III K 44/61

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Ostrowski.Sędziowie: P. Ławacz, M. Szczepański (sprawozdawca).Prokurator Generalnej Prokuratury: S. Lewandowska.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Konstantego S. oskarżonego z art. 4 § 1 m.k.k. i art. 23 w związku z art. 225 § 2 k.k., po rozpoznaniu założonej przez oskarżonego rewizji od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Lublinie z dnia 5 listopada 1960 r., na podstawie art. 375, 384 pkt 2 k.p.k.zmienił zaskarżony wyrok co do kary w ten sposób, że uchylając orzeczenie o karze łącznej, skazał oskarżonego Konstantego S. za każdy z przypisanych mu czynów z art. 4 § 2 m.k.k. oraz art. 23 w związku z art. 225 § 2 k.k. i łącznie na karę roku i dwóch miesięcy więzienia i zaliczył na poczet tej kary okres tymczasowego aresztowania od dnia 25 sierpnia 1959 r. do dnia 6 listopada 1963 r. (...).Konstanty S. oskarżony został o to, że:1) dnia 19 sierpnia 1959 r. w W., w zamiarze pozbawienia życia Zbigniewa K., wystrzelił do niego z dubeltówki, lecz zamierzonego skutku nie osiągnął, gdyż cztery ziarna śrutu, którymi trafił Zbigniewa K. w głowę, zatrzymały się na powłokach kostnych głowy, nie przebijając ich, piąte zaś ziarno śrutu ugodziło go w prawe ramię,2) w czasie od 1945 r. do 24 sierpnia 1959 r. posiadał i przechowywał bez zezwolenia władz broń myśliwską w postaci dubeltówki kal. 16 mm.Wyrokiem Sądu Wojewódzkiego w Lublinie z dnia 5 listopada 1960 r. Konstanty S. został uznany za winnego dokonania wyżej opisanych przestępstw, przy czym czyn opisany w pkt 1 oskarżony popełnił w stanie silnego wzruszenia, a czyn opisany w pkt 2 uznano za wypadek mniejszej wagi, oraz skazany: za przestępstwo z art. 23 § 1 k.k. w związku z art. 225 § 2 k.k. - na dwa lata więzienia, a za przestępstwo z art. 4 § 1 i 2 m.k.k. - na rok i sześć miesięcy więzienia.Jako karę łączną orzeczono karę dwóch lat. więzienia z zaliczeniem aresztu tymczasowego od 21 sierpnia 1959 r. do dnia 5 listopada 1960 r.Od tego wyroku oskarżony założył rewizję, zarzucając obrazę art. 8, 9, 320 i 339 § 1 k.p.k. przez:a) pominięcie okoliczności, że strzelał on nie w zamiarze pozbawienia życia Zbigniewa K., lecz wyłącznie na postrach i dla ujawnienia sprawcy kradzieży, oraz nierozważenie okoliczności, że pokrzywdzony został ugodzony śrutem rozrzutowym,b) błędną ocenę okoliczności faktycznych wskutek przyjęcia, że działał on tylko pod wpływem silnego wzruszenia, gdy w rzeczywistości działał także w obronie własnego dobra majątkowego (plantacji czosnku),c) wymierzenie kary rażąco surowej co do każdego z przypisanych mu czynów wskutek pominięcia przy wymiarze kary dobrej opinii oskarżonego, szczególnych okoliczności sprawy, pochodzenia społecznego oskarżonego, jego stopnia rozwoju umysłowego oraz nadmiernej pobudliwości,i wnosi o uchylenie zaskarżonego wyroku co do punktu 1) i uniewinnienie go, a co do punktu 2) o zmianę wyroku w części dotyczącej wymiaru kary i wymierzenie mu kary w granicach minimum ustawowego (art. 4 § 2 m.k.k.), ewentualnie o zmianę wyroku w części dotyczącej punktu 1) co do wymiaru kary i wymierzenie za ten czyn kary ustawowo najniższej, a przy wymiarze kary łącznej - o wymierzenie kary w wysokości kary już odbytej przez oskarżonego.Uzasadnienie faktyczneSąd Najwyższy wyraził następujący pogląd:I. Wbrew twierdzeniom rewizji ustalony