U 6/69

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes gen. bryg. K. Jankowski.Sędziowie: płk K. Mioduski, płk Z. Furtak, ppłk J. Gawrysiak, płk Z. Krasuski, płk A. Kruszka (sprawozdawca), płk C. Lipski. Prokurator NaczelnejProkuratury Wojskowej: ppłk J. Szpilski.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu przedstawionego w trybie art. 30 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 11, poz. 54) przez skład sądzący trzech sędziów Sądu Najwyższego do rozstrzygnięcia zagadnienia prawnego:"Czy umorzenie postępowania na podstawie odpowiednich przepisów ustawy z dnia 21 lipca 1969 r. o amnestii (Dz. U. Nr 21, poz. 151) ma moc wsteczną, to jest od daty wejścia w życie tej ustawy, czy też następuje ono z chwilą wydania orzeczenia o umorzeniu przez powołany do tego organ?", na podstawie art. 24 lit. d) cytowanej ustawy o Sądzie Najwyższym uchwaliłodmówić odpowiedzi na postawione pytanie.Uzasadnienie faktyczneZawarte w pytaniu zagadnienie prawne przedstawił do rozstrzygnięcia Sąd Najwyższy w składzie trzech sędziów, rozpoznający rewizję nadzwyczajną Naczelnego Prokuratora Wojskowego, wniesioną w sprawie Stanisława P. od postanowienia Wojskowego Sądu Garnizonowego w Katowicach z dnia 13 sierpnia 1969 r. o zastosowaniu ustawy z dnia 21 lipca 1969 r. o amnestii.Stanisław P. skazany został wyrokiem tego Sądu z dnia 15 lipca 1969 r. za przestępstwo z art. 117 § 1 i 2 k.k.W.P. na karę 1 roku i 9 miesięcy więzienia. Termin do zaskarżenia tego wyroku upływał z dniem 23 lipca 1969 r., to jest po wejściu w życie ustawy z dnia 21 lipca 1969 r. o amnestii. Wobec niezaskarżenia wyroku stwierdzona została przez sędziego jego prawomocność z dniem 24 lipca 1969 r. W dniu 13 sierpnia 1969 r. Wojskowy Sąd Garnizonowy w Katowicach zastosował amnestię w sprawie Stanisława P. i na podstawie art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 21 lipca 1969 r. o amnestii darował skazanemu orzeczoną karę.Naczelny Prokurator Wojskowy w założonej rewizji nadzwyczajnej wniósł o zmianę postanowienia Sądu o stosowaniu amnestii przez zastąpienie darowania kary umorzeniem postępowania karnego na podstawie art. 5 ust. 1 cytowanej ustawy wywodząc, że w dniu wejścia w życie ustawy o amnestii wyrok w sprawie Stanisława P. był nieprawomocny i Sąd powinien był umorzyć postępowanie karne.Sąd Najwyższy, rozpoznając rewizję nadzwyczajną, w postanowieniu przedstawiającym do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne wyraził następujący pogląd:"Ustosunkowanie się do wniosku zawartego w rewizji nadzwyczajnej uzależnione jest od rozstrzygnięcia kwestii prawnej sprowadzającej się do pytania, czy postanowienie o umorzeniu postępowania karnego wydane na mocy art. 2 ust. 1 lub art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 21 lipca 1969 r. o amnestii ma charakter deklaratoryjny (z mocą ex tunc), czy też konstytutywny (z mocą ex tunc), słowem, czy umorzenie postępowania w wypadkach przewidzianych w tych przepisach następuje z mocy samego prawa z chwilą wejścia ustawy w życie, czy też dopiero z chwilą wydania odpowiedniego orzeczenia przez organ uprawniony.Z treści rewizji wnioskować należy, iż Naczelny Prokurator Wojskowy stoi na stanowisku, że umorzenie następuje w omawianych wypadkach z mocy samego prawa, a wydawane w tej materii orzeczenia o umorzeniu postępowania