III KK 189/23

III KK 189/23 POSTANOWIENIE Dnia 14 czerwca 2023 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Eugeniusz Wildowicz w sprawie D. S., po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 14 czerwca 2023 r. wniosku obrońcy skazanego o wyłączenie SSN X.Y. od rozpoznania sprawy III KK 189/23, na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. w zw. z art. 42 § 1 i 4 k.p.k. p o s t a n o w i ł: wyłączyć SSN X.Y. od udziału w sprawie sygn. akt III KK 189/23. UZASADNIENIE W dniu 17 kwietnia 2023 r. do Sądu Najwyższego wpłynęła kasacja obrońcy D. S. od wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie z dnia 27 października 2022 r., sygn. akt IV Ka 1208/22, zmieniającego wyrok Sądu Rejonowego dla Krakowa – Śródmieścia w Krakowie z dnia 7 marca 2022 r., sygn. akt II K 964/20/S. Zarządzeniem z dnia 18 kwietnia 2023 r. do składu rozpoznającego tę sprawę, zarejestrowaną pod sygnaturą III KK 189/23, została wyznaczona SSN X.Y. Pismem z dnia 28 kwietnia 2023 r. obrońca skazanego złożył wniosek w trybie art. 29 § 5 - 7 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (dalej: uSN) o wyłączenie SSN X.Y. od udziału w tej sprawie, wskazując na brak spełniania przez nią wymogów bezstronności i niezawisłości, wynikający z faktu powołania jej na stanowisko sędziego Sądu Najwyższego przy udziale Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie przepisów ustawy z dnia 8 grudnia III KK 189/23 2 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r., poz. 3) oraz wcześniejszego orzekania przez tę sędzię w Izbie Dyscyplinarnej Sądu Najwyższego, której status jako sądu był i jest kwestionowany w orzecznictwie TSUE. Podniósł ponadto, że ze względu na oparcie kasacji na zarzucie nienależytej obsady sądu odwoławczego, z uwagi na uczestniczenie w nim sędzi M. P. – Z., powołanej na stanowisko przy udziale Krajowej Rady Sądownictwa również ukształtowanej ustawą o KRS z 2017 r., rozpoznanie kasacji przez SSN X. Y. prowadziłoby do naruszenia reguły nemo iudex in causa sua. Zarządzeniem z dnia 28 kwietnia 2023 r. wniosek o wyłączenie SSN X.Y. w części, w jakiej spełniał warunki wniosku o wyłączenie sędziego w trybie art. 41 k.p.k., został przekazany do rozpoznania w trybie procesowym, wynikającym z przepisów Kodeksu postępowania karnego. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Wniosek zasługuje na uwzględnienie. Wprawdzie obrońca skazanego odwołuje się w tym wniosku do art. 29 § 5 i n. uSN, jednak biorąc pod uwagę podniesione w nim argumenty możliwe jest potraktowanie go jako wniosku o wyłączenie sędziego na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. Tym bardziej, że jak przyjmuje się w orzecznictwie, tryb określony w ustawie o Sądzie Najwyższym jest ułomny, w porównaniu do zwykłego, przewidzianego przepisami procedury karnej, z uwagi na ograniczony ustawowo zakres zastosowania oraz tak ukształtowaną procedurę, że utrudnia ona sama w sobie egzekucję praw jednostki dla których ją ustanowiono. Jednocześnie procedura ta, ze względu na własne ograniczenia (zakaz samoistnego kwestionowania bezstronności i niezawisłości sędziego Sądu Najwyższego w oparciu o okoliczności dotyczące jego powołania - art. 29 § 4 uSN) i wprowadzone dodatkowe wymogi zawężające zakres zastosowania tej instytucji (wykazanie, że w świetle okoliczności dotyczących powołania i postępowania po powołaniu „w okolicznościach danej sprawy może to doprowadzić do naruszenia standardu niezawisłości lub bezstronności, mającego wpływ na wynik sprawy z uwzględnieniem okoliczności dotyczących uprawnionego oraz charakteru sprawy” - art. 29 § 5 uSN) istotnie zawęża stronie możliwości weryfikacji stopnia w jakim III KK 189/23 3 zapewnione jest jej podmiotowe prawo do bezstronnego i niezawisłego sądu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 maja 2023 r., IV KK 333/23). Odnosząc się do meritum wniosku należy stwierdzić, że z procesowego punktu widzenia zasadność podniesionego zarzutu naruszenia reguły nemo iudex in causa sua w tej sprawie jest oczywista. Wynika to ze zbieżności zarzutu wadliwości powołania sędziego orzekającego w sprawie zakończonej zaskarżonym wyrokiem oraz wynikającego z tych samych okoliczności zarzutu wadliwości dotyczącej sędziego, który miałby rozpoznać kasację od tego wyroku. Już z tego względu konieczne jest wyłączenie SSN X.Y. od orzekania w niniejszej sprawie. W polu widzenia Sądu Najwyższego – przy rozpoznaniu kasacji – znajdzie się bowiem kwestia podniesionego przez obrońcę zarzutu wystąpienia bezwzględnej podstawy odwoławczej z art. 439 § 1 pkt. 1 i 2 k.p.k., polegającej na wydaniu orzeczenia przez Sąd, w którego składzie