I KZP 18/91

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes SN A. Murzynowski. Sędziowie: J. Bratoszewski, H. Gordon-Krakowska (sprawozdawca).Prokurator w Ministerstwie Sprawiedliwości: R. Stefański.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Adama S., skazanego za przestępstwo określone w art. 186 § 1 k.k., po rozpoznaniu przekazanego na podstawie art. 390 § 1 k.p.k. przez Sąd Wojewódzki w Gdańsku - postanowieniem z dnia 10 czerwca 1991 r. - zagadnienia prawnego wymagającego zasadniczej wykładni ustawy:"Czy do sprawcy, co do którego zastosowano na podstawie art. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 1989 r. o amnestii skrócenie o połowę okresu próby przy warunkowym zawieszeniu wykonania kary pozbawienia wolności, należy po zarządzeniu wykonania tejże kary na podstawie art. 78 § 2 k.k. zastosować ponownie przepisy ustawy z dnia 7 grudnia 1989 r. o amnestii art. 2 ust. 1 - przez ponowne zawieszenie wykonania kary pozbawienia wolności, czy też wyłączone jest stosowanie przepisów cyt. ustawy o amnestii po raz drugi?"uchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneArtykuł 3 ustawy o amnestii z dnia 7 grudnia 1989 r. (Dz. U. Nr 64, poz. 390) stanowi, że w wypadku orzeczenia prawomocnie kary pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania oznaczony okres próby skraca się o połowę i daruje nie wykonaną karę grzywny, orzeczoną na podstawie art. 75 § 1 k.k. Zaniechanie przez ustawodawcę umieszczenia w tym przepisie (w odróżnieniu od innych przepisów) przesłanek uchylenia skutków amnestii, jak również pouczenia o konsekwencjach związanych z popełnieniem nowego przestępstwa, legło u podstaw wątpliwości podniesionych w pytaniu prawnym.Skrócenie okresu próby w myśl art. 3 powołanej ustawy - będące uregulowaniem nie znanym poprzednim ustawom amnestyjnym - następuje niejako automatycznie, przy czym sąd stosujący w tej formie amnestię nie jest władny nałożyć na skazanego jakichkolwiek obowiązków, co wynika z treści tego przepisu. Obowiązki te - jeśli je nałożono - zostały określone w prawomocnym wyroku i skutki ich niewykonania w okresie próby (przewidziana w art. 78 k.k.) znane już były skazanemu.Wynikałoby z tego, że ewentualne zarządzenie wykonania kary pozbawienia wolności warunkowo zawieszonej mogłoby nastąpić na podstawie przepisu art. 78 k.k., jeśli warunki, będące podstawą zarządzenia wykonania kary określone w tym przepisie, zaistnieją w skróconym, na podstawie art. 3 ustawy o amnestii, okresie próby.Ustawa o amnestii dotyczy przewidzianych lub orzeczonych kar w momencie jej wejścia w życie, a więc może być stosowana wyłącznie do takich kar.Natomiast zmiany w zakresie tych kar, które następują po wejściu w życie tej ustawy wskutek zastosowania jej przepisów, a także po uchyleniu skutków jej zastosowania nie mogą uzasadniać powtórnego stosowania amnestii. Ustawa o amnestii nie przewiduje bowiem możliwości ponownego stosowania zawartych w niej przepisów do kary orzeczonej po uchyleniu skutków zastosowania tej ustawy (art. 1 ust. 2, art. 2 ust. 4, art. 4 ust. 2, art. 5 ust. 3 cyt. ustawy).Przyjęcie, że w razie zarządzenia wykonania kary pozbawienia wolności warunkowo zawieszonej, której okres próby skrócono na podstawie art. 3 cyt. ustawy, można zastosować przepis art. 2 ust. 1 tej ustawy i ponownie warunkowo zawiesić wykonanie kary, prowadziłoby do dwukrotnego stosowania tej samej ustawy w tej samej sprawie, a więc byłoby niedopuszczalnym odstępstwem od zasady ne bis in idem.Podkreślić także należy, że na podstawie art. 2 ust. 1 omawianej ustawy warunkowemu zawieszeniu podlegają wyłącznie "orzeczone prawomocnie kary pozbawienia wolności", tzn. kary pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia ich wykonania. Przepis ten nie ma więc bezpośredniego zastosowania ani w wypadku orzeczenia prawomocnie kary pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania (wtedy bowiem w grę wchodzi