III KO 97/91

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia A. Popowicz.Sędziowie: A. Deptuła (sprawozdawca), S. Zabłocki.Prokurator w Ministerstwie Sprawiedliwości: U. Arszennik-Jaroszek.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie: 1) Adama P., 2) Leszka P., 3) Waldemara C., skazanych: Adama P. - z art. 18 § 1 k.k. w zw. z art. 148 § 1 k.k. i art. 165 § 2 k.k., Leszek P. i Waldemar C. - z art. 148 § 1 k.k. i art. 165 § 2 k.k. i z art. 11 § 1 k.k. w zw. z art. 148 § 1 k.k. i art. 165 § 2 k.k., po rozpoznaniu wniosku Prokuratora Generalnego w sprawie Sądu Najwyższego, dotyczącej darowania postanowieniami z dnia 17 grudnia 1987 r. części kary pozbawienia wolności Adamowi P., Leszkowi P. i Waldemarowi C. - na podstawie art. 4 ustawy z dnia 17 lipca 1986 r. o szczególnym postępowaniu wobec sprawców niektórych przestępstw (Dz. U. Nr 26, poz. 126), postanowił na podstawie art. 476 § 1 w zw. z art. 474 § 2, 388 pkt 4 oraz art. 11 pkt 7 k.p.k.:I. wznowić postępowanie dotyczące skazanych Adama P., Leszka P. i Waldemara C.;II. uchylić postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 17 grudnia 1987 r. w części dotyczącej tych skazanych;III. umorzyć postępowanie o powtórne zastosowanie wobec skazanych ustawy z dnia 17 lipca 1986 r. o szczególnym postępowaniu wobec sprawców niektórych przestępstw (Dz. U. Nr 26, poz. 126).Uzasadnienie faktycznePrawomocnym wyrokiem Sądu Wojewódzkiego w T. z dnia 7 lutego 1985 r. skazani zostali:1) Adam P. na podstawie art. 18 § 1 i 2 k.k. w zw. z art. 148 § 1 k.k. i art. 165 § 2 k.k. w zw. z art. 10 § 2 k.k. na 25 lat pozbawienia wolności za to, że we wrześniu i październiku 1984 r. w W., wykorzystując pełnioną funkcję zastępcy dyrektora departamentu Ministerstwa Spraw Wewnętrznych oraz podległość służbową funkcjonariuszy MSW Grzegorza P., Leszka P. i Waldemara C., nakłonił ich do połączonego ze szczególnym udręczeniem uprowadzenia i pozbawienia życia Jerzego P., a także udzielił im w popełnieniu czynu pomocy przez delegowanie wymienionych służbowym samochodem do G. w dniu 13 października 1984 r. i do B. w dniu 19 października 1984 r. oraz dostarczenia im w związku z tymi wyjazdami przepustki zwalniającej samochód od kontroli drogowej organów MO i zapewnienie, że fakt popełnienia przez nich tego czynu nie zostanie ujawniony, a następnie po popełnieniu przez nich tego czynu podjął działania utrudniające wykrycie sprawców,2) Leszek P. na karę łączną 15 lat pozbawienia wolności, zaś Waldemar C. na karę łączną 14 lat pozbawienia wolności - za popełnienie następujących przestępstw:a) w nocy na 20 października 1984 r. w G., działając wspólnie i w porozumieniu z Grzegorzem P., w zamiarze pozbawienia życia podstępnie zatrzymali na szosie podróżującego samochodem Jerzego P., uderzeniami pięści i drewnianej pałki pozbawili go przytomności, zakneblowali, związali sznurem ręce i nogi, umieścili w bagażniku swego samochodu oraz wywieźli do T., a następnie szosą w kierunku W., przy czym w drodze, w związku z podejmowanymi przez Jerzego P. próbami uwolnienia się i ucieczki, ponownie bili go drewnianą pałką i pięściami, kneblowali usta, wiązali nogi i ręce sznurem, a wreszcie założyli na szyję pętlę i po przewiezieniu na tamę w okolicach W. wrzucili do wody, powodując w wyżej opisany sposób jego śmierć - tj. przestępstwa z art. 148 § 1 k.k. i art. 165 § 2 k.k. i art. 10 § 2 k.k.,b) w nocy na 20 października 1984 r. w G., działając wspólnie i w porozumieniu z Grzegorzem P., podstępnie zatrzymali na szosie prowadzącego samochód Waldemara Ch., obezwładnili mu ręce kajdankami, zakneblowali usta i w zamiarze pozbawienia życia uprowadzili swoim samochodem, lecz zamierzonego czynu nie dokonali, albowiem Waldemar Ch. w miejscowości P. wyskoczył z samochodu i zbiegł - tj. przestępstwa z art. 11 § 1 k.k. w zw. z art. 148 § 1 k.k. i art. 165 § 2 k.k. i art. 10 § 2 k.k.,c) w dniu 13 października 1984 r. na szosie do O., w zamiarze pozbawienia życia Jerzego P., Waldemara Ch. i Seweryna J., zorganizowali i przeprowadzili zgodnie z przyjętym podziałem czynności próbę spowodowania wypadku drogowego samochodu, którym podróżowały wymienione osoby z G. do W., lecz zamierzonego skutku nie osiągnęli, albowiem prowadzący samochód Waldemar Ch. skierował samochód w kierunku zamierzającego się do rzutu kamieniem Grzegorza P., a rzucony w tych warunkach kamień nie trafił w szybę samochodu - tj. przestępstwa z art. 11 § 1 k.k. w zw. z art. 148 § 1 k.k.Sąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy na skutek rewizji