III KO 24/53

SentencjaSąd Najwyższy w składzie siedmiu sędziów na posiedzeniu niejawnym w sprawie Tadeusza G., osk. z art. 201 § 1 k.k. po wysłuchaniu wniosku Prokuratora,postanowił:przedstawioną w trybie art. 390 § 1 k.p.k. przez zwykły skład Sądu Najwyższego kwestię prawną, wymagającą zasadniczej wykładni ustawy:"Czy umieszczenie w wyroku w razie warunkowego zawieszenia wykonania kary za przestępstwo z art. 201 § 1 k.k. klauzuli, iż warunkowe zawieszenie wykonania kary zostanie uchylone w przypadku niepłacenia w okresie zawieszenia bieżących rat alimentacyjnych, - koliduje z ustawą?"- rozstrzygnąć jak wyżej.Uzasadnienie faktyczne1.Orzekając zawieszenie wykonania kary pozbawienia wolności, sąd może zobowiązać skazanego, jeżeli jego stosunki gospodarcze na to pozwalają, by wynagrodził szkody zrządzone przestępstwem, w czasie i w rozmiarach ustalonych w wyroku (art. 62 § 2 k.k.).Sąd może zarządzić wykonanie zawieszonej kary między innymi także wtedy, gdy skazany nie wykona obowiązku wynagrodzenia szkody (art. 63 § 2 k.k.).Przez szkodę zrządzoną przestępstwem uchylania się od alimentacji z art. 201 k.k. rozumie się nieuiszczenie należnych kwot pieniężnych, które skazany powinien był łożyć na utrzymanie osoby pokrzywdzonej. Są to zaległe raty alimentacyjne, należne już w czasie wydania wyroku skazującego. Pod pojęcie szkody zrządzonej tym przestępstwem nie podpadają przyszłe raty alimentacyjne, gdyż w chwili wydania wyroku nie wiadomo, czy skazany nadal będzie się uchylał od płacenia owych rat i czy zatem powstanie szkoda dla osoby uprawnionej.Zobowiązanie zatem skazanego w wyroku, orzekającym warunkowe zawieszenie wykonania kary pozbawienia wolności za przestępstwo z art. 201 § 2 k.k., do wynagrodzenia szkody, która może powstać w przyszłości w razie niepłacenia rat alimentacyjnych zapadłych po wydaniu wyroku, nie odpowiada treści art. 62 § 2 k.k.2.Ustawa przewiduje zarządzenie wykonania kary:1.obowiązkowe, wówczas jeżeli skazany w okresie próby popełnił nowe przestępstwo z tych samych pobudek lub tego samego rodzaju co poprzednie (art. 63 § 2 k.k.);2.nieobowiązkowe, zależne od uznania sądu, wówczas, jeżeli skazany w okresie zawieszenia kary popełni nowe, inne przestępstwo, niż wyżej określone pod a), uchyla się spod dozoru, źle się prowadzi lub nie wykona obowiązku wynagrodzenia szkody.Orzekając warunkowe zawieszenie wykonania kary za przestępstwo z art. 201 § 1 k.k., sąd w żadnym przypadku nie może z góry przesądzać kwestii uchylenia zawieszenia kary z powodu niezapłacenia sum objętych zobowiązaniem nałożonym w wyroku karnym. Byłoby to przesądzeniem decyzji pozostawionej fakultatywnemu rozstrzygnięciu sądu. Sąd - stosownie do powołanego wyżej przepisu - "może zarządzić wykonanie zawieszonej kary", jeżeli zajdą okoliczności w przepisie tym przewidziane, co jednak nie daje podstawy do przesądzenia kwestii uchylenia warunkowego zawieszenia kary przed zajściem okoliczności wymienionych w art. 63 § 2 k.k. - Orzeczenie zatem uchylenia warunkowego zawieszenia kary na wypadek niepłacenia w okresie zawieszenia bieżących alimentów jest sprzeczne z art. 63 § 2 k.k.Niewykonanie obowiązku wynagrodzenia szkody może być wynikiem złej woli skazanego, jego niedbalstwa lub niemożności wykonania.Sąd nie zawsze uchyli zawieszenie wykonania kary z powodu niewykonania wspomnianego obowiązku; nie uczyni tego w każdym razie w przypadku niemożności wynagrodzenia szkody, która to niemożność mogła istnieć od początku, jeżeli sąd zawieszający wykonanie kary błędnie ocenił stosunki gospodarcze skazanego, lub też mogła wystąpić później, jeżeli po zawieszeniu wykonania kary zmieniły się stosunki majątkowe skazanego uniemożliwiając mu wynagrodzenie szkody w ogóle lub też w oznaczonym terminie.3.Niepłacenie rat alimentacyjnych po wyroku skazującym z art. 201 § 1 k.k. może uzasadnić odpowiedzialność za powtórzone przestępstwo z tego artykułu kodeksu karnego.Popełnienie tego przestępstwa spowoduje obowiązkowe uchylenie orzeczonego poprzednio warunkowego zawieszenia wykonania kary (art. 63 § 1 k.k.). Dla stwierdzenia, iż skazany ponownie popełnił to przestępstwo nie wystarcza jednak sam fakt niepłacenia rat alimentacyjnych, koniecznem jest bowiem ustalenie, iż nastąpiło to z winy sprawcy i że sprawca działał złośliwie.Zagrożenie zatem w wyroku orzekającym zawieszenie wykonania kary uchyleniem zawieszenia w razie niepłacenia bieżących rat alimentacyjnych byłoby naruszeniem przepisu art. 63 § 1 k.k., nakazującego uchylenie zawieszenia kary w razie popełnienia przestępstwa, a nie w razie niezapłacenia rat w okresie zawieszenia.Tak więc zamieszczenie w wyroku orzekającym zawieszenie wykonania kary klauzuli, iż warunkowe zawieszenie zostanie uchylone w przypadku niepłacenia w okresie zawieszenia bieżących rat alimentacyjnych, nie jest zgodne z ustawą.4.Sąd wyrokujący może natomiast zgodnie z art. 61 § 2 k.k. uzasadnić warunkowe zawieszenie wykonania kary przekonaniem, iż oskarżony będzie płacił zarówno zaległe, jak i bieżące należności alimentacyjne, aby uniknąć uchylenia warunkowego zawieszenia kary lub nowego pociągnięcia do odpowiedzialności karnej za złośliwe uchylanie się od płacenia alimentów.