II KZ 125/85

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Bratoszewski. Sędziowie: J. Borodej (sprawozdawca), Z. Ziemba.Prokurator Prokuratury Generalnej: P. Pasturczak. SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Piotra J. i Krzysztofa Ł., oskarżonych z art. 199 § 1 i art. 200 § 1 k.k. w zw. z art. 9 § 1 i art. 10 ustawy z dnia 10 maja 1985 r. o szczególnej odpowiedzialności karnej (Dz. U. Nr 23, poz. 101), po rozpoznaniu zażalenia prokuratora na postanowienie Sądu Wojewódzkiego w O. z dnia 29 sierpnia 1985 r. co do niewłaściwości rzeczowej tego Sądu i po wysłuchaniu wniosku prokuratorapostanowił utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Uzasadnienie faktyczneProkurator Rejonowy w O. oskarżył Piotra J. i Krzysztofa Ł. o to, że w okresie od października 1984 r. do dnia 4 lipca 1985 r. w O., działając w warunkach przestępstwa ciągłego, Piotr J. jako konwojent w Wojewódzkim Przedsiębiorstwie Przemysłu Mięsnego w O., a więc odpowiedzialny za ochronę powierzonego mu mienia, a Krzysztof Ł. jako kierowca tego przedsiębiorstwa - zabrali w celu przywłaszczenia co najmniej 100 kg wędlin o wartości 30.000 zł na szkodę Wojewódzkiego Przedsiębiorstwa Przemysłu Mięsnego w O. - tj. o popełnienie przestępstwa określonego: 1) Piotr J. w art. 200 § 1 k.k. i art. 10 ustawy z dnia 10 maja 1985 r. o szczególnej odpowiedzialności karnej, a 2) Krzysztof Ł. w art. 199 § 1 k.k. w zw. z art. 9 § 1 cytowanej ustawy z dnia 10 maja 1985 r., i sprawę ich przekazał do Sądu Wojewódzkiego w O. - jako rzeczowo właściwego - w celu rozpoznania. Sąd Wojewódzki postanowieniem z dnia 29 sierpnia 1985 r. uznał się niewłaściwym do rozpoznania tej sprawy i przekazał ją według właściwości Sądowi Rejonowemu w O. W uzasadnieniu tego postanowienia Sąd Wojewódzki stwierdził, że przyjęta w akcie oskarżenia kwalifikacja prawna czynu jest błędna, gdyż oskarżeni nie zagarnęli mienia powierzonego przewoźnikowi w rozumieniu art. 9 i 10 powołanej ustawy z dnia 10 maja 1985 r. Byli oni pracownikami Wojewódzkiego Przedsiębiorstwa Przemysłu Mięsnego w O., w ramach którego zarządzeniem naczelnego dyrektora centrali przemysłu mięsnego wydano wytyczne w sprawie zasad obsługi transportowej przemysłu mięsnego i utworzono zakład transportu wchodzący w skład Okręgowego Wojewódzkiego Przedsiębiorstwa Przemysłu Mięsnego w O. W tej sytuacji powinni oni odpowiadać odpowiednio za popełnione przestępstwa określone w art. 200 § 1 k.k. w zw. z art. 58 i 60 § 1 k.k. oraz w art. 199 § 1 k.k., a sądem właściwym do rozpoznania ich sprawy powinien być Sąd Rejonowy w O. Postanowienie to zaskarżył prokurator, domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy do rozpoznania Sądowi Wojewódzkiemu w O. jako rzeczowo właściwemu (...).Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Ogólne pojęcie przewoźnika nie zostało wyraźnie określone w żadnym akcie prawnym. Dlatego też wyjaśnienia, kto nim jest w rozumieniu art. 9 i 10 ustawy z dnia 10 maja 1985 r. o szczególnej odpowiedzialności karnej, należy poszukiwać na gruncie przepisów prawnych regulujących działalność tych jednostek gospodarki uspołecznionej, których celem działania jest przewóz osób lub rzeczy środkami transportu kolejowego, samochodowego, lotniczego oraz żeglugi morskiej i śródlądowej.Przewoźnikami będącymi jednostkami gospodarki uspołecznionej są w szczególności przedsiębiorstwa powołane do świadczenia usług transportowych na podstawie specjalnych ustaw, jak m.in. Polskie Koleje Państwowe (PKP), Polskie Linie Lotnicze "Lot", Polskie Linie Oceaniczne i Polska Żegluga Morska, na podstawie przepisów ustawy o przedsiębiorstwach państwowych, np. Państwowa Komunikacja Samochodowa (PKS), a także na podstawie specjalnego