obrońców oskarżonych wyrokiem z dnia 22 kwietnia 1985 r. utrzymał w mocy wyrok Sądu Wojewódzkiego w T.Postanowieniem z dnia 7 października 1986 r. Sąd Najwyższy - po rozpoznaniu wniosku Prokuratora Generalnego - na podstawie art. 4 ustawy z dnia 17 lipca 1986 r. o szczególnym postępowaniu wobec sprawców niektórych przestępstw (Dz. U. Nr 26, poz. 126) - darował:- Adamowi P. część kary przekraczającej 15 lat pozbawienia wolności,- Leszkowi P. część kar za poszczególne czyny oraz kary łącznej przekraczającej 10 lat pozbawienia wolności,- Waldemarowi C. część kar za poszczególne czyny i kary łącznej przekraczającej 8 lat pozbawienia wolności.W grudniu 1987 r. wpłynął do Sądu Najwyższego kolejny wniosek o darowanie skazanym kar pozbawienia wolności na tej samej podstawie prawnej, tj. na podstawie art. 4 cytowanej wyżej ustawy z dnia 17 lipca 1986 r.Sąd Najwyższy dwoma postanowieniami z tej samej daty, tj. 17 grudnia 1987 r., na podstawie art. 4 powołanej ustawy - po raz drugi darował:- Adamowi P. karę w rozmiarze przekraczającym 10 lat pozbawienia wolności,- Leszkowi P. karę łączną w rozmiarze przekraczającym 6 lat pozbawienia wolności,- Waldemarowi C. karę łączną w rozmiarze przekraczającym 4 lata i 6 miesięcy pozbawienia wolności.Obecnie Prokurator Generalny domaga się wznowienia postępowania oraz umorzenia postępowania dotyczącego powtórnego zastosowania wobec skazanych ustawy z dnia 17 lipca 1986 r. o szczególnym postępowaniu wobec sprawców niektórych przestępstw (Dz. U. Nr 26, poz. 126). (...)Uzasadnienie prawneRozpoznając wniosek o wznowienie postępowania Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Szczególny, szerszy przedmiotowo zakres dobrodziejstwa ustawy z dnia 17 lipca 1986 r. o szczególnym postępowaniu wobec sprawców niektórych przestępstw (Dz. U. Nr 26, poz. 126), przewidziany w art. 4 tej ustawy, uwarunkowany był przesłankami dwojakiej natury. Pierwsza z nich miała charakter ściśle materialny, chodziło więc o "szczególnie uzasadniony wypadek", a więc o ocenę z punktu widzenia konkretnych okoliczności sprawy, nawiązujących do samego przestępstwa w całym jego uwarunkowaniu podmiotowo-przedmiotowym. Druga z przesłanek miała charakter ściśle procesowy i sprowadzała się do koniecznego dla uruchomienia postępowania wniosku Generalnego Prokuratora. Wniosek taki uruchamiał wprawdzie owo szczególne postępowanie określone w powołanym wyżej art. 4 cyt. ustawy, wszelako Sąd Najwyższy nie był tym wnioskiem związany. Mógł więc go oddalić, mógł też uwzględnić w zakresie przez siebie uznanym za słuszny, a więc w sposób nie pokrywający się z żądaniem we wniosku tym wyrażonym. Innymi słowy, Sąd Najwyższy rozpoznając wniosek Prokuratora Generalnego zachowywał pełną autonomię orzekania w przedmiocie, o którym tu mowa. (...)(...) Pozostaje do rozważenia, czy tryb przewidziany w rozdziale 48 kodeksu postępowania karnego jest właściwy dla uchylenia postanowień, o których mowa we wniosku Prokuratora Generalnego.W tej kwestii stwierdzić zaś należy, że podstawą wznowienia w tej sprawie nie jest § 1 art. 474 k.p.k., lecz szczególny tryb przewidziany w § 2 tegoż artykułu, w myśl którego wznawia się postępowanie w razie ujawnienia się jednego z uchybień wymienionych w art. 388 k.p.k. Powstaje zatem pytanie, wobec jakiego organu muszą się ujawnić uchybienia określone w art. 388 k.p.k., by mogły stanowić podstawę do wznowienia postępowania; czy musiały być one nie znane sądowi, który wydał prawomocne orzeczenie, czy też chodzi tu tylko o ich ujawnienie się wobec sądu orzekającego o wznowieniu. Analiza przepisów k.p.k. prowadzić musi do drugiego wniosku (...).Do zastosowania art. 474 § 2 k.p.k. wystarczy proste stwierdzenie istnienia jednej z wad prawomocnego orzeczenia, o którym jest mowa w art. 388 k.p.k., bez żadnych dodatkowych warunków (por. M. Biłyj, A. Murzynowski: Wznowienie postępowania karnego w PRL w świetle prawa i praktyki, Wydawnictwo Prawnicze, Warszawa 1980, s. 116). Ponadto podnieść należy, że w odróżnieniu od § 1 art. 474 k.p.k., w § 2 tegoż artykułu mowa jest jedynie o "ujawnieniu" z pominięciem dookreślenia "nowe" lub "nie znane przedtem", a zatem na gruncie § 2 art. 474 k.p.k. "ujawnienie się" jest równoznaczne z dostrzeżeniem zaistnienia uchybień wymienionych w art. 388 k.p.k.W tej sytuacji prawno-faktycznej, skoro postanowienia z dnia 17 grudnia 1987 r. wydane zostały z naruszeniem zasady prawomocności, a zatem z obrazą art. 11 pkt 7 k.p.k. w zw. z art. 388 k.p.k., Sąd Najwyższy orzekł, jak w części dyspozytywnej postanowienia.