II KZ 125/84

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Bratoszewski (sprawozdawca). Sędziowie: M. Budzianowski, J. Szamrej.Prokurator Prokuratury Generalnej: M. Nyczka.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Władysława S. i Wojciecha I., oskarżonych z art. 215 § 2 k.k., po rozpoznaniu zażalenia prokuratora na postanowienie Sądu Wojewódzkiego w W. z dnia 27 lipca 1984 r. o umorzeniu postępowania z mocy amnestii co do obu tych oskarżonych i po wysłuchaniu wniosku prokuratorapostanowił uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę tych oskarżonych Sądowi Wojewódzkiemu w W. w celu kontynuowania postępowania.Uzasadnienie faktyczneWładysław S. i Wojciech I. oskarżeni zostali o popełnienie czynu określonego w art. 215 § 2 k.k., tj. o to, że w drugiej połowie lutego 1984 r. w W., działając wspólnie i w porozumieniu, przy czym Władysław S. w stanie ograniczonej w stopniu znacznym poczytalności, udzielił pomocy Nikosowi P. i Władysławowi S. w zbyciu Waldemarowi Ł. za 260.000 zł wyrobów ze srebra wartości nie mniejszej niż 1.700.000 zł, wiedząc o tym, że pochodzą one z przestępstwa i stanowią mienie społeczne.Nieprawomocnym wyrokiem Sądu Wojewódzkiego w W. z dnia 27 czerwca 1984 r. obaj wymienieni oskarżeni zostali uznani za winnych popełnienia zarzucanego im przestępstwa i skazani - z zastosowaniem art. 57 § 2 pkt 2 k.k. - na kary po 2 lata pozbawienia wolności, 40.000 zł grzywny oraz pozbawienia praw publicznych na okres 5 lat.Po wydaniu tego wyroku prokurator wniósł o sporządzenie jego uzasadnienia na piśmie, zanim to jednak nastąpiło - na skutek wejścia w życie ustawy z dnia 21 lipca 1984 r. o amnestii (Dz. U. Nr 36, poz. 192) - Sąd Wojewódzki w dniu 27 lipca 1984 r. odrębnymi postanowieniami umorzył postępowanie karne co do obu tych oskarżonych na podstawie art. 4 ust. 2 tej ustawy.Od postanowień tych wniósł zażalenie prokurator, zarzucając, że zapadły one z naruszeniem zastosowanego przez Sąd Wojewódzki art. 4 ust. 2 ustawy o amnestii, skoro czyn zarzucony oskarżonemu zagrożony jest karą co najmniej 3 lat pozbawienia wolności i skoro od nieprawomocnego wyroku Sądu Wojewódzkiego prokurator zamierza wnieść rewizję na niekorzyść oskarżonych.W konkluzji prokurator domaga się uchylenia zaskarżonych postanowień.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Przed przystąpieniem do merytorycznych rozważań należy przede wszystkim ustosunkować się do zgłoszonego także w zażaleniu zarzutu co do braku uprawnień sądu pierwszej instancji do umorzenia postępowania z mocy amnestii w sytuacji, gdy sąd ten wydał jeszcze przed wejściem w życie ustawy o amnestii nieprawomocny wyrok, a jedna ze stron złożyła wniosek o jego uzasadnienie.W związku z tym stwierdzić należy, że - zgodnie z art. 10 ust. 1 powołanej ustawy - amnestię stosuje sąd właściwy do rozpoznania danej sprawy.W sytuacji gdy po wydaniu przez sąd pierwszej instancji nieprawomocnego wyroku żadna ze stron nie wniosła jeszcze rewizji, lecz tylko złożyła wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku, sądem właściwym do umorzenia postępowania na podstawie przepisów ustawy z dnia 21 lipca 1984 r. o amnestii (Dz. U. Nr 36, poz. 192) nie jest sąd rewizyjny, lecz sąd pierwszej instancji.Wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku nie jest równoznaczny z tzw. "zapowiedzią rewizji", może być bowiem złożony niezależnie od zamiaru, a nawet uprawnień strony do złożenia rewizji, a jego złożenie nie uruchamia jeszcze postępowania rewizyjnego. Dopiero w wypadku wniesienia rewizji sądem właściwym do rozpoznawania sprawy stałby się sąd rewizyjny (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 30 grudnia 1983 r., OSNKW 1984, z. 5-6, poz. 51).Pogląd ten oznacza, że brak podstaw do zakwestionowania kompetencji sądu wojewódzkiego do umorzenia postępowania w niniejszej sprawie, wobec czego należało rozważyć zgłoszone w zażaleniu zarzuty o charakterze merytorycznym.Rozważając te zarzuty, należy przede wszystkim ustosunkować się do kwestii, czy w wypadku wydania przez sąd pierwszej instancji nieprawomocnego wyroku skazującego