I KR 210/70

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Polony (sprawozdawca). Sędziowie: J. Pustelnik, Z. Neumann. Prokurator Prokuratury Generalnej: E. Sanecki.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Andrzeja D., oskarżonego z art. 45 § 1 i 68 § 2 ustawy karnej skarbowej z dnia 13 kwietnia 1960 r. (Dz. U. Nr 21, poz. 123), po rozpoznaniu rewizji prokuratora od postanowienia Sądu Wojewódzkiego dla m.st. Warszawy w Warszawie z dnia 24 września 1970 r., postanowił:1. uchylić zaskarżone postanowienie;2. oddalić wniosek Andrzeja D. o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym postanowieniem Sądu Powiatowego dla m.st. Warszawy z dnia 8 września 1969 r., utrzymanym w mocy postanowieniem Sądu Wojewódzkiego dla m.st. Warszawy z dnia 25 października 1969 r.;3. kosztami postępowania obciążyć wnioskodawcę.Uzasadnienie faktyczneAndrzej D. został oskarżony o to, że:I. w okresie od czerwca do września 1968 r. w W. bez zezwolenia władz dewizowych dokonał obrotu zagranicznymi środkami płatniczymi w ten sposób, że kupił od bliżej nie ustalonych osób około 170 dolarów USA w banknotach, tj. o czyn z art. 45 § 1 ustawy karnej skarbowej z dnia 13 kwietnia 1960 r. (Dz. U. Nr 21, poz. 123);II. w październiku 1968 r. w W. bez zezwolenia władz dewizowych dokonał obrotu złotem w postaci nie stanowiącej wyrobu użytkowego w ten sposób, że sprzedał bliżej nie ustalonej osobie trzy sztabki złota o łącznej wadze 300 g, tj. o czyn z art. 45 § 1 ustawy karnej skarbowej z dnia 13 kwietnia 1960 r. (Dz. U. Nr 21, poz. 123);III. w czasie i miejscu jak w pkt II przyjął do sprzedaży od nie ustalonego mężczyzny o imieniu "Henryk" przeszło 163.000 sztuk końcówek do długopisów, wiedząc o tym, że wymienione końcówki stanowiły własność Adama K. i zostały wprowadzone na polski obszar celny bez uiszczenia cła, tj. o czyn z art. 68 § 2 ustawy karnej skarbowej z dnia 13 kwietnia 1960 r. (Dz. U. Nr 21, poz. 123).Postanowieniem Sądu Powiatowego dla m.st. Warszawy z dnia 30 lipca 1969 r. postępowanie karne o powyższe czyny w stosunku do Andrzeja D. zostało na podstawie art. 5 ustawy z dnia 21 lipca 1969 r. o amnestii (Dz. U. Nr 21, poz. 151) umorzone, przy czym na mocy art. 2 ust. 3 tejże ustawy orzeczony został przepadek 170 dolarów USA w banknotach zdeponowanych w NBP za nr pokwitowania 5589 "R". Natomiast zarządzony został tymże postanowieniem zwrot oskarżonemu z tegoż depozytu 105 dolarów USA w banknotach, 11 czeków podróżniczych ogólnej wartości 400 dolarów, 1.400 lei, 4 zegarków, 3 łańcuszków, 71 oczek do pierścionków i 4 bonów towarowych wartości 11,10 dolara USA.Postanowieniem Sądu Powiatowego dla m.st. Warszawy z dnia 8 września 1969 r. orzeczony został - na wniosek Prokuratury Wojewódzkiej dla m.st. Warszawy o uzupełnienie postępowania o zastosowaniu amnestii - przepadek na rzecz Skarbu Państwa kwoty 42.000 zł stanowiącej równowartość 3 sztabek złota oraz kwoty 156.754 zł uzyskanej ze sprzedaży końcówek Spółdzielni Pracy Inwalidów, jak również zarządzony został zwrot oskarżonemu kwoty 106.500 zł. Zażalenie oskarżonego na powyższe postanowienie nie zostało uwzględnione przez Sąd Wojewódzki dla m.st. Warszawy, który utrzymał je w mocy postanowieniem z dnia 25 października 1969 r.Na skutek wniosku obrońcy oskarżonego o wznowienie postępowania w trybie art. 476 § 1 k.p.k., zakończonego prawomocnym postanowieniem Sądu Powiatowego dla m.st. Warszawy z dnia 8 września 1969 r. a utrzymanym w mocy postanowieniem Sądu Wojewódzkiego dla m.st. Warszawy z dnia 25 października 1969 r., Sąd Wojewódzki dla m.st. Warszawy postanowieniem z dnia 24 września 1970 r. obydwa cytowane postanowienia uchylił i postępowanie w tej części sprawy umorzył.Od powyższego postanowienia Sądu Wojewódzkiego z dnia 24 września 1970 r. założył rewizję prokurator i wnosząc o jego uchylenie i utrzymanie w mocy postanowienia Sądu Powiatowego dla m.st. Warszawy z dnia 8 września 1969 r. i Sądu Wojewódzkiego dla m.st. Warszawy z dnia 24 września 1970 r., zarzucił obrazę przepisów postępowania, mianowicie