III K 348/53

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Franciszka R. i innych, oskarżonych z art. 240 k.k., po rozpoznaniu założonej przez Prokuratora Generalnego PRL rewizji nadzwyczajnej od wyroku Sądu Najwyższego z dnia 6 grudnia 1952 r., na podstawie art. 394-396, 400, 383 pkt 2 i 3, art. 388 § 1 k.p.k. uchylił zaskarżony wyrok oraz wyrok Sądu Wojewódzkiego w Bydgoszczy z dnia 25 kwietnia 1952 r. w części skazującej oskarżonych za przestępstwo z art. 240 k.k. oraz kary łącznej co do Franciszka R. i sprawę w uchylonym zakresie Sądowi Wojewódzkiemu w Bydgoszczy do ponownego rozpoznania przekazał.Uzasadnienie faktyczneWyrokiem Sądu Wojewódzkiego w Bydgoszczy z dnia 25 kwietnia 1952 r. zostali skazani: 1) Stanisław R. na 12 lat więzienia za zbrodnię z art. 225 § 1 k.k. popełnioną w ten sposób, że przewidując możliwość zabicia Feliksa B. i godząc się na to, uderzył go obuchem siekiery w głowę, powodując przy tym rozległe pęknięcie pokrywy czaszki oraz uszkodzenie lewej połowy mózgu, połączone ze znacznym wylewem krwi, wskutek czego Feliks B. zmarł, 2) Franciszek R. i Jan R. - na 5 lat więzienia, Edward R. na 3 lata więzienia, a Franciszek R. (starszy) na 2 lata więzienia - wszyscy czterej za popełnione przestępstwa przewidzianego w art. 240 k.k. w ten sposób, że wzięli udział w pobiciu Feliksa B. zadając mu uderzenia szpadlem, widłami i innymi narzędziami, przy czym w wyniku tego pobicia nastąpiła śmierć Feliksa B. Nadto Franciszek R. (starszy) został skazany na 3 miesiące aresztu na podstawie art. 26 w zw. z art. 140 i 29 k.k. za to, że przez obietnicę wynagrodzenia pieniężnego starał się nakłonić Feliksa C. i Gertrudę C. do złożenia fałszywych zeznań przy przesłuchaniu ich w charakterze świadków. Jako karę łączną wymierzył Sąd Franciszkowi R. 2 lata więzienia.Wyrok ten został zaskarżony przez Prokuratora i przez oskarżonych.Sąd Najwyższy rewizję Prokuratora pozostawił bez rozpoznania wobec nienależycie usprawiedliwionego spóźnienia terminu do zapowiedzenia rewizji, po rozpoznaniu zaś rewizji oskarżonych, wyrokiem z dnia 6 grudnia 1952 r. wyrok Sądu Wojewódzkiego utrzymał w mocy.Od wyroku Sądu Najwyższego złożył rewizję nadzwyczajną Prokurator Generalny PRL, zarzucając błędną ocenę zeznań świadków Feliksa i Felicji B. przez niewyciągnięcie właściwego wniosku ze stwierdzonych przez tychże świadków okoliczności, a mianowicie, że oskarżeni, bijąc Feliksa B. niebezpiecznymi narzędziami, działali w zamiarze zabójstwa tegoż Feliksa B. a nie w zamiarze jego pobicia, wobec czego popełniony przez nich czyn, w którego wyniku pokrzywdzony utracił życie, należało zakwalifikować na podstawie art. 225 § 1 k.k.W konkluzji rewizja nadzwyczajna wnosi o uchylenie zaskarżonych wyroków Sądu Najwyższego i Sądu Wojewódzkiego w Bydgoszczy w części dotyczącej skazania oskarżonych za przestępstwo z art. 240 k.k. oraz o przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego w tym zakresie rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy wyraził następujący pogląd prawny:Rewizja nadzwyczajna jest zasadna. Sąd Wojewódzki nie uwzględnił w swych rozważaniach wszystkich okoliczności ujawnionych w toku przewodu sądowego, jak również nie poddał wnikliwej i wszechstronnej ocenie niektórych poczynionych przez siebie ustaleń faktycznych. W szczególności, Sąd nie uwzględnił w analizie materiału dowodowego tej części zeznań świadka Feliksa B., w której stwierdza on, że oskarżony Jan R. nawoływał, aby zabić Feliksa B., syna świadka. ("Jan powiedział: Starego B. nie bić, a młodego Feliksa zabić"). Zeznanie to pokrywa się z zeznaniami świadka Felicji B. złożonymi w śledztwie ("w tym czasie, kiedy bili mego brata, ojciec mój prosił ich, aby go nie