I KZP 13/91

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Bratoszewski (sprawozdawca). Sędziowie: J. Grajewski, E. Strużyna.Prokurator w Ministerstwie Sprawiedliwości: R. Stefański.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Tadeusza K., oskarżonego z art. 208 i 203 § 1 k.k., po rozpoznaniu przekazanego na podstawie art. 390 § 1 k.p.k. przez Sąd Wojewódzki w Katowicach - postanowieniem z dnia 14 maja 1991 r. - zagadnienia prawnego wymagającego zasadniczej wykładni ustawy:"Czy odbycie przez sprawcę przestępstwa kary w wymiarze przekraczającym 6 miesięcy pozbawienia wolności, który przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 7 grudnia 1989 r. o amnestii (Dz. U. Nr 64, poz. 390) został warunkowo zwolniony z odbycia reszty orzeczonej kary, a okres wyznaczonej próby (art. 93 § 1 k.k.) nie upłynął przed dniem wejścia w życie powołanej ustawy o amnestii, i co do którego mimo spełnienia warunków określonych w art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 7 grudnia 1989 r. o amnestii nie wydano postanowienia o warunkowym zawieszeniu wykonania kary pozbawienia wolności, stanowi podstawę do zastosowania art. 60 k.k. w wypadku powrotu sprawcy do przestępstwa?"uchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneRozstrzygnięcie problemu podniesionego w pytaniu wymaga ustosunkowania się do dwóch kwestii: po pierwsze, czy art. 2 ust. 1 powołanej ustawy o amnestii ma zastosowanie również do skazanego, który został warunkowo zwolniony z odbycia reszty kary pozbawienia wolności, okres próby zaś nie minął przed wejściem tej ustawy w życie, a po drugie, w jakim momencie następuje warunkowe zawieszenie wykonania kary pozbawienia wolności na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy o amnestii, tj. czy w chwili wejścia w życie tej ustawy, czy dopiero w chwili wydania postanowienia o zastosowaniu tego przepisu.Uzasadnienie prawneRozważając powyższe problemy Sąd Najwyższy stwierdza, co następuje:Treść art. 2 ust. 1 ustawy o amnestii wskazuje na to, że amnestię stosuje się do prawomocnie orzeczonej kary pozbawienia wolności dotychczas nie wykonanej. Wprawdzie w tekście przepisu wyraźnie tego nie zaznaczono, jednakże wynika to z istoty amnestii, która znosi prawnokarne skutki ukarania w zakresie przez nią unormowanym. Mijałoby się z celem amnestii orzekanie na podstawie art. 2 ust. 1 tejże ustawy o warunkowym zawieszeniu wykonania kary pozbawienia wolności, która została w całości odbyta. Amnestia nie obejmuje kar odbytych i wykonanych w całości przed dniem jej wejścia w życie. Pogląd ten znajduje pośrednie potwierdzenie w art. 4 ust. 1 i art. 2 ust. 2 ustawy o amnestii. W pierwszym z tych przepisów, dotyczącym innych kar, expressis verbis stwierdzono, że daruje się "prawomocnie orzeczone kary ograniczenia wolności, albo grzywny, nie wykonane w całości lub w części" w drugim zaś, dotyczącym już kary pozbawienia wolności, okres próby oznaczono jako równy karze wymierzonej lub "pozostałej do odbycia".Za nie wykonaną karę pozbawienia wolności trzeba więc uznać również karę, która nie została odbyta w całości przez skazanego wskutek zastosowania do niej warunkowego zwolnienia z odbycia reszty kary i gdy nie upłynął okres próby. Pobyt skazanego na wolności w okresie próby jest traktowany podobnie jak dalsze odbywanie kary w warunkach wolnościowych. Tak wykonywaną karę uważa się bowiem za odbytą wprawdzie z chwilą warunkowego zwolnienia, ale dopiero po upływie okresu próby i dalszych 6 miesięcy, jeżeli nie nastąpiło odwołanie warunkowego zwolnienia (art. 97 k.k.).Wobec tego do skazanego, który w dniu wejścia w życie ustawy o amnestii korzystał z warunkowego przedterminowego zwolnienia od odbycia kary pozbawienia wolności, ma zastosowanie art. 2 ust. 1 ustawy o amnestii. Zastosowanie tego przepisu stwarza dla skazanego lepszą sytuację prawną niż wynika ona z warunkowego przedterminowego zwolnienia, gdyż w wypadku pomyślnego upływu okresu próby co do wykonania warunkowego zawieszenia wykonania kary skazanie uważa się za niebyłe (art. 79 § 2 k.k.), nieodwołanie zaś warunkowego zwolnienia powoduje jedynie uznanie kary za odbytą (art. 97 k.k.).Skutki przewidziane w amnestii następują z mocy ustawy, a nie z woli organu orzekającego. Istotny jest tu moment wejścia w życie ustawy o amnestii. Z tą chwilą następują skutki przewidziane w amnestii, np. darowanie kary, złagodzenie kary. Wejście w życie ustawy o amnestii z reguły nie jest zbieżne czasowo z wydaniem orzeczenia o zastosowaniu tego aktu. Organy stosujące amnestię przystępują do czynności w niej wymienionych po jej wejściu w życie, i czynności te trwają pewien czas. Dlatego też trzeba przyjąć, że przewidziane w art. 2 ust. 1 - ustawy o amnestii warunkowe zawieszenie wykonania kary pozbawienia wolności następuje z chwilą wejścia w życie tej ustawy. Dla oceny, czy wykonanie