III KK 523/21

Sygn. akt III KK 523/21 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 11 stycznia 2022 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Tomasz Artymiuk (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Marek Pietruszyński SSN Barbara Skoczkowska Protokolant Katarzyna Gajewska w sprawie P. W. skazanej z art. 190a § 1 k.k. i in., po rozpoznaniu w Izbie Karnej posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k. w dniu 11 stycznia 2022 r., kasacji, wniesionej przez Rzecznika Praw Obywatelskich na korzyść skazanej od wyroku Sądu Okręgowego w S. z dnia 22 czerwca 2020 r., sygn. akt II Ka […], zmieniającego wyrok Sądu Rejonowego w Ł. z dnia 16 grudnia 2019 r., sygn. akt II K […], uchyla pkt I zaskarżonego wyroku i w tym zakresie przekazuje sprawę Sądowi Okręgowemu w S. do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym. UZASADNIENIE Wyrokiem Sądu Rejonowego w Ł. z dnia 16 grudnia 2019 r., sygn. akt II K […], P. W. uznana została za winną popełnienia czynów: z art. 190a § 1 k.k. 2 w zb. z art. 191a § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. – na szkodę A. G. oraz z art. 190a § 1 k.k. – na szkodę A. C.-G. (pkt I wyroku) za co wymierzono jej karę łączną roku i 3 miesięcy ograniczenia wolności polegającej na wykonywaniu nieodpłatnej, kontrolowanej pracy na cel społeczny w wymiarze 20 godzin w stosunku miesięcznym, a nadto orzeczono od oskarżonej na rzecz pokrzywdzonych A. G. oraz A. C.-G. kwoty po 3000 zł tytułem nawiązek. Po rozpoznaniu apelacji wniesionych w tej sprawie przez obrońcę oskarżonej oraz pełnomocnika oskarżycielki posiłkowej A. C.-G., Sąd Okręgowy w S. wyrokiem z dnia 22 czerwca 2020 r., sygn. akt II Ka […], „na podstawie art. 41a § 1 k.k. orzekł wobec oskarżonej P. W. środek karny w postaci zakazu zbliżania się do oskarżycielki posiłkowej A. C.-G. na odległość mniejszą niż 10 metrów oraz kontaktowania się z nią w formie osobistej, ustnej, pisemnej, telefonicznej i za pośrednictwem poczty elektronicznej, w tym poprzez przesyłanie wiadomości tekstowych oraz graficznych” (pkt I wyroku), a w pozostałej części zaskarżony wyrok utrzymał w mocy (pkt II wyroku). W orzeczeniu tym rozstrzygnięto również o kosztach obrony z urzędu (pkt III wyroku), kosztach zastępstwa prawnego dla oskarżycielki posiłkowej (pkt IV wyroku) oraz o kosztach postępowania odwoławczego (pkt V wyroku). Kasację od wyroku Sądu drugiej instancji wniósł na korzyść skazanej Rzecznik Praw Obywatelskich. Zaskarżając powyższe orzeczenie w części rozstrzygającej o środku karnym (punkt I) zarzucił „rażące i mające istotny wpływ na treść wyroku naruszenie prawa materialnego, tj. art. 43 § 1 k.k. w zw. z art. 39 pkt 2b k.k. polegające na orzeczeniu, wobec P. W., środka karnego w postaci zakazu zbliżania się do oskarżycielki posiłkowej A. C.-G. na odległość mniejszą niż 10 metrów oraz kontaktowania się z nią w formie osobistej, ustnej, pisemnej, telefonicznej i za pośrednictwem poczty elektronicznej w tym poprzez przesyłanie wiadomości tekstowych oraz graficznych, bez wskazania czasu obowiązywania tego zakazu, podczas gdy art. 43 § 1 k.k. obliguje do jego orzeczenia na okres od 1 roku do 15 lat”. W oparciu o ten zarzut autor kasacji wniósł o uchylenie wyroku Sądu Okręgowego w S. w zaskarżonej części i przekazanie sprawy w tym zakresie temu Sądowi do ponownego rozpoznania. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. 