mają jedynie charakter deklaratoryjny (z mocą ex tunc).Jest to stanowisko odmienne od tego, które zaprezentował Sąd, wydając kwestionowane w rewizji nadzwyczajnej postanowienie. U podstaw stanowiska Sądu legło przekonanie, że dopiero orzeczenia w przedmiocie stosowania amnestii wydane na podstawie przepisów cytowanej ustawy mają charakter konstytutywny i że sama ustawa z mocy prawa tego rodzaju skutków jak umorzenie postępowania - nie sprowadza. Wobec formalnej prawomocności wyroku w chwili stosowania amnestii Sąd nie uznał za możliwe umorzenie postępowania, które - jego zdaniem - zostało prawomocnie zakończone".Sąd Najwyższy w składzie powiększonym, rozpatrując przedstawione zagadnienie prawne, dochodzi do wniosku, że nie wymaga ono rozstrzygnięcia dla wydania orzeczenia w sprawie Stanisława P. Odpowiedź na postawione przez Sąd Najwyższy pytanie nie mogłaby bowiem mieć znaczenia przy rozpoznawaniu rewizji nadzwyczajnej w sprawie Stanisława P., skoro rozstrzygnięcie w tej sprawie zależne jest nie od wyjaśnienia zawartej w pytaniu kwestii ściśle teoretycznej, lecz od rozwiązania problemu o znaczeniu praktycznym, a w szczególności tego, jak powinien postąpić sąd stosujący amnestię z 1969 r. w sprawie, w której nieprawomocny w chwili wejścia w życie ustawy z dnia 21 lipca 1969 r. o amnestii wyrok, skazujący na karę ulegającą darowaniu, nie został zaskarżony, a przed stosowaniem w tej sprawie amnestii upłynął już termin do jego zaskarżenia.Sąd Najwyższy w składzie powiększonym ogranicza się do zajęcia merytorycznego stanowiska jedynie w zakresie ograniczonym do tego problemu.Oczywistą intencją ustawy z dnia 21 lipca 1969 r. o amnestii jest udzielenie jednakowego dobrodziejstwa tym wszystkim, którzy mają jednakowe - przewidziane w ustawie - warunki do korzystania z amnestii.Założenia tego nie mogą zniweczyć czynniki natury techniczno-administracyjnej, a w szczególności brak możliwości natychmiastowego i jednoczesnego zastosowania amnestii przez powołane do tego organy wobec wszystkich osób, uprawnionych do korzystania z niej. Późniejsze zastosowanie amnestii nie powinno zatem wyłączać zastosowania jej w takim zakresie, w jakim by to nastąpiło w dniu wejścia w życie ustawy stanowiącej to dobrodziejstwo.Sprawca ukarany nieprawomocną w chwili wejścia w życie ustawy z dnia 21 lipca 1969 r. o amnestii karą - która gdyby była prawomocna, to uległaby w myśl jej przepisów darowaniu - nie powinien być pozbawiony prawa do korzystania z umorzenia postępowania wówczas, gdy sąd nie zastosował wobec niego amnestii przed upływem terminu do zaskarżenia wyroku. W wypadku takim, stosując amnestię po upływie terminu do zaskarżenia wyroku, sąd powinien przyjąć, iż wyrok nie uzyskał prawomocności mimo niezaskarżenia go, ponieważ cytowana ustawa z chwilą jej wejścia w życie nakazała darowanie kar orzeczonych prawomocnie, umorzenie zaś postępowania w tych wypadkach, w których należałoby wymierzyć kary podlegające darowaniu.Kierując się powyższym, Sąd Najwyższy wyraża pogląd, że w sprawie będącej w toku w dniu wejścia w życie ustawy z dnia 21 lipca 1969 r. o amnestii należy zastosować jej przepisy przewidujące umorzenie postępowania, choćby decyzja o umorzeniu miała być podjęta po upływie terminu do zaskarżenia orzeczenia, wydanego przed wejściem w życie tej ustawy i w tym terminie nie zaskarżonego.