orzeczonej wobec skazanego kary pozbawienia wolności zostało warunkowo zawieszone na podstawie tego przepisu, nie ma znaczenia fakt wydania lub niewydania przez sąd stosownego orzeczenia, gdyż i tak stwierdza ono zaistniały uprzednio stan prawny. Podobny pogląd, choć odnoszący się do darowania kary na podstawie ustawy o amnestii, wyraził już Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 10 grudnia 1970 r. (OSNKW z 1971, z. 2, poz. 20).Inne podejście do tego zagadnienia, uzależniające skutki amnestii od wydania orzeczenia przez organ uprawniony do jej wykonania, prowadziłoby do negatywnych i sprzecznych z intencją ustawodawcy skutków dla skazanego, wywołanych opieszałym działaniem tego organu. Gdyby w niniejszej sprawie zająć stanowisko, iż amnestia wywołuje skutki dopiero z momentem wydania postanowienia o jej zastosowaniu, fakt jego niewydania nakazywałby traktowanie skazanego tak, jak gdyby w stosunku do niego nie stosowano warunkowego zawieszenia wykonania kary pozbawienia wolności, co nie tylko byłoby dla niego niekorzystne, ale i nie uzasadnione żadnymi racjonalnymi względami.Warunkowe zawieszenie wykonania kary pozbawienia wolności na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy o amnestii wywołuje takie same skutki prawne, jakie przewiduje kodeks karny. W obu wypadkach są to co do istoty te same instytucje prawne z tym zastrzeżeniem, że różne są podstawy ich stosowania. Fakt, że sprawca odbył częściowo karę pozbawienia wolności, której wykonanie uległo warunkowemu zawieszeniu, pozostaje bez wpływu na ocenę całości kary; uznać trzeba, że zawieszone zostało wykonanie kary pozbawienia wolności zarówno już odbytej, jak i tej, która miałaby być odbywana. W myśl art. 73 § 1 k.k. warunkowo zawiesza się wykonanie orzeczonej kary pozbawienia wolności. Ustawa o amnestii nie wprowadziła w tym przedmiocie żadnych modyfikacji. Dlatego też w wypadku zastosowania art. 2 ust. 1 cyt. ustawy do kary pozbawienia wolności, w skład której wchodzi kara częściowo już odbyta, fakt jej odbywania należy potraktować tak, jakby kary tej w ogóle skazany nie odbywał.Identycznie zresztą należałoby potraktować odbycie przez skazanego orzeczonej prawomocnie kary w wypadku, gdy wskutek rewizji nadzwyczajnej nastąpiła zmiana wyroku przez warunkowe zawieszenie wykonania tej kary.Odbycie kary w tych warunkach nie może być bowiem uznane za przesłankę uzasadniającą przyjęcie art. 60 § 1 lub 2 k.k.To co wyżej powiedziano nie oznacza - rzecz jasna - by sąd rozpoczynający inną (następną) sprawę tego samego oskarżonego władny był - niejako przy sposobności - wejść w kompetencje sądu wykonującego poprzednie prawomocne orzeczenie i wydać stosowne postanowienie korygujące je, gdyż uprawnienia takie znikąd nie wynikają, będąc w istocie uprawnieniami kontrolnymi, przysługującymi tylko sądowi odwoławczemu. Jednakże nie można dopuścić do takiej sytuacji, by sąd rozpoznający sprawę nie był uprawniony do uwzględnienia nowego stanu faktycznego i prawnego, aktualnego w chwili orzekania w tej nowej sprawie. Dotyczy to w szczególności dopuszczalności oceny przesłanek istnienia recydywy, zależnej przecież, między innymi, od odbycia kary.Skoro bezsporne jest, że w wypadku warunkowego zawieszenia wykonania kary faktycznej pobyt oskarżonego w zakładzie karnym nie może być traktowany jako "odbywanie kary", uzasadniające przyjęcie powrotu do przestępstwa (skazanie na karę, której wykonanie warunkowo zawieszono, może być przecież uznane za niebyłe), to w wypadku zaistnienia okoliczności faktycznych lub prawnych, nakazujących traktować uprzednie skazanie na karę pozbawienia wolności jako skazanie z warunkowym zawieszeniem jej wykonania, sąd orzekający w nowej sprawie musi tę okoliczność uwzględnić.W takim wypadku nie ma zastosowania art. 4 § 2 k.p.k, dotyczący mocy wiążącej orzeczeń "kształtujących prawo" albo stosunek prawny, gdyż nie chodzi w ogóle o kwestię przesądzoną w prawomocnym wyroku, lecz o okoliczność faktyczną, zaistniałą po jego wydaniu, w toku postępowania wykonawczego, a mianowicie o "odbycie kary". Wprawdzie ocena, czy i w jakich warunkach można uznać, że to odbycie nastąpiło, jest dokonywana również przez pryzmat obowiązującego prawa (w danym wypadku ustawy o amnestii), jednakże nie zmienia to faktu, że oceny tej władny jest dokonać samodzielnie sąd orzekający w następnej sprawie.Rozważając to zagadnienie ogólne należy dodać, że konsekwencją zajętego stanowiska jest przyjęcie, że stwierdzenie zawarte w opisie czynu przypisanego oskarżonemu o skazaniu i odbywaniu kar, które na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy o amnestii podlegają warunkowemu zawieszeniu ich wykonania, powinno zostać z wyroku wyeliminowane, jako nie mające znaczenia dla kwalifikacji prawnej tego czynu.Z tych wszystkich powodów Sąd Najwyższy uznał za słuszne uchwalić jak na wstępie.