III KK 670/22

III KK 670/22 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 24 maja 2023 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Zbigniew Puszkarski (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Marek Pietruszyński SSN Andrzej Siuchniński Protokolant Małgorzata Sobieszczańska w sprawie C. A. skazanego za czyn z art. 279 § 1 k.k.i in. po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 24 maja 2023 r., kasacji wniesionej przez obrońcę skazanego od wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie z dnia 8 listopada 2021 r., sygn. akt IV Ka 889/20, zmieniającego wyrok Sądu Rejonowego w Miechowie z dnia 5 lutego 2020 r., sygn. akt II K 2/17, 1. na podstawie art. 536 k.p.k. w zw. z art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k. i art. 537 § 2 k.p.k. uchyla zaskarżony wyrok w części dotyczącej C. A. i w tym zakresie przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym Sądowi Okręgowemu w Krakowie; 2. zasądza od Skarbu Państwa na rzecz adw. T. P. (Kancelaria Adwokacka w K.), obrońcy z urzędu C. A., kwotę 442,80 zł III KK 670/22 2 (czterysta czterdzieści dwa złote i osiemdziesiąt groszy), w tym 23% VAT, za sporządzenie i wniesienie kasacji. UZASADNIENIE Sąd Rejonowy w Miechowie wyrokiem z dnia 5 lutego 2020 r., sygn. akt II K 2/17, rozstrzygnął o odpowiedzialności karnej 3 oskarżonych, przy czym oskarżonego C. A. uznał za winnego popełnienia dwóch przestępstw (z art. 279 § 1 k.k. oraz z art. 278 § 1 k.k. i art. 276 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k.), za które wymierzył mu kary jednostkowe, a po ich połączeniu kary łączne 3 lat pozbawienia wolności i 250 stawek dziennych grzywny po 20 zł każda. Wyrok ten zawierał jeszcze inne stosowne rozstrzygnięcia. Po rozpoznaniu apelacji wniesionych od tego wyroku przez oskarżonych oraz ich obrońców, Sąd Okręgowy w Krakowie wyrokiem z dnia 8 listopada 2021 r., sygn. akt IV Ka 899/20, zaskarżony wyrok zmienił tylko w części dotyczącej zasądzenia na rzecz obrońców z urzędu dwóch oskarżonych (w tym obrońcy C. A.) kosztów pomocy prawnej udzielonej oskarżonym, a w pozostałym zakresie wyrok utrzymał w mocy. Kasację od prawomocnego wyroku Sądu odwoławczego wniósł wyznaczony z urzędu obrońca aktualnie skazanego C. A.. Zaskarżył wyrok w całości, zarzucając rażącą obrazę przepisów prawa procesowego, mającą istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, tj. art. 6 k.p.k., art. 117 § 1 k.p.k. oraz art. 450 § 3 k.p.k., przejawiającą się przeprowadzeniem kontroli odwoławczej wyroku Sądu I instancji z naruszeniem prawa skazanego do obrony, poprzez przeprowadzenie rozprawy apelacyjnej pod nieobecność obrońcy – i wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Krakowie. Nadto, powołując się na art. 532 § 1 k.p.k., wystąpił o wstrzymanie wykonania wyroku (wniosek ten Sąd Najwyższy uwzględnił postanowieniem z dnia 9 lutego 2023 r.). Zwrócił się też o zasądzenie na jego rzecz nieuiszczonych kosztów obrony z urzędu. W pisemnej odpowiedzi na kasację prokurator Prokuratury Okręgowej w Krakowie wniosła o jej o uwzględnienie w całości, uchylenie zaskarżonego orzeczenia w części III KK 670/22 3 dotyczącej skazanego C. A. i przekazanie sprawy w tym zakresie do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Krakowie. W uzasadnieniu powtórzyła, że cyt. „złożona w sprawie kasacja zasługuje na uwzględnienie, co więcej wydaje się, że w sprawie doszło do zaistnienia bezwzględnej przyczyny odwoławczej opisanej w art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k.” i przeprowadziła wywód uzasadniający ten pogląd. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Należało podzielić pogląd prokuratora o zaistnieniu w rozpatrywanej sprawie w odniesieniu do C. A. uchybienia opisanego w art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k., co, mimo braku w kasacji zarzutu sygnalizującego to uchybienie, zgodnie z art. 536 k.p.k. nakazywało rozpoznać skargę w szerszym zakresie oraz uchylić zaskarżony wyrok i przekazać sprawę właściwemu sądowi do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym. Uzasadniając to rozstrzygniecie należy zauważyć, że: 1. Sąd Rejonowy w Miechowie postanowieniem z dnia 25 maja 2017 r. dopuścił dowód z pisemnej opinii biegłych z Zakładu Medycyny Sądowej Uniwersytetu Medycznego w Ł. celem ustalenia czy C. A. jest zdolny do brania udziału w postępowaniu karnym w charakterze oskarżonego, a jeśli nie, to z jakiego powodu i przez jaki okres czasu (k. 500 akt sprawy); 2. w sporządzonej opinii biegli wskazali, że nie stwierdzili takich odchyleń od normy, które uniemożliwiałyby udział oskarżonego w postępowaniu karnym. Zaznaczyli, że oskarżony jest zdolny do udziału w postępowaniu karnym, bowiem jednostronna, prawostronna głuchota rozpoznana u oskarżonego nie zaburza odbioru bodźców dźwiękowych na tyle, aby C. A. nie był w stanie w nim uczestniczyć; 3. w dalszym toku oskarżony zawiadomił Sąd, że wypowiedział obrońcy upoważnienie do obrony (k. 569), a w reakcji na to sędzia odpowiedzialny za przebieg procesu zarządzeniem z dnia 22 stycznia 2018 r. na podstawie art. 79 § 2 k.p.k. i art. 81 § 1 k.p.k. wyznaczył C. A. obrońcę z urzędu. Powołanie pierwszego z wymienionych przepisów świadczy, że uznano, iż w jego przypadku zachodzą inne niż określone w art. 79 § 1 k.p.k. okoliczności utrudniające obronę; III KK 670/22 4 4. obrońca z urzędu występowała w sprawie do dnia 5 lipca 2021 r., kiedy to Sąd Okręgowy w Krakowie (Sąd odwoławczy) zwolnił ją z obowiązków obrońcy z urzędu oskarżonego C. A., wobec ustanowienia przez niego obrońcy z wyboru (k. 1047); 5. na rozprawę apelacyjną w dniu 8 listopada 2021 r., na której Sąd Okręgowy w Krakowie wydał wyrok, stawił się m.in. oskarżony C. A., natomiast nie stawiła jego obrońca, chociaż została prawidłowo zawiadomiona o terminie rozprawy (k. 1089 odw.); 6. z uwagi na nieobecność obrońcy C. A. wnosił o odroczenie rozprawy, jednak Sąd wniosku nie uwzględnił, wskazując, że „obrońca został prawidłowo powiadomiony o terminie rozprawy, nie usprawiedliwił swojego niestawiennictwa, nie wnosił o odroczenie rozprawy, a obrona w tej sprawie nie jest obligatoryjna, ponadto wniosek ten należy uznać za spóźniony (k. 1090 odw.). Należy jednak uznać, że pogląd Sądu, iż w przypadku C. A. nie zachodzi przypadek obrony obligatoryjnej, nie jest prawidłowy. Jak wspomniano, wcześniej korzystał on z pomocy obrońcy z urzędu wyznaczonego na podstawie art. 79 § 2 k.p.k., a decyzji tej nie cofnięto z tego powodu, że nie zachodzą już okoliczności utrudniające obronę; w takim razie miał zastosowanie przepis art. 450 § 1 k.p.k. m.in. stanowiący, że w wypadkach określonych w art. 79 k.p.k. udział obrońcy w rozprawie apelacyjnej jest obowiązkowy. Zatem przeprowadzenie rozprawy przy absencji obrońcy oskarżonego C. A. skutkuje bezwzględną przyczyną uchylenia orzeczenia określoną w art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k., który to przepis statuuje taką przyczynę m.in. wtedy, kiedy obrońca nie brał udziału w czynnościach, w których jego udział był obowiązkowy. Stwierdzenie tego uchybienia zwalnia od rozpoznania jako bezprzedmiotowych dla dalszego toku postępowania zarzutów podniesionych w kasacji (art. 436 w zw. z art. 518 k.p.k.). Można jednak nadmienić, że autor skargi, tłumacząc przyczynę niestawiennictwa obrońcy na rozprawę apelacyjną, nie bez racji argumentował, przywołując szereg orzeczeń Sądu Najwyższy, że wniosek oskarżonego o odroczenie rozprawy z powodu niestawiennictwa obrońcy powinien zostać uwzględniony, bowiem nawet gdyby przyjąć, że obrońca uchybiła obowiązkowi starannego wykonywania obowiązków, to nie powinno to wywoływać negatywnych III KK 670/22 5 konsekwencji dla oskarżonego, które polegały na nieświadczeniu mu przez obrońcę pomocy prawnej na rozprawie apelacyjnej. Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy orzekł, jak w pkt 1. wyroku, które to rozstrzygnięcie obliguje Sąd odwoławczy przy ponownym rozpoznaniu sprawy C. A. do przeprowadzenia rozprawy w zgodzie z przepisami prawa. Zawarte w pkt 2. orzeczenie o wynagrodzeniu obrońcy z urzędu znajduje oparcie w § 17 ust. 3 pkt 1 i § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (t.j. Dz. U. 2019 r. poz. 18).