zezwolenia o charakterze decyzji administracyjnej - spółdzielcze przedsiębiorstwa transportu publicznego lub branżowego.Treść tych przepisów lub decyzji administracyjnej stanowi o rodzaju i zakresie działania omówionych przedsiębiorstw. Zgodnie z ustawą z dnia 27 listopada 1961 r. o transporcie drogowym i spedycji krajowej (Dz. U. Nr 53, poz. 297 z późn. zm.) oraz rozporządzeniem wykonawczym Ministra Komunikacji oraz Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 31 sierpnia 1972 r. (Dz. U. Nr 34, poz. 234 z późn. zm.) do tej ustawy - wyróżnia się w dziedzinie transportu działalność podstawową, uboczną i pomocniczą. Najistotniejsze znaczenie ma działalność podstawowa prowadzona przez państwowe przedsiębiorstwa transportowe oraz po uzyskaniu specjalnego zezwolenia o charakterze decyzji administracyjnej - przez inne przedsiębiorstwa transportu publicznego lub branżowego. Zarobkowy transport może być również wykonywany ubocznie zarówno przez przedsiębiorstwa państwowe, jak i organizacje spółdzielcze, społeczno-gospodarcze lub spółdzielcze organizacje rolnicze.Na prowadzenie tej działalności transportowej konieczne jest jednak uzyskanie zezwolenia właściwego organu administracji państwowej, mającego charakter decyzji administracyjnej.Transport samochodowy prowadzony jako działalność pomocnicza nie jest zarobkowy i ma na celu zaspokojenie własnych potrzeb przewozowych danej jednostki gospodarczej. A zatem nie może być on kontrahentem w umowie przewozu i dlatego nie ma statusu przewoźnika.Z tego wynika, że za przewoźnika w rozumieniu art. 9 i 10 ustawy z dnia 10 maja 1985 r. o szczególnej odpowiedzialności karnej (Dz. U. Nr 23, poz. 101) uznać należy jednostkę gospodarki uspołecznionej, której zasadniczym celem działania lub jedną z podstawowych funkcji jest uprawianie działalności przewozowej mienia w sposób stały i zarobkowy środkami transportu kolejowego, samochodowego, lotniczego, żeglugi morskiej lub śródlądowej, na podstawie aktu prawnego albo zezwolenia mającego charakter decyzji administracyjnej.W każdej sprawie zależeć to będzie od ustaleń faktycznych.W celu ustalenia, czy konkretny podmiot uznać należy za przewoźnika, o którym mowa, konieczne jest posłużenie się przepisami, na podstawie których został on powołany do prowadzenia przedsiębiorstwa przewozowego. Określają one rodzaj, przedmiot i zakres jego działalności.Ustosunkowując się do kwestii podnoszonej przez prokuratora w zażaleniu, a dotyczącej charakteru działalności wspomnianego na wstępie zakładu transportu, należy stwierdzić, że Sąd Wojewódzki w O. trafnie ocenił, iż zakład ten nie może być uznany za przewoźnika w rozumieniu cytowanych wyżej przepisów ustawy z dnia 10 maja 1985 r. o szczególnej odpowiedzialności karnej. Jest on jedną z komórek organizacyjnych Wojewódzkiego Przedsiębiorstwa Przemysłu Mięsnego w O. Powołany został wewnętrznym zarządzeniem dyrektora centrali przemysłu mięsnego w celu wykonywania usług transportowych dla właściwych terenowo przedsiębiorstw i zakładów przemysłu mięsnego.Nie można bowiem uważać za przewoźnika w rozumieniu tych przepisów każdego wykonującego usługi transportowe, lecz tylko takie przedsiębiorstwo transportowe, którego zasadniczym celem działania lub jedną z podstawowych funkcji jest prowadzenie działalności przewozowej wykonywanej odpłatnie na podstawie umowy. Zbyt szeroko stosowana interpretacja pojęcia przewoźnika na potrzeby cytowanych wyżej przepisów ustawy o szczególnej odpowiedzialności karnej prowadziłaby do nadmiernego rozszerzenia kręgu osób odpowiadających na podstawie zaostrzonej odpowiedzialności karnej, co nie jest celem tych przepisów. Z tych też względów zaskarżone postanowienie należało utrzymać w mocy.