III KO 11/15

Sygn. akt III KO 11/15 POSTANOWIENIE Dnia 11 marca 2015 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Michał Laskowski (przewodniczący) SSN Rafał Malarski (sprawozdawca) SSN Józef Szewczyk w sprawie J. W. oskarżonego z art. 148 § 2 pkt 1 i 4 k.p.k. i in. po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 11 marca 2015 r., inicjatywy przekazania sprawy do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu, wyrażonej w postanowieniu Sądu Okręgowego w S. z dnia 4 lutego 2015 r., sygn. akt II K […], postanowił: na podstawie art. 37 k.p.k. przekazać sprawę do rozpoznania Sądowi Okręgowemu w O. UZASADNIENIE Sąd Okręgowy w S. wystąpił z inicjatywą przekazania sprawy J.W., oskarżonego o przestępstwa z art. 148 § 2 pkt 1 i 4 k.k. oraz art. 189 § 2 k.k. w zb. z art. 191 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k., do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu z uwagi na dobro wymiaru sprawiedliwości. W pisemnych motywach wskazano, że właściwym miejscowo do rozpoznania niniejszej sprawy (art. 31 § 1 k.p.k.) pozostaje Sąd Okręgowy w O., zaś Sąd Okręgowy w S. został zobowiązany do jej rozpoznania w trybie art. 36 k.p.k., a po blisko 15 latach od zdarzenia i 10 od uprawomocnienia się wyroku skazującego nie da się wykluczyć, że przesłanki ekonomiki procesowej uległy dezaktualizacji. Odczuwalnym przez sędziów pozostawało intensywne 2 zainteresowanie mediów przedmiotową sprawą, te bowiem posługiwały się pojęciami „pomyłki sądowej”, „braku doświadczenia sędziów” i „innymi określeniami deprecjonującymi kompetencje sądów [...] oraz jednostek wymiaru sprawiedliwości w ogólności”. Na mocy postanowień z 8, 15 oraz 20 stycznia 2015r., a także zaistnienia okoliczności z art. 40 § 1 pkt 7 k.p.k. wszyscy sędziowie orzekający w sprawach karnych zostali wyłączeni od udziału w sprawie. W grupie sędziów, którzy orzekali w sprawach powiązanych z niniejszą sprawą znajdują się także sędziowie orzekający w wydziałach cywilnych oraz pracy, którzy zadeklarowali złożenie stosownych oświadczeń. Orzekanie natomiast przez sędziów niepraktykujących w sprawach karnych może przełożyć się na jakość procedowania. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Stanowisko Sądu występującego co do zasady zasługiwało na uwzględnienie. W kontekście argumentów zaprezentowanych przez Sąd Okręgowy w S. należy na wstępie sformułować kilka uwag ogólnych dotyczących właściwości delegacyjnej statuowanej w art. 37 k.p.k. Przypomnieć trzeba o podkreślanym konsekwentnie w orzecznictwie Sądu Najwyższego jej ekstraordynaryjnym charakterze (vide np. postanowienie z dnia 24 września 2014r., IV KO 65/14, LEX nr 1508987, z dnia 30 lipca 2014 r., IV KO 47/14, LEX nr 1527333, z dnia 30 lipca 2014 r., IV KO 58/14, Lex nr 1527335), przez pryzmat którego należało oceniać także inicjatywę Sądu Okręgowego w S. Określonym ustawowo kryterium oceny zasadności przekazania sprawy w trybie art. 37 k.p.k. innemu sądowi równorzędnemu jest „dobro wymiaru sprawiedliwości”, którego doprecyzowanie nastąpiło w dorobku orzeczniczym Sądu Najwyższego. Tam też podkreśla się, że „dobro wymiaru sprawiedliwości” determinuje pozytywne rozstrzygnięcie w przedmiocie przekazania sprawy, jeżeli zachodzą realne powody mogące wywrzeć ujemny wpływ na swobodę wyrokowania przez sąd właściwy miejscowo (w tym również – jak w przedmiotowej sprawie - wskazany w drodze delegacyjnej, na podstawie art. 36 k.p.k.) lub stwarzać przekonanie o braku warunków do bezstronnego rozpoznania sprawy, a także w celu zagwarantowania skutecznego i sprawnego jej osądzenia. 3 Oceniając uwarunkowania procesowe, stanowiące tło dla czynionych rozważań, należy uwzględnić fakt, że na mocy wyroku Sądu Najwyższego z dnia 21 listopada 2014r., sygn. III KO 74/14, po 10 latach od uprawomocnienia się orzeczenia przesądzającego o odpowiedzialności karnej oskarżonego J.W., postępowanie sądowe zostało wznowione, wyroki sądów obu instancji uchylone, a sprawa przekazana Sądowi Okręgowemu w S. do ponownego rozpoznania. Podstawę skuteczności tego nadzwyczajnego środka zaskarżenia stanowiło ujawnienie się istotnych nowych faktów i dowodów podających w wątpliwość prawidłowość przypisania oskarżonemu J.W. sprawstwa