3 Wniesiona przez Rzecznika praw Obywatelskich kasacja jest oczywiście zasadna, co umożliwiło jej uwzględnienie w całości na posiedzeniu, bez udziału stron, na podstawie art. 535 § 5 k.p.k. Zaskarżony nią wyrok wydano z rażącą obrazą przepisów prawa materialnego wskazanych w zarzucie kasacji. Nie ulega wątpliwości, iż Sąd Okręgowy w S. orzekając reformatoryjnie (w pkt I zaskarżonego wyroku) wobec skazanej, na podstawie art. 41a § 1 k.k. środek karny w postaci określonego w art. 39 pkt 2b k.k. zakazu zbliżania się i kontaktowania z pokrzywdzoną A. C.-G. nie określił – wbrew obowiązkowi wynikającemu z treści przywołanego art. 43 § 1 k.k. k.k. – czasu obowiązywania tego zakazu. Przepis ten stanowi, że tego rodzaju środek karny orzeka się w latach, od roku do lat 15. Brak sprecyzowania czasu trwania (obowiązywania) orzeczonego środka karnego powoduje, że tym samym de facto został on orzeczony wobec skazanej bezterminowo. Zważywszy na to bezspornym jest, że stwierdzone uchybienie miało istotny wpływ na treść zaskarżonego wyroku w zakresie dotyczącym przywołanego orzeczenia o środku karnym. W jego następstwie nie jest bowiem w ogóle znany okres na jaki ów środek karny został przez sąd wobec skazanej orzeczony (pomimo rygoru jego czasowego określenia), a zatem jak długo ma - wobec niej - trwać i być wykonywany. Wprawdzie postanowieniem z dnia 28 maja 2021 r. Sąd Okręgowy w S. w oparciu o przepis art. 13 § 1 k.k.w. rozstrzygnął wątpliwości co do wykonywania kary orzeczonej wobec P. W. wyrokiem Sądu Okręgowego w S. z dnia 22 czerwca 2020 r., sygn. akt II Ka […], w ten sposób, że uznał, iż zastosowany w pkt I tego wyroku środek karny orzeczony został na okres 1 roku, było to jednak postąpienie nieprawidłowe i nie rodzące jakichkolwiek skutków prawnych. Przypomnieć bowiem należy konsekwentnie prezentowane w orzecznictwie Sądu Najwyższego stanowisko, które ten skład orzekający również podziela, że nie jest możliwe konwalidowanie takiego rodzaju uchybienia w postępowaniu wykonawczym, w trybie art. 13 § 1 k.k.w., skoro ustawa wprost statuuje wymóg określania w wyroku, jak długo zakaz ma trwać (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 14 listopada 2008 r., V KK 256/08, OSNwSK 2008, poz. 2298; z dnia: 30 maja 2015 r., II KK 75/15; z dnia 21 marca 2017 r., IV KK 52/17; 16 listopada 2017 r., II KK 337/17; z dnia 25 4 października 2018 r., II KK 378/18; z dnia 30 września 2020 r., IV KK 274/20; z dnia 9 grudnia 2020 r., V KK 163/20). Poprawnie został także określony kierunek rozpatrywanej kasacji. W orzecznictwie zgodnie przyjmuje się, że wnioskowanie w środku zaskarżenia o wprowadzenie do orzeczenia określenia terminu środka karnego w sytuacji, gdy w wyroku nie został on podany, oznacza, iż odwołanie to jest złożone na korzyść oskarżonego. Brak bowiem oznaczenia terminu sprawiałby, że obowiązywałby on bez ograniczenia czasowego, zwłaszcza, że w postępowaniu wykonawczym – jak to zauważono wyżej – usuniecie tego uchybienia nie byłoby możliwe (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 14 października 2014 r., III KK 124/14; z dnia 30 marca 2015 r., II KK 75/15; z dnia 15 listopada 2017 r., IV KK 284 /17; z dnia 17 grudnia 2020 r., I KK 170/20). Wszytko to implikowało uchylenie orzeczenia sądu ad guem w zaskarżonej części i przekazanie sprawy, w tym zakresie, do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym. Procedując w zakresie w jakim nastąpiło przekazanie Sąd drugiej instancji rozstrzygnie przy uwzględnieniu zapatrywań Sądu Najwyższego bacząc na kierunek wniesionego w tej sprawie nadzwyczajnego środka zaskarżenia.