III KK 65/15

Sygn. akt III KK 65/15 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 3 czerwca 2015 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Tomasz Artymiuk (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Rafał Malarski SSA del. do SN Stanisław Stankiewicz Protokolant Jolanta Włostowska przy udziale prokuratora Prokuratury Generalnej Jerzego Engelkinga w sprawie M. P. ukaranego z art. 87 § 1 k.w. po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie w dniu 3 czerwca 2015 r., kasacji, wniesionej przez Prokuratora Generalnego na niekorzyść ukaranego od wyroku Sądu Rejonowego w P. z dnia 12 grudnia 2014 r., uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w P. UZASADNIENIE M. P. został obwiniony o to, że „w nocy z 19/20 września 2013 r. na drodze publicznej w miejscowości Ł., kierował pojazdem marki Mitsubishi Pajero o nr rej. […] znajdując się w stanie po użyciu alkoholu”, tj. o czyn z art. 87 § 1 k.w., oraz o to że „w miejscu i czasie j.w. kierował wyżej wymienionym pojazdem, nie posiadając uprawnień do kierowania”, tj. o czyn z art. 94 § 1 k.w. 2 Sąd Rejonowy w P., w uwzględnieniu złożonego na rozprawie wniosku obwinionego, o którym mowa w art. 73 k.p.s.w., o wydanie wyroku skazującego bez przeprowadzenia postępowania dowodowego i wymierzenie mu kary miesiąca ograniczenia wolności polegającej na wykonywaniu nieodpłatnej kontrolowanej pracy na cele społeczne w wymiarze 40 godzin w stosunku miesięcznym oraz orzeczenie zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych na okres 6 miesięcy, przy braku sprzeciwu oskarżyciela publicznego (w tym wypadku funkcjonariusza policji), wyrokiem z dnia 12 grudnia 2014 r., sygn. akt […]: I. „obwinionego M. P. uznał za winnego popełnienia zarzucanych mu czynów, ustalając przy tym, iż czyn z 1 punktu wniosku o ukaranie wyczerpuje dyspozycję art. 87 § 1 k.w., zaś czyn z 2 punktu wniosku o ukaranie wyczerpuje dyspozycję art. 94 § 1 k.w. i za to na podstawie art. 9 § 2 k.w. w zw. z art. 87 § 1 k.w. w zw. z art. 39 § 1 i 2 k.w. skazał go na karę miesiąca ograniczenia wolności polegającą na wykonywaniu nieodpłatnej kontrolowanej pracy na cele społeczne w wymiarze 40 (czterdziestu) godzin miesięcznie, II. na podstawie art. 87 § 3 k.w. orzekł wobec obwinionego zakaz prowadzenia pojazdów osobowych na okres 6 (sześciu) miesięcy, III. zwolnił obwinionego od ponoszenia kosztów sądowych, którymi obciążył Skarb Państwa”. Wyrok ten, nie został zaskarżony przez strony postępowania i uprawomocnił się w dniu 20 grudnia 2014 r. Orzeczenie powyższe zaskarżył w całości na niekorzyść obwinionego wniesioną w dniu 5 marca 2015 r. kasacją Prokurator Generalny. Zarzucił w niej „rażące i mające istotny wpływ na treść wyroku naruszenie przepisu prawa procesowego – art. 64 § 2 k.p.s.w., polegające na uwzględnieniu sprzecznego z wymogami prawa wniosku obwinionego o skazanie go bez przeprowadzenia postępowania dowodowego i wydaniu wyroku skazującego zgodnego z tym wnioskiem, co w konsekwencji doprowadziło do rażącego naruszenia prawa materialnego – art. 87 § 1 k.w., poprzez wymierzenie oskarżonemu, za popełnienie wykroczeń z art. 87 § 1 k.w. i art. 94 § 1 k.w. na podstawie art. 9 § 2 k.w. w zw. z art. 87 § 1 k.w. w zw. z art. 39 § 1 i 2 k.w. kary miesiąca ograniczenia wolności z zobowiązaniem do wykonywania nieodpłatnej kontrolowanej pracy na cele 3 społeczne w wymiarze 40 godzin miesięcznie pomimo tego, że wykroczenie określone w art. 87 k.w. zagrożone jest karą aresztu albo grzywny nie niższej niż 50 złotych”. Przy tak sformułowanym zarzucie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu w P. do ponownego rozpoznania. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Kasacja, wniesiona na niekorzyść ukaranego, z zachowaniem terminu określonego w art. 110 § 2 k.p.s.w., jest zasadna, wobec czego podlegała uwzględnieniu w całości. Pewne zastrzeżenia wzbudza wprawdzie powołanie w jej zarzucie jako naruszonego art. 87 § 1 k.w. Prawdą jest, że w przepisie tym przyjęto, iż wykroczenie polegające m.in. na prowadzeniu pojazdu mechanicznego w ruchu lądowym przez osobę znajdującą się w stanie po użyciu alkoholu (a więc takie jakie przypisane zostało w tej sprawie M. P. i stanowiło, zgodnie z art. 9 § 2 k.w., podstawę wymiaru kary), zagrożone jest karą aresztu oraz grzywny nie niższej niż 50 zł, zaś wyrokujący w niniejszej sprawie sąd orzekł nieprzewidzianą w art. 87 § 1 k.w. karę w postaci miesiąca ograniczenia wolności z zobowiązaniem do wykonywania nieodpłatnej kontrolowanej pracy na cele społeczne w wymiarze 40 godzin miesięcznie. Rzecz w tym, że kara ta ukształtowana została przez sąd meriti przy uwzględnieniu – co wprost wynika (pomimo braku uzasadnienia) z sentencji zaskarżonego orzeczenia – instytucji nadzwyczajnego złagodzenia kary określonej w art. 39 § 1 i 2 k.w. W związku z tym, przepisem prawa materialnego, który dotknięty został wadą (o czym w dalszej części uzasadnienie), był w pierwszym rzędzie art. 39 § 2 k.w., regulujący zasady wymiaru kary w wypadku jej nadzwyczajnego złagodzenia. Trafnie natomiast podniesiono, że w niniejszej sprawie nie było możliwe uwzględnienie wniosku skazanego, o którym mowa w art. 73 k.p.s.w., bowiem nie spełniał on, w zakresie proponowanej kary, wymogów prawa materialnego – w tym wypadku zarówno art. 87 § 1 k.w. (nie przewidującej za popełnienie takiego czynu kary ograniczenia wolności), jak i wskazanego wyżej art. 39 § 2 k.w., który w tym wypadku został przez sąd rejonowy przy wymiarze kary zastosowany. Zgodnie z treścią tego ostatniego przepisu nadzwyczajne złagodzenia kary, przewidzianej za 4 wykroczenie, polega na wymierzeniu jej poniżej dolnej granicy ustawowego zagrożenia albo kary łagodniejszego rodzaju. Kara ograniczenia wolności jest zaś karą surowszą od kary grzywny (a taka jest przewidziana w sankcji art. 87 § 1 k.w.), natomiast karą łagodniejszą jest w takim wypadku kara nagany, co wynika wprost z katalogu kar sformułowanych przez ustawodawcę w art. 18 k.w. (zob. w tym przedmiocie wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 7 kwietnia 2006 r., III KK 97/06, OSNKW 2006, z. 6, poz. 63; z dnia 16 listopada 2011 r., III KK 280/11, LEX nr 1055029; z dnia 25 czerwca 2014 r., II K 121/14, Prok. i Pr. – orzecz. 2014, nr 10, poz. 10). Wobec powyższego, stosując art. 39 § 1 i 2 k.w. możliwe było co najwyżej orzeczenie właśnie kary nagany, a nie kary ograniczenia wolności, surowszej od kary grzywny. Zasadnie więc Prokurator Generalny wskazał w uzasadnieniu kasacji, że uwzględniając, w oparciu o przepis art. 64 § 2 k.p.s.w., wniosek obwinionego Sąd Rejonowy w P. naruszył jednocześnie art. 63 § 2 k.p.s.w. (stosowany w takim przypadku odpowiednio – arg. art. 73 k.p.s.w. w zw. z art. 64 § 1 in fine k.p.s.w.), ponieważ w sytuacji, gdy treść wniosku w zakresie wymiaru kary nie spełniała wymogów prawa materialnego, powinien uzależnić jego uwzględnienie od dokonania w nim określonych przez siebie zmian. Trafność podniesionego w kasacji zarzutu rażącego naruszenia prawa procesowego, mającego przy tym istotny wpływ na treść orzeczenia (wymierzenie kary nie przewidzianej za przypisane wykroczenie i sprzecznej z regulacją art. 39 § 2 k.w.), implikowała wydanie przez Sąd Najwyższy rozstrzygnięcia o charakterze kasatoryjnym. Uchylono w związku z tym – zgodnie z wnioskiem autora kasacji – cały wyrok, bowiem w sytuacji, gdy zakończenie sprawy nastąpiło w trybie konsensualnym, obwiniony powinien mieć możliwość wypowiedzenia się w zakresie zarówno podtrzymania zgłoszonego przez siebie wniosku o skazanie go w określony sposób bez przeprowadzania postępowania dowodowego, jak i przede wszystkim innego ukształtowania proponowanej kary. Procedując ponownie sąd meriti uniknie stwierdzonych uchybień uwzględniając kierunek wniesionej kasacji, który pozostawia otwartą kwestię wymiaru kary. Z tych względów orzeczono jak w części dyspozytywnej wyroku. 5