w zakresie zabójstwa T. S.. Obecnie z uwagi na budzący szereg merytorycznych zastrzeżeń materiał dowodowy koniecznym stało się przeprowadzenie na nowo rzetelnego procesu, w którym nastąpi rekonstrukcja rzeczywistego przebiegu inkryminowanego zdarzenia, z uwzględnieniem i dążeniem do wyjaśnienia genezy tych wszystkich nieprawidłowości, które legły u podstaw wyroku wznowieniowego. Do powyższego odnieść należy sytuację, która zaistniała w Sądzie Okręgowym w S. w związku z wydaniem postanowień z 8, 15 oraz 20 stycznia 2015r. w przedmiocie wyłączenia od udziału w sprawie sześciorga sędziów orzekających w II Wydziale Karnym z uwagi na zaistnienie przesłanek z art. 41 § 1 k.p.k. Dwóch kolejnych sędziów pozostaje wyłączonych ex lege (brali udział w wydaniu uchylonego orzeczenia), konsekwencją czego, zgodnie z twierdzeniem zawartym we wniosku, lista sędziów z doświadczeniem orzeczniczym w sprawach karnych została w tym Sądzie wyczerpana. Sąd Najwyższy nie traci z pola widzenia faktu, że hipotetyczne problemy organizacyjne, na które zwraca uwagę Sąd Okręgowy S., zasadniczo nie mogą pozostawać u podstaw rozstrzygania w trybie art. 37 k.p.k. Nie sposób jednak nie dostrzec niezwykle istotnej in concreto okoliczności, że potrzeba sprawnego i rzetelnego osądzenia przedmiotowej sprawy z uwagi na jej zawiłości dowodowe i stwierdzone dotychczas uchybienia wymaga, by znalazła się ona w referacie doświadczonego sędziego karnisty. Taka możliwość w Sądzie [...] została wykluczona, a nadmienić wypada, że postanowienia wydane w trybie art. 42 § 4 k.p.k. pozostają obecnie poza przedmiotem oceny. 4 Ostatecznie skonstatować należy, iż kryterium „dobra wymiaru sprawiedliwości” uzasadniające skorzystanie z właściwości delegacyjnej na podstawie art. 37 k.p.k. wiązać należy nie tylko z realnym zagrożeniem samego obiektywizmu w orzekaniu w zakresie odpowiedzialności karnej, lecz również z wystąpieniem rzeczywistych utrudnień w rzetelnym i sprawnym przeprowadzeniu postępowania. Potrzeba zagwarantowania procedowania w sposób wolny od powyższych zagrożeń stanowi w realiach tej sprawy szczególną okoliczność, uzasadniającą przychylenie się do inicjatywy Sądu Okręgowego w S., co nie oznacza, że należy w sposób bezkrytyczny podzielić całokształt zaprezentowanej przez ten Sąd argumentacji. Dotyczy to choćby powoływania się na medialność sprawy czy czynienia spekulacji dotyczących dalszej listy sędziów mających złożyć oświadczenie o powstrzymaniu się od udziału w orzekaniu, jak też rozważań podejmowanych na gruncie art. 36 k.p.k. Wystarczającym pozostaje odesłanie do licznych judykatów Sądu Najwyższego, w których wielokrotnie podkreśla się, że nietrafnym jest powoływanie się w aspekcie art. 37 k.p.k. na tego rodzaju okoliczności. Na zakończenie dodać należy, że specyfika rozstrzygnięcia zawartego w niniejszym postanowieniu polega na stworzeniu stanu, w którym sprawa „powróci” do Sądu Okręgowego w O., jako właściwego z mocy ogólnych przepisów o właściwości miejscowej, bowiem przypomnieć trzeba, że właściwość Sądu Okręgowego w S. została określona w trybie delegacyjnym statuowanym w art. 36 k.p.k. (vide postanowienie Sądu Apelacyjnego w […] z dnia 12 kwietnia 2012r., k. 7961, t. XL). Tego rodzaju rozwiązanie procesowe pozostaje dopuszczalne. Wzgląd na ekonomię procesową ma niewątpliwie również istotne znaczenie z punktu widzenia praktycznego, bez wątpienia jednak okoliczność taka nie może umniejszać rangi tak priorytetowej przesłanki, jaką stanowi określone w art. 37 k.p.k. „dobro wymiaru sprawiedliwości". W orzecznictwie Sądu Najwyższego niejednokrotnie podkreślano, że w sytuacji wystąpienia w sprawie okoliczności o istotniejszym znaczeniu aniżeli zasady ekonomii procesowej wyrażone w art. 36 k.p.k., wymagających, ze względu na dobro wymiaru sprawiedliwości, przekazania sprawy sądowi właściwemu według ustawy, to nie ma przeszkód, aby sprawę 5 przekazać do rozpoznania sądowi pierwotnie właściwemu (vide postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 4 listopada 2008 r., II KO 77/08, LEX nr 471022, z dnia 24 czerwca 2010 r., II KO 36/10, LEX nr 590223) Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy orzekł jak w dyspozytywnej części postanowienia. [l.n]