III K 4/52

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes M. Mazur. Sędziowie: A. Bachrach (sprawozdawca), M. Dobromęski. Prokurator: M. Matywiecka.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Jana S. osk. z art. 5 pkt 1 i 2 dekretu z dn. 22.I.1946 r. o odpowiedzialności za klęskę wrześniową i faszyzację życia państwowego (Dz. U. R. P. Nr 5, poz. 46), po rozpoznaniu założonej przez oskarżonego rewizji od wyroku Sądu Wojewódzkiego dla m. Warszawy z dnia 8 lutego 1951 r., na podstawie art. 375, 383 pkt 3 i art. 388 § 1 k.p.k. uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał temuż Sądowi do ponownego rozpoznania.Rewizja oskarżonego zawiera wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku, zarzucając, między innymi, obrazę art. 292 § 3 k.p.k. przez odmowę przeprowadzenia na rozprawie dowodu z przesłuchania świadków zamieszkałych w Warszawie i obrazę art. 299 k.p.k. przez odczytanie zeznań świadków zamieszkałych poza Warszawą.Uzasadnienie faktyczneSąd Najwyższy wyraził następujący pogląd prawny:Zarzuty rewizji są uzasadnione. Akt oskarżenia w niniejszej sprawie wskazuje 13 świadków, wnosząc zarazem o niewzywanie ani jednego z nich na rozprawę, lecz o odczytanie wszystkich ich zeznań na podstawie art. 248 § 2 k.p.k. Przepis § 2 art. 248 k.p.k. przewiduje wyjątki od zasady wyrażonej w art. 248 § 1 k.p.k. iż "do aktu oskarżenia dołącza się wykaz osób, których wezwania oskarżyciel żąda... oraz wskazuje się inne dowody, których przeprowadzenie na rozprawie głównej oskarżyciel uważa za niezbędne". Zadaniem sądu jest sprawdzenie dowodów przy udziale stron, a służą temu zasady procesu karnego w Ludowym Państwie Polskim, między innymi jego ustność i bezpośredność. Skoro zatem prokurator uważa za niezbędne przeprowadzenie dowodu ze świadków, to dowód taki w zasadzie przeprowadzony być musi w drodze wezwania świadków na rozprawę oraz ich przesłuchania. Zasada ta z reguły obowiązuje nawet i wówczas, gdy oskarżony przyznaje się do winy i nie zaprzecza okolicznościom, które świadkowie mają stwierdzić. Przyznanie się bowiem oskarżonego stanowi tylko jeden z dowodów w procesie, dowód więcej lub mniej ważki, w zależności od okoliczności sprawy. Sąd ma natomiast z reguły obowiązek nie ograniczać się do jednego z dowodów, lecz przeciwnie, w miarę możności wyczerpać wszystkie środki dowodowe. Toteż wyjątkowo tylko, gdy obok innych dowodów istnieją w sprawie dowody ze świadków, którzy bądź zamieszkują za granicą, bądź mają stwierdzić okoliczności, którym oskarżony w wyjaśnieniach swych nie zaprzeczył, prokurator może wnosić o zaniechanie wzywania takich świadków i odczytanie ich zeznań na rozprawie. Art. 248 § 2 k.p.k. stanowi wiec normę wyjątkową, której nie można interpretować rozszerzająco. Niezależnie jednak od powyższego, w sprawie niniejszej brak jest zarówno jednej, jak i drugiej przesłanki art. 248 § 2 k.p.k. Kwestia zamieszkania świadków w kraju nie budzi wątpliwości, druga zaś przesłanka jest o tyle bezzasadna, iż oskarżony "przesłuchany końcowo w dniu 8 listopada 1950 r. nie przyznał się do winy", w zeznaniach zaś wcześniejszych, przyznając częściowo te czy inne fragmenty zarzuconego mu przestępstwa, nie przyznał ich w tym rozmiarze i w tej postaci, w jakich zarzuca mu je akt oskarżenia i potwierdzić mają świadkowie, na których się oskarżenie powołuje. We wniosku dowodowym, który oskarżony złożył sądowi, broni się on, iż zarzuty, które potwierdzić mają wymienieni w akcie oskarżenia świadkowie, nie dotyczą jego osoby, wobec czego domaga się konfrontacji w nadziei, że świadkowie nie rozpoznają w nim tej osoby, o której składali zeznania w śledztwie.Tak więc w sprawie niniejszej brak jest podstaw do zaniechania przesłuchania świadków na rozprawie i odczytania ich zeznań nawet w drodze wyjątku, nie mówiąc już o niedopuszczalności odczytania na rozprawie zeznań wszystkich w ogóle świadków w sprawie, co stanowi naruszenie podstawowej zasady obowiązującego prawa procesowego.W tym stanie rzeczy uznać należy, iż termin złożenia przez oskarżonego wniosku o przesłuchanie na rozprawie świadków zgłoszonych przez akt oskarżenia w trybie art. 248 § 2 k.p.k. jest obojętny, gdyż nawet niezłożenie takiego wniosku przez oskarżonego przed rozprawą nie usunęłoby wady postępowania, polegającej na przeprowadzeniu rozprawy w sprawie niniejszej bez zbadania choćby jednego świadka przy udziale stron. Stanowi to tak poważne uchybienie podstawowym zasadom procesu karnego i prawa oskarżonego do obrony, iż uzasadnia uchylenie wyroku oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania niezależnie od innych zarzutów rewizji.