III KO 139/57

SentencjaSąd Najwyższy na posiedzeniu niejawnym w sprawie Józefy M. oskarżonej o przestępstwo z art. 239 § 1 k.k. i art. 256 § 1 k.k. po wysłuchaniu wniosku Prokuratora uchwalił przedstawioną przez Sąd Wojewódzki w Poznaniu na podstawie art. 390 k.p.k. kwestię prawną wymagającą zasadniczej wykładni ustawy:"Czy przepis art. 308 § 3 k.p.k. należy rozumieć w ten sposób, że w wypadku dwukrotnego lub też jeszcze dalszego przerwania rozprawy, przerwa rozprawy w sumie nie może przekraczać 21 dni, czy też termin 21 dni dla przerwy rozprawy obowiązuje tylko od chwili zarządzenia przerwy rozprawy do nowego terminu rozprawy, po czym rozprawa może być znów przerwana, choćby termin jej dalszego ciągu wykraczał już poza okres 21 dni, licząc od chwili zarządzenia pierwszej przerwy rozprawy i to nawet w tym wypadku, gdyby w terminie dalszego ciągu rozprawy nie przeprowadzono żadnego dowodu, np. z powodu niestawiennictwa wezwanego świadka", przekazanej powiększonemu składowi siedmiu sędziów Sądu Najwyższego postanowieniem z dnia 6 lutego 1958 r. rozstrzygnął jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneW myśl art. 308 § 1 k.p.k. przewodniczący może przerwać rozprawę główną dla wypoczynku, bezzwłocznego sprowadzenia dowodów lub innych ważnych przyczyn. Może się zdarzyć w praktyce, że przewodniczący ze względu np. na charakter ważnej przyczyny zarządzi już pierwszą przerwę rozprawy na okres 21 dni lub niewiele krótszy; a w toku dalszego ciągu rozprawy po tej przerwie wyniknie znowu ważna przyczyna, wymagająca zarządzenia ponownej przerwy na czas, który łącznie z pierwszą przerwą wyniósłby ponad 21 dni. Gdyby więc przyjąć, że łączny czas wszystkich przerw nie może przekroczyć 21 dni, sąd byłby zmuszony w takim wypadku odroczyć rozprawę i po upływie terminu odroczenia prowadzić ją od początku, chociaż by faktycznie nie zachodziła potrzeba ku temu. Przyjęcie takiego stanowiska powodowałoby w konsekwencji wysoce niepożądaną przewlekłość postępowania sądowego w wielu sprawach, obciążając zarazem sąd ponownym dokonaniem żmudnych nieraz czynności procesowych.Z tych przyczyn czasokres 21 dni należy stosować do każdorazowej przerwy w rozprawie. Potrzeba bezzwłocznego sprowadzenia dowodów może w miarę postępowania przewodu sądowego zajść kilkakrotnie w różnych etapach tego przewodu. Również "inne ważne przyczyny" mogą wystąpić kolejno po sobie w różnym czasie. Skoro w art. 308 k.p.k. użyto wyrażenia że "przerwa rozprawy może trwać", a nie "przerwy rozprawy mogą trwać", najwyżej 21 dni, to oznacza to, że każda poszczególna przerwa, a nie wszystkie łącznie, mogą trwać 21 dni.Dopuszczalność prowadzenia rozprawy po przerwie "w dalszym ciągu" opiera się na domniemaniu, że nawet po 21 dniach przerwy przebieg dotychczasowego przewodu sądowego pozostał o tyle w pamięci stron i sądu, że nie zachodzi potrzeba powtarzania postępowania od początku (gdyby się jednak okazało inaczej - ma zastosowanie § 2 lit. a art. 308 k.p.k.) i jest podyktowana względami ekonomii procesowej.W związku z tym należy przyjąć za zasadę, że każda dalsza przerwa może być zarządzona w toku faktycznie toczącej się rozprawy. Chodzi o to, aby przewodniczący przez dowolne lub pochopne zarządzenie przerw nie powodował, że formalnie dwie kolejne przerwy stają się w rzeczywistości jedną, trwającą ponad 21 dni. Wyjątkowo tylko może się zdarzyć sytuacja, w której sąd, wszczęty po przerwie dalszy ciąg rozprawy musi bez przeprowadzenia żadnego dowodu znowu przerwać z przyczyn, których zarządzając poprzednią przerwę, nie mógł przewidzieć, a prowadzić dalszego ciągu rozprawy z przyczyn od siebie niezależnych nie może. Stosując powyższe zasady, należy zawsze mieć na uwadze cel wprowadzenia instytucji przerwy w rozprawie i ustawowego ograniczenia jej terminu. Zbyt szerokie stosowanie przerw jako odstępstwo od zasady bezpośredniości może stać się podstawą zarzutu rewizyjnego i spowodować uchylenie wyroku, jeżeli odstępstwo od zasady bezpośredniości mogło mieć wpływ na treść wyroku.Zarządzenie o przerwie może być wydane wyłącznie na rozprawie, a nie na posiedzeniu niejawnym.Nadmienić należy, że na stanowisku możności przekroczenia łącznego czasu kilku przerw jednej rozprawy - czasokresu, określonego co do czasu jego trwania odmiennie w obecnie obowiązującym przepisie § 2 art. 308 k.p.k., stanął Sąd już w wyroku Sądu Najwyższego - Izba Karna z dnia 29 grudnia 1931 r. II. 4 K. 545/31 - Zb. Orz. 1932/III poz. 55 (patrz również St. Śliwiński: Proces karny. Zasady ogólne, str. 137).