art. 474 § 1, 388 pkt 4 w związku z art. 11 pkt 7 k.p.k. oraz art. 3301 d.k.p.k. (obecnie - art. 368 k.p.k.), polegającą na:1) wznowieniu postępowania w sprawie mimo nieprawomocności postanowienia o zastosowaniu amnestii do oskarżonego, a to wobec niedoręczenia tego postanowienia organowi finansowemu (Urzędowi Celnemu) wbrew przepisom art. 217 § 4 u.k.s.;2) błędnym przyjęciu, że zakwestionowane u oskarżonego i sprzedane w toku postępowania końcówki do długopisów oraz pieniądze uzyskano za sprzedane przez oskarżonego trzy sztabki złota nie stanowią "dowodów rzeczowych".Obrońca oskarżonego w odpowiedzi na rewizję podnosi, że:1) wznowienie postępowania nie dotyczy postanowienia z dnia 30 lipca 1969 r. o zastosowaniu amnestii, lecz postanowień Sądu Powiatowego z dnia 8 września 1969 r. i Sądu Wojewódzkiego z dnia 25 października 1969 r.;2) niedoręczenie odpisu postanowienia z dnia 8 września 1969 r. organom finansowym nie może być przedmiotem ewentualnego zarzutu wobec treści art. 374 § 3 k.p.k.;3) zarzut obrazy art. 217 § 4 u.k.s. jest nietrafny ze względu na niewskazanie w akcie oskarżenia organu finansowego, któremu przysługują uprawnienia oskarżyciela publicznego zgodnie z art. 145 § 7 u.k.s.;4) brak orzeczenia w postanowieniu z dnia 30 lipca 1969 r. przepadku przedmiotów przestępstwa dot. pkt II i III aktu oskarżenia stanowi negatywne rozstrzygnięcie merytoryczne, które się uprawomocniło;5) kwoty stanowiące równowartość sztabek złota i końcówek do długopisów nie stanowią dowodów rzeczowych w ścisłym tego słowa znaczeniu; stąd też zarzut obrazy art. 3301 d.k.p.k. jest nietrafny, zwłaszcza że nie może on stanowić podstawy do orzekania w zakresie przestępstw z ustawy karnej skarbowej.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Sąd Wojewódzki, uwzględniając wniosek o wznowienie, uchylając zaskarżone nim postanowienie i umarzając postępowanie w tej części, uzasadnił swoje stanowisko tym, że:1) zaskarżone postanowienia Sądu I i II instancji wydane zostały z obrazą art. 3301 dawnego k.p.k. (obecnie - art. 368 k.p.k.), ponieważ orzeczenie w tym trybie może dotyczyć tylko przedmiotów przestępstwa, które są dowodami rzeczowymi we właściwym tego słowa znaczeniu;2) wydanie wymienionych orzeczeń było niedopuszczalne ze względu na materialną prawomocność postanowienia z dnia 30 lipca 1969 r., w którym Sąd, nie rozstrzygnąwszy o kwotach stanowiących równowartość sprzedanych przez oskarżonego 3 sztabek złota (pkt II aktu oskarżenia) i zakwestionowanych u niego końcówek do długopisów (pkt III aktu oskarżenia), tym samym nie skorzystał z uprawnienia do fakultatywnego orzeczenia ich przepadku w myśl art. 2 ust. 3 i art. 5 ustawy z dnia 21 lipca 1969 r. o amnestii.Co do pierwszego zagadnienia, to należy stwierdzić, że Sąd poza ogólnikowym streszczeniem art. 3301 d.k.p.k. i dotyczącego tego artykułu orzecznictwa SN niczym nie uzasadnił swego poglądu, iż w tym konkretnym wypadku przedmioty przestępstwa nie mają charakteru dowodu rzeczowego.W sprawie niniejszej postępowanie karne przeciwko Andrzejowi D., oskarżonemu o występki skarbowe z art. 45 § 1 i 68 § 2 u.k.s., zostało umorzone na zasadzie ustawy z dnia 21 lipca 1969 r. o amnestii (przy czym czyn III objęty jest abolicją). Orzeczenie zapadło w formie postanowienia zgodnie z treścią art. 13 ust. 1 cytowanej ustawy. Dopuszczalność orzeczenia w takiej samej formie przepadku wszelkich przedmiotów przestępstwa, a nie tylko dowodów rzeczowych, wynika wyraźnie z treści art. 2 ust. 3 i 13 ust. 1 cytowanej ustawy o amnestii.Konsekwencją umorzenia postępowania na zasadzie amnestii jest orzeczenie przepadku przedmiotów: obligatoryjne - co do narzędzi przestępstwa albo przedmiotów, których posiadanie jest zakazane lub wymaga zezwolenia, a fakultatywne - co do innych przedmiotów przestępstwa (art. 2 ust. 3 cytowanej ustawy). Podstawę takiego orzeczenia stanowią pozytywne przepisy prawa materialnego, a nie sama ustawa o amnestii.Ze sformułowania przepisu art. 2 ust. 3 ustawy z dnia 21 lipca 1969 r. o amnestii (Dz. U. Nr 21, poz. 151) ("w razie umorzenia postępowania") wynika, że orzeczenie przepadku przedmiotów może nastąpić albo jednocześnie z umorzeniem (w szerszym zakresie), albo po umorzeniu postępowania przez organ stosujący amnestię, ale w tym drugim wypadku tylko w granicach określonych przepisem art. 3301 dawnego k.p.k. (obecnie - art. 368 k.p.k.).Istotne i decydujące z punktu widzenia zasadności wznowienia postępowania jest przede wszystkim drugie zagadnienie podniesione w uzasadnieniu Sądu Wojewódzkiego, tj. res iudicata. W rozważaniach dotyczących tego problemu Sąd ten popadł w logiczną sprzeczność, skoro z jednej strony stwierdził, że Sąd Powiatowy w postanowieniu z dnia 30 lipca 1969 r. o zastosowaniu amnestii nie wyczerpał całości rozstrzygnięcia, tj. co do wszystkich przedmiotów przestępstw zarzuconych w akcie oskarżenia, a jednocześnie utożsamił ten brak rozstrzygnięcia z negatywną, niejako milczącą decyzją w zakresie fakultatywnego przepadku przedmiotów przestępstwa, w tym orzeczeniu zupełnie pominiętych.Tego rodzaju domniemanie co do intencji Sądu w orzeczeniu nie wyrażonych jest nieprawidłowe i niedopuszczalne, a ponadto nie znajduje ono oparcia w istniejącym materiale. Niezrozumiałe byłoby mianowicie, dlaczego Sąd Powiatowy, nie chcąc skorzystać z uprawnienia orzeczenia fakultatywnego przepadku wymienionych wyżej kwot, nie orzekł jednocześnie ich zwrotu oskarżonemu, tak jak to uczynił w odniesieniu do części zasobów dolarowych, innych dewiz i przedmiotów wartościowych w postanowieniu amnestyjnym.W konsekwencji przyjąć należy, że Sąd, umarzając postępowanie karne przeciwko Andrzejowi D. w tej części, tj. co do przedmiotów przestępstwa opisanych w pkt II i III aktu oskarżenia, nie rozpoznał sprawy merytorycznie, w związku z czym władny był wydać drugie, uzupełniające postanowienie, w którym orzekłby co do pozostałych i nie objętych pierwszym postanowieniem przedmiotów przestępstwa.Przeciwny pogląd zawarty w odpowiedzi na rewizję z powołaniem się na postanowienie SN z dnia 21 kwietnia 1970 r. (OSNKW z 1970 r., zesz. 9, poz. 112) jest niesłuszny, gdyż cytowane orzeczenie dotyczy innej sytuacji, a mianowicie uchylenia przez Sąd jego poprzedniego prawomocnego postanowienia o umorzeniu postępowania na zasadzie amnestii wobec późniejszego stwierdzenia, że czyn, do którego zastosowano amnestię, podlegał wyłączeniu z art. 7 pkt 9 ustawy z dnia 21 lipca 1969 r. o amnestii.W omawianej natomiast wyżej kwestii Sąd Najwyższy (Izba Wojskowa) w postanowieniu z dnia 5 września 1969 r. N 52/69 (OSNKW z 1969 r. zesz. 12, poz. 164) wyraził następujący pogląd prawny: "Umarzając na zasadzie art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 21 lipca 1969 r. o amnestii (Dz. U. Nr 21, poz. 151) postępowanie karne w sprawie o przestępstwo, za które - w razie skazania oskarżonego - następuje obligatoryjne orzeczenie kary dodatkowej, Sąd powinien zawsze rozważyć dokładnie zasadność lub niecelowość orzeczenia tej kary i zajęte w tej kwestii stanowisko należycie uzasadnić".W kwestii prawomocności postanowienia z dnia 30 lipca 1969 r. zarzut naruszenia przepisu art. 217 § 4 ustawy karnej skarbowej przez niedoręczenie organowi finansowemu odpisu tego postanowienia jest zasadny i odpis ten powinien być niezwłocznie doręczony.Inną kwestię stanowi merytoryczna zasadność orzeczenia przepadku kwot pieniężnych, stanowiących równowartość przedmiotów przestępstw zarzuconych w pkt II i III aktu oskarżenia w świetle przepisów art. 19 § 1 i 3 oraz art. 21 § 1 ustawy karnej skarbowej. Zarzuty w tym zakresie mogą jednak stanowić ewentualną podstawę do rewizji nadzwyczajnej w razie uprawomocnienia się postanowienia z dnia 30 lipca 1969 r. o umorzeniu postępowania na zasadzie amnestii, a nie do wznowienia postępowania.Z tych względów - przyjmując, że rewizja prokuratora jest zasadna w części zarzucającej naruszenie przepisu art. 474 § 2 w związku z art. 388 pkt 4 i 11 pkt 7 k.p.k. - Sąd Najwyższy uchylił zaskarżone postanowienie i oddalił wniosek o wznowienie postępowania.