II KS 27/26

II KS 27/26 POSTANOWIENIE Dnia 8 września 2026 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Marek Pietruszyński w sprawie R.Ł. po rozpoznaniu w dniu 8 września 2026 r. w Izbie Karnej na posiedzeniu w trybie art. 539e § 1 k.p.k. skarg obrońców na wyrok kasatoryjny Sądu Okręgowego w Radomiu z dnia 17 kwietnia 2026 r., sygn. akt V Ka 895/25, uchylający wyrok Sądu Rejonowego w Grójcu z dnia 26 czerwca 2025 r., sygn. akt II K 1363/22, na podstawie art. 539e § 2 k.p.k. postanowił: 1. oddalić skargi; 2. obciążyć oskarżonego kosztami sądowymi postępowania skargowego. UZASADNIENIE Sąd Okręgowy w Radomiu, wyrokiem z dnia 17 kwietnia 2026 r., sygn. akt V Ka 895/25, uchylił wyrok Sądu Rejonowego w Grójcu z dnia 26 czerwca 2025 r., sygn. akt II K 1363/22 – uniewinniający oskarżonego R.Ł. od zarzutu popełnienia przestępstw: 1) z art. 189 § 1 k.k. w zb. z art. 197 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k.; 2) z art. 59 ust. 1 ustawy z 29.07.2005 r o przeciwdziałaniu narkomanii w zb. z art. 191 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k. – przekazując sprawę Sądowi meriti do ponownego rozpoznania. II KS 27/26 2 Ze skargami na wyżej opisany wyrok kasatoryjny wystąpili obrońcy oskarżonego. Adw. D.B. zarzucił przedmiotowemu wyrokowi rażącą obrazę przepisów postępowania, która miała istotny wpływ na treść orzeczenia, tj. art. 437 § 2 k.p.k. w zw. z art. 454 § 1 k.p.k. i art. 7 k.p.k. przez uchylenie wyroku uniewinniającego i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania wyłącznie z powodu odmiennej oceny dowodów, bez wykazania konieczności przeprowadzenia przewodu w całości oraz bez wyczerpania możliwości dowodowych Sądu odwoławczego. Natomiast adw. P.J. zarzucił rażące naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na treść orzeczenia tj. art. 437 § 2 k.p.k. w zw. z art. 454 § 1 k.p.k. polegającym na błędnym uznaniu, że w sprawie zachodzi potrzeba wydania wyroku skazującego, wynikająca z naruszenia przez Sąd meriti art. 7 k.p.k. poprzez dowolną, a nie swobodną ocenę materiału dowodowego skutkującą niesłusznym uniewinnieniem R.Ł., podczas gdy dokonana przez Sąd ad quem ocena materiału dowodowego stanowi jedynie alternatywny, a przy tym wybiórczy, stronniczy i tendencyjny, a co za tym idzie dowolny sposób jego oceny, przy jednoczesnym rozstrzyganiu istotnych wątpliwości w sprawie na niekorzyść oskarżonego oraz czynieniu domniemań co do okoliczności faktycznych, których zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie potwierdza, wbrew zasadzie domniemania niewinności. W konkluzjach obu skarg obrońcy wnieśli o uchylenie zaskarżonego nimi wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Skargi wniesione przez obu obrońców oskarżonego okazały się niezasadne. Na wstępie rozważań przypomnieć należało, że sfera kognicji Sądu Najwyższego w postępowaniu wywołanym wniesieniem skargi w trybie przepisów rozdziału 55a k.p.k. kształtuje się – z woli ustawodawcy – bardzo wąsko. Rolą Sądu Najwyższego w tym postępowaniu jest wyłącznie skontrolowanie, czy w sprawie wystąpiła tzw. bezwzględna przyczyna odwoławcza z art. 439 § 1 k.p.k., albo czy sąd odwoławczy uchylił wyrok mimo braku