V KZP 9/90

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Bratoszewski. Sędziowie: J. Ruszkowski, W. Żebrowski (sprawozdawca).Prokurator w Ministerstwie Sprawiedliwości: P. Lech.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Franciszka S., oskarżonego o czyn określony w art. 221 § 2 i 3 w zw. z art. 60 § 2 k.k., po rozpoznaniu przekazanego na podstawie art. 390 § 1 k.p.k. przez Sąd Wojewódzki we Wrocławiu - postanowieniem z dnia 11 stycznia 1990 r. - zagadnienia prawnego wymagającego zasadniczej wykładni ustawy:"Czy określone w art. 7 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 7 grudnia 1989 r. o amnestii (Dz. U. Nr 64, poz. 390) wyłączenie spod jej działania dotyczy sprawcy, który w kwalifikacji prawnej czynu ma art. 60 § 2 k.k., lecz wyrok co do niego nie był prawomocny w dniu wejścia w życie cytowanej ustawy o amnestii?"uchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneZagadnienie prawne przekazane Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia wyłoniło się w następującej sprawie:Sąd Rejonowy wyrokiem z dnia 28 lipca 1989 r. skazał oskarżonego za przestępstwo popełnione w warunkach określonych w art. 60 § 2 k.k. Sąd rewizyjny, rozpoznając tę sprawę po dniu wejścia w życie ustawy o amnestii z dnia 7 grudnia 1989 r. powziął wątpliwość co do wykładni art. 7 ust. 1 pkt 1 tej ustawy. Przepis ten stanowi, że ustawy nie stosuje się do sprawców skazanych w warunkach określonych w art. 60 § 2 k.k. W poprzednich ustawach o amnestii podobne wyłączenie spod działania amnestii formułowano inaczej (amnestii nie stosuje się do przestępstw powrotnych popełnionych w warunkach art. 60 k.k.), przeto wątpliwości sądu rewizyjnego budzi obecne sformułowanie: "do sprawców skazanych", a w konsekwencji czy wyłączenie to ma zastosowanie tylko do sprawców skazanych prawomocnie czy także do sprawców skazanych nieprawomocnie, oczywiście w obu sytuacjach w warunkach określonych w art. 60 § 2 k.k.W związku z tym stwierdzono, co następuje:Z ustawy z dnia 7 grudnia 1989 r. o amnestii wynika, że stosuje ją sąd właściwy do rozpoznania sprawy (art. 11 ust. 1) na powiedzeniu - postanowieniem (art. 11 ust. 2 i art. 12), a na rozprawie - wyrokiem (art. 12). Z ustawy wynika także, że stosuje się ją w każdym stadium postępowania (art. 1-6). Oznacza to, że amnestia ma zastosowanie zarówno w postępowaniu rozpoznawczym, w tym także w postępowaniu rewizyjnym, jak również w postępowaniu wykonawczym. Przez stosowanie rozważanej tu ustawy rozumie się stosowanie także jej art. 7 ust. 1 pkt 1, który dotyczy wyłączeń spod działania amnestii z powodu wielokrotnej recydywy. W postępowaniu wykonawczym stosuje się amnestię (albo nie stosuje się jej z powodu wyłączenia) wobec sprawcy skazanego orzeczeniem prawomocnym. W postępowaniu rozpoznawczym natomiast stosuje się amnestię (albo nie stosuje się jej z powodu wyłączenia) wobec osoby podejrzanej, oskarżonej lub skazywanej, np. wymierzając określoną karę równocześnie łagodzi się ją (art. 5). Tak więc w sprawie, w której wyłoniło się rozważane zagadnienie prawne, sąd rewizyjny jest obowiązany ustawę o amnestii z dnia 7 grudnia 1989 r. zastosować, co może także polegać na zastosowaniu jej art. 7 ust. 1 pkt 1.W poprzednich ustawach o amnestii podobne wyłączenie z amnestii formułowano nieco inaczej, niż uczyniono to obecnie w art. 7 ust. 1 pkt 1 (np. ustawy z dnia 21 lipca 1969 r., 17 lipca 1986 r., 19 lipca 1977 r.). Poprzednio normowano to zagadnienie przedmiotowo (amnestii nie stosuje się do przestępstw), obecnie zaś unormowano je podmiotowo (ustawy nie stosuje się do sprawców skazanych). Z faktu tego nie można jednak wyprowadzić zasadnego wniosku, że art. 7 ust. 1 pkt 1 ma zastosowanie tylko wobec skazanych prawomocnie. Nielogiczne bowiem byłoby stanowisko, że w postępowaniu rozpoznawczym, skazując sprawcę za przestępstwo popełnione w warunkach określonych w art. 60 § 2 k.k., sąd nie mógłby równocześnie stosować wobec niego art. 7 ust. 1 pkt 1.Wiadomo, że określenie "sprawca" jest używane w prawie karnym w różnym znaczeniu i nie musi oznaczać osoby prawomocnie skazanej. Również określenie "skazany" nie musi oznaczać wyłącznie skazanego prawomocnie, np. w art. 547 i art. 550 k.p.k. używa się określenia "skazany", choć przepisy te mają zastosowanie głównie do skazywanych nieprawomocnie. Z kolei art. 62 k.k. (wprawdzie ostatnio uchylony, lecz mający znaczenie dla wykładni historycznej) stanowił, że w stosunku do sprawcy skazanego w warunkach określonych w art. 60 § 1 albo 2 sąd może orzec lub sąd orzeka nadzór ochronny. Przepis ten miał zastosowanie głównie do skazywanych nieprawomocnie. Podobny wniosek wynika z art. 7 ust. 2. W myśl tego przepisu wyłączenie spod działania amnestii nie odnosi się do wypadków wymierzania kary z nadzwyczajnym jej złagodzeniem, to zaś następuje zazwyczaj już w wyroku sądu I instancji. Zauważyć należy, że w rozważanej ustawie o amnestii ustawodawca tam, gdzie chciał wskazać na prawomocne skazanie (prawomocne orzeczenie), czynił to wyraźnie (art. 3-4), nie uczynił tego jednak w art. 7.Także wykładnia logiczna prowadzi do wniosku, że art. 7 ust. 1 pkt 1 ustawy o amnestii z dnia 7 grudnia 1989 r. ma zastosowanie w postępowaniu rozpoznawczym do orzeczenia nieprawomocnego, którym skazano sprawcę za przestępstwo popełnione w warunkach określonych w art. 60 § 2 k.k. Jest oczywiste, że zasadność takiego skazania podlega kontroli instancyjnej. Gdyby natomiast nie było owego "skazania", lecz uniewinniono sprawcę, to nie byłoby w ogóle problemu ze stosowaniem przepisów o amnestii, w tym bezprzedmiotowe byłoby rozważanie, czy art. 7 ust. 1 pkt 1, traktujący o wyłączeniu spod działania amnestii ma zastosowanie.Amnestię stosuje sąd właściwy do rozpoznania sprawy, przeto rozpoznający sprawę na skutek wniesionego środka odwoławczego sąd rewizyjny jest obowiązany amnestię zastosować albo stwierdzić, że sprawca jest z niej wyłączony, jeżeli przestępstwo, za które zostaje skazany, popełnił w warunkach określonych w art. 60 § 2 k.k.Przy sposobności zauważyć należy, że to, co przedstawiono, odnosi się odpowiednio do sytuacji unormowanej w art. 1 cytowanej ustawy o amnestii.