na karę, która w razie uprawomocnienia się wyroku podlegałaby darowaniu, sam fakt wniesienia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku czy nawet wniesienia rewizji na niekorzyść oskarżonego stanowiłby przeszkodę do umorzenia postępowania na podstawie art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 21 lipca 1984 r. o amnestii (Dz. U. Nr 36, poz. 192).W kwestii tej należy - zdaniem Sądu Najwyższego - stwierdzić, że sam fakt złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku czy nawet wniesienia rewizji na niekorzyść oskarżonego od wyroku skazującego na karę, która w wypadku uprawomocnienia się tego wyroku podlegałaby darowaniu na podstawie art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 21 lipca 1984 r. o amnestii, nie stoi na przeszkodzie umorzeniu postępowania na podstawie art. 4 ust. 2 tej ustawy.Decydujące znaczenie dla podjęcia takiej decyzji mają okoliczności sprawy, a więc okoliczności faktyczne, nie zaś sytuacja procesowa, wynikająca z faktu zaskarżenia nieprawomocnego wyroku na niekorzyść oskarżonego.Rozmiar wymierzonej w tym wyroku kary, jak również zakres wniosków zgłoszonych w rewizji mogą być oczywiście pomocne przy ocenie prognozy co do kary, jaką ostatecznie należałoby wymierzyć, ale nie są one wyłącznymi kryteriami tej oceny.Z analogicznych powodów nie mogłoby mieć decydującego znaczenia (w sensie wykluczającym) to, że dolny próg zwykłego ustawowego zagrożenia za dany czyn jest wyższy niż 2 lata pozbawienia wolności, gdyż prognozowanie co do spodziewanego wymiaru kary, choć musi także uwzględniać ustawowe zagrożenie, nie jest oparte na samym tylko ustawowym zagrożeniu karą, lecz na konkretnych okolicznościach sprawy.W skrajnych więc wypadkach (np. przy przekroczeniu granic obrony koniecznej, obowiązywaniu zakazu reformationis in peius czy innych), nie można a priori wyłączyć możliwości uznania, że kara, którą należałoby sprawcy wymierzyć w konkretnej sprawie, podlegałaby darowaniu na podstawie art. 4 ust. 2 powołanej ustawy o amnestii, mimo że dolny próg zwykłego ustawowego zagrożenia jest wyższy niż 2 lata pozbawienia wolności.Wymagałoby to jednak merytorycznego wykazania, że w konkretnym wypadku istnieją wyjątkowe okoliczności faktyczne, które pogląd taki uzasadniają.Mimo tych uwag ogólnych wskazujących na nietrafność niektórych argumentów użytych w zażaleniu prokuratora, stwierdzić należy, że zażalenie to jest jednak o tyle słuszne, o ile wskazuje na znaczny stopień społecznego niebezpieczeństwa przypisanego oskarżonym czynu (co wynika z zaakcentowania, że czyn ten zagrożony jest karą co najmniej 3 lat pozbawienia wolności).Sąd Wojewódzki w nieprawomocnym wyroku zastosował co do obu oskarżonych nadzwyczajne złagodzenie kary przewidziane w art. 57 § 2 k.k., ale - jak wynika ze sporządzonego w tym czasie uzasadnienia wyroku - postąpił tak, uznając, że rola tych oskarżonych była podrzędna, a osiągnięta korzyść majątkowa niewielka, która to argumentacja już na pierwszy rzut oka jest - jak się wydaje - wątpliwa. Owa podrzędność roli oskarżonych bowiem nie może być odnoszona do roli innych sprawców, którzy dokonali kradzieży z włamaniem, i to mienia o wartości przeszło 4.500.000 zł; ci pierwsi bowiem nie odpowiadali przecież za dokonanie tej kradzieży (czy choćby za pomocnictwo do niej), lecz rola ta musi być oceniona na tle czynu im zarzuconego, to jest paserstwa, a więc czynu o samodzielnej kwalifikacji prawnej. W tym zaś zakresie z dokonanych przez Sąd Wojewódzki ustaleń nie wynika - jak się wydaje - by ich rola była podrzędna lub by odnieśli niewielką tylko korzyść majątkową; nikt inny bowiem z samego faktu pośrednictwa w zbyciu skradzionego mienia żadnej korzyści przecież nie odniósł.Dlatego też, nie przesądzając ostatecznie oceny, jakie kary należałoby oskarżonym wymierzyć, i stwierdzając, że w obecnym stanie sprawy nie można także uznać, iż kary te podlegałyby darowaniu z mocy amnestii, gdyż ocena taka wymaga umożliwienia stronom przedstawienia pełnej argumentacji w postępowaniu rewizyjnym, Sąd Najwyższy uznał za słuszne i konieczne postanowić jak na wstępie.