formalnej przeszkody, określonej w art. 454 § 1 k.p.k. do wydania wyroku zmieniającego, oraz czy jest konieczne przeprowadzenie w całości przewodu sądowego (art. 437 § 2 in fine k.p.k.). II KS 27/26 3 Powyższe znajduje odzwierciedlenie w trwałej linii orzeczniczej Sądu Najwyższego, gdzie zasadnie wskazano, że zakres kontroli dokonywanej po wniesieniu skargi na wyrok sądu odwoławczego, o którym mowa w art. 539a § 1 k.p.k., ogranicza się do zbadania, czy stwierdzone przez sąd odwoławczy uchybienie daje podstawę do wydania orzeczenia kasatoryjnego (zob. np. wyrok SN z 20.10.2020 r., I KS 9/20), a więc czy uchylając wyrok sądu pierwszej instancji z przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania, sąd odwoławczy kierował się podstawami wydania wyroku kasatoryjnego wskazanymi w art. 539a § 3 k.p.k. oraz czy takie rozstrzygnięcie było w konkretnej sprawie konieczne (zob. np. postanowienia SN: z 30 czerwca 2020 r., II KS 7/20; z 7 maja 2020 r., I KS 8/20; z 6 czerwca 2019 r., II KS 8/19; z 11 stycznia 2022 r., II KS 30/21). Sąd odwoławczy, podzielając zarzuty podniesione w apelacji prokuratora skierowanej na niekorzyść oskarżonego i dochodząc do odmiennych wniosków w zakresie sprawstwa oskarżonego, wyraźnie wskazał, że nie podziela dokonanej przez Sąd meriti oceny dowodów, w tym w szczególności zeznań pokrzywdzonej i wyjaśnień oskarżonego. W konsekwencji – dostrzegając potrzebę wydania wyroku skazującego – za podstawę uchylenia zaskarżonego apelacją wyroku adekwatnie Sąd ad quem przyjął art. 454 § 1 k.p.k., nie zaś – jak sugeruje zarzut skargi adw. D.B. – że zachodzi potrzeba przeprowadzenia przewodu na nowo w całości (art. 437 § 2 in fine k.p.k.). Przypomnieć należało, że konkluzję tę – w zakresie czynu z pkt. 1 aktu oskarżenia – Sąd poprzedził własną oceną osobowego materiału dowodowego, w postaci wyjaśnień oskarżonego, zeznań pokrzywdzonej D.K. oraz zeznań A.T., Y.V., M.S., M.W. oraz Y.M. Przedstawił również Sąd odwoławczy argumenty przemawiające – jego zdaniem – za zakwestionowaniem opinii biegłej J.S. i w zakresie osoby pokrzywdzonej przyjął za miarodajną opinię psychologiczną biegłej D.Z. Ocena tych dowodów przez pryzmat dyrektyw wynikających z art. 7 k.p.k. doprowadziła Sąd odwoławczy do wniosku o braku podstaw do podważenia relacji prezentowanej przez pokrzywdzoną oraz osób, które udzieliły jej wsparcia, przy jednoczesnym zakwestionowaniu zeznań świadków nakreślających zdecydowanie negatywny obraz prowadzenia się pokrzywdzonej oraz afirmujących wyjaśnienia złożone przez oskarżonego. Z kolei w zakresie czynu z pkt. 2 aktu oskarżenia, Sąd za miarodajną uznał opinię biegłego z zakresu toksykologii, z której wynikało, że niestwierdzenie śladów II KS 27/26 4 w organizmie pokrzywdzonej wskazujących na zażycie narkotyku, do którego zażycia miał zmusić ją oskarżony, może być wytłumaczone upływem czasu od chwili domniemanego czynu do momentu przeprowadzenia badania. Natomiast obraz reakcji organizmu, który rysował się na podstawie depozycji pokrzywdzonej upoważniał – w ocenie biegłego – do uznania, że substancją tą mogła być kokaina. Wbrew zatem poglądowi wyrażonemu w skardze, pisemne uzasadnienie Sądu odwoławczego