przepis art. 3 ustawy), ani w wypadku zarządzenia po wejściu w życie ustawy o amnestii - wykonania pozbawienia wolności, której wykonanie zostało w wyroku warunkowo zawieszone.Dlatego na pytanie prawne, dotyczące dopuszczalności powtórnego stosowania amnestii (po uprzednim zarządzeniu wykonania kary warunkowo zawieszonej), odpowiedź mogła być tylko negatywna.Odrębnym zagadnieniem - wykraczającym poza ramy przedstawionego pytania - jest jednak kwestia warunków dopuszczalności zarządzenia wykonania kary warunkowo zawieszonej.W przedstawionym pytaniu prawnym uczyniono założenie, że zarządzenie wykonania kary warunkowo zawieszonej nastąpiło na podstawie art. 78 § 2 k.k. (a nie § 1 tegoż artykułu). Ma to znaczenie, gdyż w art. 2 ust. 1 cyt. ustawy o amnestii jako jedyny przepis uzasadniający zarządzenie wykonania warunkowo zawieszonej kary został powołany tylko § 1, a nie § 2 art. 78 k.k. Zauważyć należy, że art. 2 ust. 1 cyt. ustawy o amnestii odnosi się do innej nieco sytuacji niż przedstawiona w pytaniu prawnym, bo dotyczy skazanego pierwotnie na karę bezwzględnego pozbawienia wolności, któremu dopiero na podstawie ustawy o amnestii zawieszono warunkowo jej wykonanie, podczas gdy pytanie prawne odnosi się do skazanego, któremu wykonanie kary zawieszono już w wyroku, a na podstawie art. 3 ust. 1 ustawy o amnestii nastąpiło tylko skrócenie okresu próby, co mogłoby zwalniać Sąd Najwyższy od rozważań na ten temat. Ograniczenie się jednak tylko do kwestii niedopuszczalności dwukrotnego stosowania amnestii, a całkowite pominięcie milczeniem kwestii przesłanek dopuszczalności zarządzenia wykonania warunkowo zawieszonej kary (na podstawie przepisów ustawy o amnestii), byłoby stanowiskiem zbyt formalistycznym.Nie mogąc wykroczyć poza zakres pytania (zwłaszcza, że kwestia zarządzenia wykonania kary warunkowo zawieszonej została w niniejszej sprawie prawomocnie przesądzona) trzeba jednak wspomnieć (co może mieć znaczenie dla innych spraw), o tym że w uchwale z dnia 13 grudnia 1990 r. V KZP 29/90 (OSNKW 1991, z. 4-6. poz. 20) Sąd Najwyższy stwierdził, "iż sąd nie może zarządzić wykonania kary pozbawienia wolności warunkowo zawieszonej na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 7 grudnia 1989 r. o amnestii (Dz. U. Nr 64, poz. 390), jeżeli skazany w okresie próby nie wykonuje nałożonych na niego obowiązków lub uchyla się od dozoru".Gdyby treść tej uchwały była sądowi orzekającemu znana w czasie podejmowania decyzji o zarządzeniu wykonania warunkowo zawieszonej kary, której okres skrócono o połowę na podstawie art. 3 cyt. ustawy o amnestii, to musiałby rozważyć, czy do tych sytuacji nie powinno się stosować zasady wynikającej z art. 2 ust. 1 cyt. ustawy o amnestii w drodze argumentacji a maiori ad minus.Wydaje się bowiem, że ustawa o amnestii powinna być, na podstawie wykładni systemowej, traktowana jako akt wewnętrznie spójny, czyniący zadość założeniu, że generalny akt łaski, jakim jest amnestia, nie może doprowadzić in concreto do tego, by korzystający z niej znalazł się albo w gorszej sytuacji niż wtedy, gdyby jej wobec niego w ogóle nie zastosowano, albo w sytuacji mniej korzystnej od innej osoby, znajdującej się w podobnej (a nawet gorszej) sytuacji procesowej.Powyższe rozważania uczynione jedynie ubocznie, przy sposobności rozstrzygnięcia pytania prawnego, (zakres tych rozważań został celowo ograniczony z przyczyn, które już omówiono), miały jedynie to znaczenie, że w uchwale nie powołano się na zawarty w pytaniu prawnym art. 78 § 2 k.k., który był podstawą zarządzenia wykonania kary w niniejszej sprawie, gdyż ta właśnie podstawa prawna wydaje się budzić wątpliwości. Kwestia ta nie mogła być definitywnie rozstrzygnięta w niniejszej sprawie i w trybie przewidzianym dla podejmowania uchwał, gdyż samo postanowienie o zarządzeniu wykonania kary warunkowo zawieszonej nie zostało zakwestionowane w postępowaniu odwoławczym i jest prawomocne.