WO 108/91

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes SN płk J. Godyń (sprawozdawca).Sędziowie: kpt. J. Dołhy, płk J. Steckiewicz.Prokurator Naczelnej Prokuratury Wojskowej: ppłk W. Kutzmann.SentencjaSąd Najwyższy w dniu 3 grudnia 1991 r. w sprawie Roberta Ch., skazanego wyrokiem Wojskowego Sądu Okręgowego w W. z dnia 8 września 1982 r. za przestępstwa z art. 276 § 2, art. 270 § 1, art. 210 § 2 (dwukrotnie), art. 148 § 1 w zw. z art. 11 § 1 w zw. z art. 210 § 2, art. 286 k.k. na karę łączną 25 lat pozbawienia wolności, pozbawienia praw publicznych na okres 8 lat oraz 10.000 zł grzywny, po rozpoznaniu na posiedzeniu w dniu 3 grudnia 1991 r. wniosku Prokuratora Generalnego z dnia 9 października 1991 r. (zmodyfikowanego w dniu 22 listopada 1991 r.) o wznowienie postępowania w zakresie darowania - na podstawie art. 4 ustawy z dnia 17 lipca 1986 r. o szczególnym postępowaniu wobec sprawców niektórych przestępstw (Dz. U. z 1986 r. Nr 26, poz. 126) - części kary pozbawienia wolności postanowieniami:1. Sądu Najwyższego - Izba Karna z dnia 7 października 1986 r.,2. Sądu Najwyższego - Izba Wojskowa z dnia 17 grudnia 1987 r. po wysłuchaniu prokuratora i obrońcypostanowił:wznowić postępowanie karne w sprawie darowania części kary pozbawienia wolności postanowieniem Sądu Najwyższego - Izba Wojskowa z dnia 17 grudnia 1987 r., na wniosek b. Prokuratora Generalnego PRL z dnia 11 grudnia 1987 r., uchylić to postanowienie i wniosek przekazać Sądowi Najwyższemu - Izba Wojskowa do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneRobert Ch. karę 25 lat pozbawienia wolności odbył od dnia 5 marca 1982 r.Postanowieniem z dnia 7 października 1986 r. Izba Karna Sądu Najwyższego - na wniosek b. Prokuratora Generalnego PRL - na podstawie art. 4 ustawy z dnia 17 lipca 1986 r. o szczególnym postępowaniu wobec sprawców niektórych przestępstw (Dz. U. Nr 26, poz. 126) darowała skazanemu karę "(...) w części przekraczającej 15 lat pozbawienia wolności, wymierzoną za czyn z art. 148 § 1 k.k. i karę łączną pozbawienia wolności".Na tej samej podstawie - również na wniosek b. Prokuratora Generalnego PRL - postanowieniem z dnia 17 grudnia 1987 r. Izba Wojskowa Sądu Najwyższego darowała skazanemu "(...) część kary łącznej (...) w wymiarze przekraczającym 10 lat pozbawienia wolności".W dniu 18 grudnia 1987 r. skazany został warunkowo zwolniony z odbycia reszty kary pozbawienia wolności.W dniu 9 października 1991 r. Prokurator Generalny skierował do Sądu Najwyższego - Izba Wojskowa wniosek o wznowienie postępowania, w którym domaga się (wersja zmodyfikowana w dniu 22 listopada 1991 r.):"1) wznowienia postępowania w zakresie darowania skazanemu kary pozbawienia wolności przez IWSN oraz postanowieniem SN w Izbie Karnej z 7 października 1986 r., na podstawie art. 4 ustawy o szczególnym postępowaniu (...) w rozmiarze przekraczającym 15 lat, 2) uchylenia postanowienia Izby Wojskowej SN z 17 grudnia 1987 r., 3) przekazania sprawy w kwestii dotyczącej postanowienia Izby Karnej SN z 7 października 1986 r. wymienionemu sądowi według właściwości, celem uchylenia tego postanowienia".Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Prokurator Generalny zasadnie podnosi, że ponowne darowanie skazanemu części kary pozbawienia wolności na podstawie tego samego przepisu (art. 4 ustawy z dnia 17 lipca 1986 r. o szczególnym postępowaniu wobec sprawców niektórych przestępstw), naruszyło powagę rzeczy osądzonej. Charakter taki mają bowiem również rozstrzygnięcia dotyczące stosowania przepisów amnestyjnych. Ustawa z dnia 17 lipca 1986 r. o szczególnym postępowaniu (...), mimo innej nazwy, jest w swej wymowie klasycznym aktem amnestyjnym. W tej sytuacji ponowne darowanie części kary przez Izbę Wojskową Sądu Najwyższego, w tej samej sprawie karnej i na tej samej podstawie prawnej, jako niedopuszczalne w