klarownie określa zarówno podstawę wyroku kasatoryjnego (art. 454 § 1 k.p.k.), jak i prezentuje stosowne argumenty dowodowo-faktyczne eksponujące wadliwą ocenę poszczególnych części materiału dowodowego przez Sąd Rejonowy – w ramach swobody przysługującej Sądowi Okręgowemu z mocy art. 7 k.p.k. Czytelna i jednoznaczna jest również ocena Sądu odwoławczego odnosząca się do potencjalnej odpowiedzialności karnej oskarżonego za zarzucane mu przestępstwa i zakresu tej odpowiedzialności, wysnuta na podstawie zebranego dotąd materiału dowodowego. Stwierdzając, że Sąd Rejonowy dopuścił się uchybień prowadzących do przedwczesnej, wadliwej oceny o konieczności uniewinnienia oskarżonego, Sąd odwoławczy również nie wykraczając poza zakres swych uprawnień uznał, że brak jest możliwości konwalidacji tych mankamentów w postępowaniu apelacyjnym z uwagi na zakaz ne peius wyrażony w art. 454 § 1 k.p.k., zakazujący skazania przez sąd odwoławczy oskarżonego, który m.in. został uniewinniony w pierwszej instancji. Należy przy tym – odnosząc się do argumentu przedstawionego w uzasadnieniu skargi adw. P.J. – wyjaśnić, że dokonanie własnej oceny materiału dowodowego (in concreto w granicach apelacji prokuratora na niekorzyść) i wyprowadzenie własnych wniosków co do odpowiedzialności karnej oskarżonego jest nie tylko prawem, ale i obowiązkiem sądu odwoławczego warunkującym skorzystanie z dyspozycji art. 454 § 1 k.p.k. (zob. uchwałę SN z 20.09.2018 r., I KZP 10/18, OSNKW 2018, nr 11, poz. 73). Dlatego oceny instancji odwoławczej wcale nie muszą przybierać formy hipotez, czy sugestii. Gdy uprawnia do tego stan sprawy, powinny być klarowne, jednoznaczne, a nawet cechować się stanowczością. Jednak nawet przedstawienie w uzasadnieniu wyroku sądu ad quem przekonań wprost odnoszących się do winy oskarżonego, wobec którego wcześniej w I instancji zapadł wyrok uniewinniający, nie są one wiążące dla sądu, któremu przekazano sprawę do ponownego rozpoznania (art. 8 § 1 k.p.k.). Innymi słowy, wskazanie w rezultacie kontroli apelacyjnej, że ocena dowodów przeprowadzona II KS 27/26 5 przez sąd rozpoznający sprawę po raz pierwszy była nieprawidłowa, czy że błędne były poczynione przezeń ustalenia faktyczne, nie obliguje jeszcze sądu meriti stojącego przed ponownym rozpoznaniem sprawy do przyjęcia wyłącznie takich ocen i ustaleń, które bez reszty zbieżne byłyby z wnioskowaniem sądu ad quem, a więc niejako „dostosowania się do oczekiwań” instancji odwoławczej. Sąd ponownie rozpoznający sprawę obowiązany jest natomiast kierować się zapatrywaniami prawnymi i wskazaniami sądu odwoławczego co do dalszego postępowania, które to z kolei mogą dotyczyć wyłącznie dowodów i innych czynności, które powinny być przeprowadzone, lub okoliczności, które należy wyjaśnić (art. 442 § 3 zdanie 1 i 2 k.p.k.) – zob. postanowienie SN z 26.04.2021 r., V KS 12/21. Wykluczone jest jedynie, by wskazania sądu odwoławczego dotyczyły sposobu oceny poszczególnych dowodów (art. 442 § 3 zdanie trzecie k.p.k.). Ewentualne naruszenie tego przepisu nie wchodzi jednak w zakres przedmiotowy postępowania skargowego, wyznaczony treścią art. 539a § 3 k.p.k. Hipotetyczne zaś naruszenie powinności w tym zakresie