k. jest przestępstwem celowym. Dla przypisania go oskarżonemu nie jest wystarczające ustalenie tzw. zamiaru wynikowego (dolus eventualis), czyli tego, by oskarżony przewidywał korzyść majątkową lub osobistą dla osób trzecich korzystających z pożyczek czy kredytu i na to się godził, ustawa wymaga ustalenia po stronie sprawcy zamiaru bezpośredniego i to jeszcze celowego (tzw. dolus coloratus), czyli działania w celu przysporzenia dłużnikom korzyści majątkowej. Jeżeliby zająć stanowisko, że każdy dłużnik korzystający z pożyczki lub kredytu osiąga korzyść majątkową, to i w tym przypadku nie ma podstaw do przyjęcia, iż wysokość tej korzyści równa się wysokości długu. Dług bowiem pozostaje zobowiązaniem i tylko taki dług może być uznany za korzyść majątkową w pełnym rozmiarze, który jest nieściągalny lub którego dłużnik jest nie ustalony. Natomiast w razie ściągnięcia długu na rzecz wierzyciela, korzyść płynąca z kredytu nie jest równa sumie długu, a strata materialna poszkodowanej instytucji ulega zmniejszeniu o ściągniętą kwotę długu.Pod tym kątem widzenia nie jest rzeczą obojętną dla bytu przestępstwa z art. 286 § 2 k.k., a tym bardziej dla wiążącego się z nim zagadnienia stosowania amnestii z dn. 22.XI.1952 r., czy oskarżony przywłaszczył (dla siebie lub innej osoby) pieniądze, czy też bezprawnie i przestępczo rozpożyczał je w gotówce lub wartościach towarowych.W pierwszym przypadku kwalifikacja z art. 286 § 2 k.k. nie budzi wątpliwości, w drugim natomiast przestępstwo może posiadać znamiona przestępstwa przewidzianego w art. 286 § 1 k.k. Ma to miejsce wówczas, gdy działanie oskarżonego polegało na bezprawnym dysponowaniu powierzonymi mu wartościami bez zamiaru przywłaszczenia lub spowodowania przywłaszczenia ich przez dłużników. Zagadnienie zastosowania ustawy amnestyjnej w tym przypadku przedstawia się odmiennie.W sprawie niniejszej istnieją dowody w postaci zeznań świadków, że oskarżony pożyczał pieniądze, ponadto oskarżony wskazał nazwiska szeregu osób, którym rzekomo pożyczał pieniądze. Część tych osób zeznawała przed sądem, z protokołu jednak nie wynika, by osoby te były pytane, czy i ile pieniędzy pożyczyły od oskarżonego. Innych osób, wskazanych przez oskarżonego jako dłużników w ogóle nie było wśród świadków.Sąd na wniosek obrońcy oskarżonego dopuścił dowód z zeszytu, w którym oskarżony prowadził notatki wierzytelności sklepu z tytułu kredytu. Z dowodu tego Sąd żadnych jednak wniosków nie wyciągnął i w uzasadnieniu wyroku o dowodzie tym nie wspomina.Zawarte w sentencji wyroku ustalenie, iż oskarżony "przywłaszczył sobie bądź w towarach, bądź w pieniądzach 31.228 zł 94 gr" nie znajduje po pierwsze uzasadnienia w motywach wyroku, a nawet sprzeczne jest z ustaleniami motywów (gdyż Sąd dopuszcza również rozpożyczenie części tej kwoty), a po wtóre, jest niezgodne z dowodami w sprawie, skoro świadkowie zeznali, że zgłaszają się dłużnicy sklepu prowadzonego przez oskarżonego, którzy chcą spłacić swe długi. Świadek S. przyznał się w Sądzie do swego długu oraz stwierdził, że go dotychczas nie spłacił.Pominięcie przez Sąd dowodu z zeszytu dłużników i nieuwzględnienie w wyroku wyżej wzmiankowanych zeznań świadków doprowadziło do błędnego ustalenia stanu faktycznego w sprawie, a mianowicie do stwierdzenia przywłaszczenia przez oskarżonego całej kwoty 31.228 zł 94 gr, co posiada trojakie znaczenie:1)Ma wpływ na realne zmniejszenie szkody wyrządzonej przez oskarżonego mieniu narodowemu przez ściągnięcie należności od dłużników przyznających swój dług lub pokonanych dowodami.2)Ma wpływ na prawidłowe zakwalifikowanie czynów oskarżonego stosownie do znamion popełnionych przez niego przestępstw, co wiąże się z kolei z orzeczeniem prawidłowych kar za przypisane przestępstwa (i ewentualnej kary łącznej).3)Ma wpływ na ewentualne zastosowanie wobec oskarżonego amnestii z dn. 22.XI.1952 r. (w zależności od ustaleń Sądu).Powyższe uzasadnia uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.