procedurze karnej (art. 388 pkt 4 w zw. z 11 pkt 7 k.p.k.) naruszenie zasady ne bis in idem procedatur, powoduje konieczność wznowienia postępowania (art. 474 § 2 k.p.k.).Na tę niedopuszczalność Sąd Najwyższy zwracał już uwagę (por. uchwała z dnia 17 września 1991 r. I KZP 18/91, OSNKW 1992, z. 1-2 poz. 13), i skład orzekający taką wykładnię w pełni aprobuje.Wznowieniem postępowania objęte zostało jedynie postanowienie Izby Wojskowej Sądu Najwyższego. Wniosek Prokuratora Generalnego o wznowienie postępowania w zakresie darowania części kary pozbawienia wolności przez Izbę Karną Sądu Najwyższego nie może być uwzględniony, gdyż Izba Wojskowa przekroczyłaby swoją kognicję (por. art. 572 § 3 k.p.k. i art. 5 ust. 5 ustawy z dnia 20 września 1984 r. o Sądzie Najwyższym, Dz. U. z 1990 r. Nr 26, poz. 153 z późn. zm.).Przyznać należy rację skarżącemu, że Izba Karna naruszyła właściwość funkcjonalną Izby Wojskowej, wyłącznie uprawnionej do orzekania w sprawach rozpoznawanych przez sądy wojskowe (art. 572 § 3 k.p.k.). Wyjątek stanowią jedynie sprawy przekazane do właściwości sądów powszechnych na podstawie art. 1, 2 i 5 § 1 ustawy z dnia 5 kwietnia 1955 r. o przekazaniu sądom powszechnym dotychczasowej właściwości sądów wojskowych w sprawach karnych osób cywilnych, funkcjonariuszów organów bezpieczeństwa publicznego, Milicji Obywatelskiej i Służby Więziennej (Dz. U. Nr 15, poz. 83) - por. uchwała SN z dnia 25 września 1991 r. (I KZP 28/91, OSNKW 1992, z. 1-2, poz. 2). Na właściwość funkcjonalną Izby Wojskowej, o której mowa w art. 572 § 3 k.p.k., zwracano wielokrotnie uwagę w judykaturze Sądu Najwyższego (por. m.in. postanowienia: z dnia 19 lipca 1991 r. II KRN 68/91, z dnia 6 września 1991 r. II KRN 99/91, II KRN 269/91, II KRN 305/91). Nie może to jednak oznaczać, że Izba Wojskowa uprawniona jest do wzruszenia orzeczenia Izby Karnej, nawet w wypadku tak ewidentnego naruszenia zakresu właściwości, jak w postanowieniu z dnia 7 października 1986 r., gdyż uczynić to może tylko ta izba Sądu Najwyższego, której orzeczenie jest kwestionowane (in concreto Izba Karna). Dodać należy, że nawet zaistnienie bezwzględnej przesłanki uchylenia orzeczenia (art. 388 k.p.k.) uprawnienia tego nie daje, zwłaszcza że Sąd Najwyższy nie podziela poglądu Prokuratora Generalnego, że "(...) Sąd Najwyższy w Izbie Karnej orzekł jako sąd powszechny w sprawie należącej do właściwości sądu szczególnego (art. 388 pkt 7 k.p.k.)" - cyt. z uzasadnienia wniosku o wznowieniu w wersji zmodyfikowanej. Rzecz bowiem w tym, że ani Izba Karna nie jest sądem powszechnym (por. art. 1 § 2 ustawy z dnia 20 czerwca 1985 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych, jedn. tekst: Dz. U. z 1990 r. Nr 23, poz. 138 z późn. zm.), ani Izba Wojskowa - sądem szczególnym, konkretnie wojskowym (por. art. 6 § 1 ustawy z dnia 8 czerwca 1972 r. o ustroju sądów wojskowych, Dz. U. Nr 23, poz. 166 z późn. zm.). Rolę i pozycję Sądu Najwyższego definiuje art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 20 września 1984 r. o Sądzie Najwyższym, zgodnie z którym jest on naczelnym organem sądowym w Rzeczypospolitej Polskiej i podział na izby (art. 5 ust. 1 ustawy) nic w tym zakresie nie zmienia, tzn. nie nadaje izbom charakteru określonego rodzaju sądów. Stosowanie art. 388 pkt 7 k.p.k. mogłoby mieć miejsce - w wypadku naruszenia przez poszczególne izby Sądu Najwyższego zakresu właściwości (art. 5 ust. 4-5 ustawy) - na podstawie wyraźnej regulacji ustawowej, której obowiązujący kodeks postępowania karnego (w części dotyczącej Izby Karnej i Wojskowej) jest pozbawiony.Konieczność tej regulacji de lege ferenda jest postrzegana, o czym zdaje się świadczyć treść art. 5722 § 2 k.p.k. w projekcie ustawy o zmianie Kodeksu karnego, Kodeksu postępowania karnego (...) oraz innych ustaw (Druk nr 1120 Sejmu RP X kadencji, art. 2 pkt 53) (...).