przez Sąd mający ponownie rozpoznać sprawę może – ewentualnie – w przyszłości stanowić podstawę apelacji. Wspólnym mianownikiem obu skarg jest natomiast kompletność oraz sposób oceny przez instancję odwoławczą materiału dowodowego. Zarzuty w tym zakresie nie mogły jednak zostać uwzględnione, albowiem – jak wskazano na wstępie - postępowanie skargowe ma charakter postępowania nadzwyczajnego i regulacje w tym zakresie nie podlegają interpretacji rozszerzającej (exceptiones non sunt extendendae). Nie jest więc możliwe uchylenie wyroku kasatoryjnego z przyczyn innych, niż wymienione w art. 539a § 3 k.p.k. Ten ostatni przepis nie przewiduje natomiast odesłania do art. 410 k.p.k. w zw. z art. 458 k.p.k. (por. argumentacja skargi adw. D.B., odnosząca się do bliżej nieskonkretyzowanej niekompletności materiału dowodowego), ani do art. 7 k.p.k. (por. wywody skargi adw. P.J. dotyczące sposobu oceny materiału dotąd zgromadzonego). W orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalony jest pogląd, że nie jest dopuszczalna swoista ekstrapolacja normy art. 539a § 3 k.p.k. na inne przepisy Kodeksu postępowania karnego, aniżeli tam wymienione, w tym także poprzez wykorzystanie w tym celu dyspozycji art. 437 § 2 k.p.k. w zamyśle obejścia przedmiotowych granic skargi, ani podnoszenie w tym nadzwyczajnym środku zaskarżenia zarzutów wskazujących na możliwość naruszenia innych – niż wskazane w art. 539a § 3 k.p.k. – przepisów regulujących przebieg postępowania II KS 27/26 6 sądowego, w szczególności zaś podważających przeprowadzoną ocenę dowodów i wyprowadzone na jej podstawie wnioski budujące podstawę faktyczną wyroku (orzeczenia) – zob. np. postanowienie SN z 2.06.2026 r., IV KS 20/26. W konsekwencji orzecznictwo Sądu Najwyższego stwierdza jednoznacznie i kategorycznie, że skarga na wyrok kasatoryjny nie służy weryfikacji oceny dowodów dokonanej w drugiej instancji (zob. np. postanowienia SN: z 11 czerwca 2021 r., III KS 1/21; z 31 maja 2021 r., V KS 13/21; z 10 lutego 2021 r., V KS 3/21; z 11 maja 2020 r., IV KS 16/20). Rozpoznanie sprawy w tym zakresie należy bowiem do sądów powszechnych, zaś interwencja Sądu Najwyższego w ten zakres orzekania stanowiłaby naruszenie ich kompetencji do rozpoznania sprawy, co kłóciłoby się z zasadą ich samodzielności jurysdykcyjnej (zob. np. postanowienia SN: z 16 lutego 2021 r., IV KS 38/20; z 19 października 2021 r., IV KS 44/21). Z tych powodów Sąd Najwyższy na obecnym etapie, tj. w ramach nadzwyczajnego środka zaskarżenia określonego w przepisach rozdziału 55a k.p.k. nie jest uprawniony do oceny prawidłowości przeprowadzenia kontroli instancyjnej w kierunku wskazywanym przez skarżących, albowiem zarzuty o charakterze analogicznym do obecnie podnoszonych właściwe są kasacji, która – przy spełnieniu dalszych wymogów formalnych – dotyczy jednak wyłącznie wyroków mających walor prawomocności. Stąd obie wniesione w imieniu oskarżonego skargi, jako niezasadne, podlegały oddaleniu. Skutkiem powyższego było obciążenie oskarżonego kosztami sądowymi postępowania skargowego (art. 539f k.p.k. w zw. z art. 527 § 2 in fine k.p.k.). Dlatego Sąd Najwyższy orzekł jak w części dyspozytywnej postanowienia. [WB] [a.ł]