brała udział sędzia, powołana do orzekania w Sądzie Okręgowym w procedurze, w której uczestniczyła Krajowa Rada Sądownictwa ukształtowana w trybie przepisów ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o KRS. Nie budzi wątpliwości, że także wyznaczona do rozpoznania kasacji SSN X.Y. powołana została na urząd sędziego w procedurze z udziałem tak samo ukształtowanej KRS. Było to ponadto pierwsze powołanie na stanowisko sędziowskie, wcześniej bowiem SSN X.Y. pełniła funkcję […]. Stanowisko wskazujące na wystąpienie w takim układzie okoliczności oczywistych podstaw do wyłączenia jest już utrwalone w orzecznictwie Sądu Najwyższego (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 28 września 2022 r., IV KK 333/22, czy uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22). Niewątpliwie, opisywana wyżej sytuacja, może wywoływać uzasadnione wątpliwości co do bezstronności sędziego w tej sprawie w rozumieniu art. 41 § 1 k.p.k., a zatem prowadzić powinna do wyłączenia sędziego od rozpoznania sprawy (zob. postanowienia SN z: 6 września 2022 r., II KK 44/21; z 16 września 2022 r., III KK 339/22). Wniosek obrońcy o wyłączenie SSN X.Y. od rozpoznania sprawy podlega uwzględnieniu także ze względu na okoliczności związane z jej powołaniem na stanowisko sędziego. Oceniając zasadność wątpliwości co do bezstronności sędziego (art. 41 § 1 k.p.k.), należy wziąć pod uwagę wszelkie okoliczności, które mogą mieć wpływ na jego zachowanie. Przy dokonywaniu tej oceny nie bez III KK 189/23 4 znaczenia są tryb powołania sędziego na stanowisko oraz jego stosunek do wprowadzanych zmian w sądownictwie, publicznie wyrażany zarówno w procedurze konkursowej na stanowisko sędziego, jak i później, zwłaszcza w zakresie akceptacji niekonstytucyjnych działań organów władzy wykonawczej wobec sądów czy akceptacji utraty przez Krajową Radę Sądownictwa przymiotu niezależności. W tym kontekście trzeba zważyć, że X.Y., przed objęciem stanowiska sędziego Sądu Najwyższego, była prokuratorem Prokuratury Krajowej i założycielką stowarzyszenia […], wyrażającego jawne poparcie dla Prokuratora Generalnego. W procedurze powołania na urząd sędziego Sądu Najwyższego X.Y. wzięła udział na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw, co samo przez się prowadzi do nienależytej obsady sądu w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. Krajowa Rada Sądownictwa jest bowiem obecnie zależna od władzy wykonawczej i nie reprezentuje środowiska sędziowskiego, a zatem nie jest organem, o którym mowa w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (por. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22). Wynika to z wyjątkowego statusu sędziów Sądu Najwyższego i kluczowych kompetencji tego Sądu, mającego gwarantować niezakłócone, prawidłowe funkcjonowanie demokratycznego państwa prawnego oraz obiektywny standard niezależności, niezawisłości i bezstronności orzekania (por. Uchwała trzech połączonych Izb Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., BSA I-4110-1/20). Powyższe w sposób szczególny odnosi się do sędziów byłej Izby Dyscyplinarnej Sądu Najwyższego, której szeregi zasilała do momentu likwidacji tej Izby w lipcu 2022 r. sędzia X. Y., bowiem, jak podkreślił Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej, proces nominacyjny do Izby Dyscyplinarnej obejmował kandydatów na stanowiska członków izby sądowej utworzonej od podstaw w celu orzekania w szczególności w przedmiocie postępowań dyscyplinarnych dotyczących sędziów krajowych i kwestii związanych z reformą przepisów odnoszących się do Sądu Najwyższego, której niektóre aspekty doprowadziły już do stwierdzenia naruszenia przez Rzeczpospolitą Polską art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE, a z drugiej strony, w skład tego organu mieli wchodzić wyłącznie nowi III KK 189/23 5 sędziowie, którzy nie zasiadali do tej pory w Sądzie Najwyższym, którym miało przysługiwać znacznie wyższe wynagrodzenie i którym przyznano szczególnie wysoki stopień autonomii organizacyjnej, funkcjonalnej i finansowej w porównaniu z warunkami panującymi w pozostałych izbach Sądu Najwyższego. Zależność od władzy politycznej tego organu budziła zastrzeżenia Trybunału, mogąc wzbudzić także w przekonaniu jednostek uzasadnione wątpliwości co do niezawisłości i bezstronności tej Izby, toteż uznał on, iż Izba Dyscyplinarna nie jest sądem w rozumieniu prawa europejskiego (por. wyrok TSUE z dnia 15 lipca 2021 r., C‑791/19, przeciwko Polsce). Uwzględniając argumentację zawartą we wniosku obrońcy i mając na uwadze prawo stron do rozpoznania sprawy przez bezstronny i niezależny Sąd, Sąd Najwyższy orzekł jak na wstępie. [ł.n]