bili, bo go zabiją (…) na to Jan B. i Stasiek B. powiedzieli, że będą go dotąd bić, aż go zabiją"). Świadek Feliks B. zeznał również w toku śledztwa, że kiedy córka jego prosiła oskarżonych, aby nie bili jej brata, oskarżony Jan R. zareagował słowami: "stul pysk, bo i ciebie zabiję". Wprawdzie zeznania tych świadków złożone na rozprawie nie pokrywają się całkowicie co do wszystkich szczegółów dotyczących tych okoliczności z ich zeznaniami złożonymi w śledztwie, jednak Sąd, mimo że na rozprawie zeznania te odczytano, nie wyjaśnił zachodzących różnic. Ustalenie zaś tych okoliczności i ich rozważenie mogło mieć istotne znaczenie dla oceny zachowania się oskarżonego Jana R. pod kątem widzenia art. 27 w zw. z art. 225 § 1 k.k.Sąd Wojewódzki nie poddał też wnikliwej ocenie działania oskarżonego Franciszka R. (ojca), mimo poczynionego przez siebie ustalenia opartego na zeznaniach świadka Feliksa B., że oskarżony ten również nawoływał swych synów "by bili tego siłaka i zabili".I w tym przypadku należało rozważyć, czy czyn oskarżonego Franciszka R. nie mieści w sobie znamion pomocnictwa. Sąd Wojewódzki ustalił nadto, że wszyscy oskarżeni przygotowali się gruntownie do rozprawienia się z Feliksem B. (synem), że bili go takimi przedmiotami jak siekiera, widły, łopata, pałka i graca, że wreszcie oskarżeni, bijąc Feliksa B., wykazali wyjątkowe zezwierzęcenie, krwiożerczość, mściwość i zajadłość.Ustalenia powyższe nie skłoniły jednak Sądu do zastanowienia się w swym rozumowaniu, wyrażonym w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, czy oskarżeni Jan, Edward i Franciszek (ojciec) R. właśnie tą swoją postawą przepojoną mściwością i zajadłością nie udzielili pomocy psychicznej współoskarżonemu Stanisławowi R. do popełnienia przezeń przypisanego mu przestępstwa.Tak zwana bowiem pomoc psychiczna polegać może nie tylko na udzielaniu rad, wskazówek i informacji mających ułatwić wykonanie przestępstwa, ale także i na takim zachowaniu się, które w sposób szczególnie sugestywny manifestuje się jako całkowite solidaryzowanie się z zamiarem bezpośredniego sprawcy. Takie zachowanie się może stworzyć w pewnych przypadkach atmosferę, w której zamiar bezpośredniego sprawcy ostatecznie krystalizuje się, dojrzewa, utwierdza.Należało tedy gruntownie rozważyć, czy zamiar oskarżonego Stanisława R. nie realizował się w takich właśnie warunkach, tj. pod wpływem wyjątkowo agresywnego i przepojonego mściwością zachowania się jego braci i ojca. W każdym razie nasuwała się, jak to już powyżej omówiono, konieczność wnikliwej i bardziej wszechstronnej oceny zachowania się oskarżonych Franciszka (ojca) i Jana R. Sąd Wojewódzki jednak, nie uwzględniwszy w swych rozważaniach wszystkich okoliczności sprawy i nie dokonawszy dogłębnej analizy materiału dowodowego, nie skorzystał z przepisu art. 324 § 2 k.p.k., a rozstrzygnął sprawę w granicach kwalifikacji przyjętej w akcie oskarżenia. Sąd Najwyższy zaś, pozostawiwszy bez rozpoznania rewizję Prokuratora z powodu spóźnionego jej zapowiedzenia, rozpoznał sprawę jedynie w granicach zarzutów rewizji oskarżonych. Z ostatniego wszakże ustępu uzasadnienia wyroku wynika, że Sąd Najwyższy nie uważał przyjętej przez Sąd I instancji kwalifikacji prawnej czynu oskarżonych za bezspornie prawidłową, nie mógł się jednak do tej kwestii ustosunkować wobec pozostawienia bez rozpoznania rewizji Prokuratora, jako nie złożonej w terminie.W tych warunkach należało obecnie na skutek rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego PRL uchylić oba zaskarżone wyroki w części dotyczącej skazania oskarżonych R. za przestępstwo z art. 240 k.k. i sprawę przekazać do ponownego rozpoznania w tym zakresie Sądowi Wojewódzkiemu w Bydgoszczy.