przez Sąd Wojewódzki stan faktyczny daje pełną podstawę do uznania, że oskarżony dopuścił się przestępstwa usiłowania zabójstwa, działając z zamiarem ewentualnym.Oskarżony strzelił wprost w kierunku świadka K. z posiadanej nielegalnie dubeltówki, przy czym fakt ten miał miejsce w nocy, a obrażenia doznane przez pokrzywdzonego, w szczególności miejsce, w które trafiły śruty, wskazuje na to, że w tych warunkach stanowisko Sądu Wojewódzkiego, iż oskarżony możliwość skutku przestępczego w postaci śmierci człowieka, do którego w wyżej wskazanych okolicznościach strzelił, przewidywał i na nastąpienie tego skutku się godził (art. 14 § 1 k.k. dolus eventualis) - jest słuszne.Stanowisko to jest również całkowicie zgodne z prawidłową wykładnią cytowanego przepisu, a podniesiona w rewizji okoliczność, że gdyby oskarżony miał zamiar zabicia, to przy jego sprawności strzeleckie j i bliskiej odległości niewątpliwie skutek ten by nastąpił, jest bez znaczenia wobec przypisania oskarżonemu usiłowania zabójstwa oraz wobec tego, że twierdzenie o tym, iż doznane przez świadka K. obrażenia powstały na skutek rozrzutu, są dowolne i nie znajdują oparcia w materiale dowodowym (opinia biegłego).II. Chybione jest także twierdzenie o działaniu oskarżonego w obronie koniecznej (w momencie strzału), skoro z okoliczności sprawy wynika, że przed wystrzałem, świadek K. uciekał z pola oskarżonego i że niewielką ilość czosnku, którą zamierzał zabrać, porzucił przed ucieczką. Skoro zamach na dobro oskarżonego nie istniał, to nie może być mowy o tym, żeby działanie oskarżonego było działaniem w obronie koniecznej, gdyż zamach musi trwać do chwili podjęcia działania obronnego. W pewnych wypadkach działanie spóźnione może stanowić przekroczenie granic obrony koniecznej (tzw. eksces ekstensywny), ale i w tym wypadku niezbędne jest, żeby działanie, wprawdzie spóźnione, miało charakter obronny, tj. żeby podmiotowo zmierzało do ochrony dobra prawnie chronionego w celu odparcia zamachu na to dobro ze strony innej osoby. Skoro w danej sprawie ustalono, że w chwili strzału dobru oskarżonego nie groził żaden zamach i że strzał pozostaje w ścisłym związku z wybuchowym charakterem oskarżonego - co wskazuje, że działał on z zemsty za ciągłe kradzieże na jego polu - to brak jest podstaw do zastosowania art. 21 § 1 lub 2 k.k.III. Zasadnie natomiast rewizja podnosi zarzut rażącej niewspółmierności kar poszczególnych i kary łącznej. Oskarżony ma lat 71, jest człowiekiem ciężko chorym, cieszył się dotychczas dobrą opinią, przypisanych mu czynów, a zwłaszcza przestępstwa z art. 23 w związku z art. 225 § 2 k.k., dopuścił się w szczególnych okolicznościach wynikających z wielokrotnego niszczenia owoców jego ciężkiej pracy i ich kradzieży, wreszcie przeszło rok przebywał w areszcie tymczasowym, co niewątpliwie pozwala na stwierdzenie, że wymagania prewencji szczególnej zostały zrealizowane. Poza tym od chwili czynów upłynęło już przeszło 5 lat. Rozważenie tych okoliczności w powiązaniu z okolicznościami obciążającymi daje podstawę do uznania kar poszczególnych i kary łącznej wymierzonych przez Sąd Wojewódzki za rażąco surowe (art. 384 pkt 2 k.p.k.), a karę w wysokości odbytego aresztu tymczasowego za karę współmierną do stopnia winy i szkodliwości społecznej czynów oskarżonego.Z wyżej przytoczonych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.