V KZP 26/90

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes Sądu Najwyższego A. Murzynowski. Sędziowie: J. Bratoszewski (sprawozdawca), H. Gordon-Krakowska, L. Kubicki, A. Michalczyk, L. Misiurkiewicz, B. Nizieński.Prokurator w Ministerstwie Sprawiedliwości: W. Flatt-Ferenc.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Mariana T., oskarżonego z art. 208 k.k., po rozpoznaniu przekazanego przez skład zwykły Sądu Najwyższego - postanowieniem z dnia 11 września 1990 r.- zagadnienia prawnego wymagającego zasadniczej wykładni ustawy:"Czy treść art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 7 grudnia 1989 r. o amnestii (Dz. U. Nr 64, poz. 390) zezwala sądowi na umorzenie wobec oskarżonego postępowania karnego na podstawie art. 1 ust. 1 tej ustawy w razie ustalenia, że zachodzą przesłanki do wymierzenia mu kary z nadzwyczajnym jej złagodzeniem w myśl art. 57 § 2 i 3 k.k."u c h w a l i łudzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneZgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 7 grudnia 1989 r. o amnestii (Dz. U. Nr 64, poz. 390) - w sprawach o przestępstwa i przestępstwa skarbowe umarza się postępowanie karne, jeżeli z okoliczności sprawy wynika, że w wypadku przestępstwa umyślnego kara pozbawienia wolności nie przekroczyłaby lat 2, a przestępstwa nieumyślnego - lat 3.Jeżeli chodzi o dokonywanie ustaleń i ocen co do przewidywanej w konkretnej sprawie kary, należy uwzględnić wszelkie okoliczności, które mają znaczenie dla wymiaru kary zgodnie z zasadami określonymi w rozdziale VII kodeksu karnego. Jest więc oczywiste, że sąd musi uwzględnić w tym zakresie również takie okoliczności, które uzasadniałyby zastosowanie nadzwyczajnego złagodzenia kary (art. 57 k.k.).Ustawy o amnestii nie stosuje się do sprawców skazanych w warunkach określonych w art. 60 § 2 k.k., a także do przestępstw wymienionych w art. 7 ust. 1 pkt 2 ustawy o amnestii, przy czym wyłączenie stosowania amnestii "nie odnosi się do wypadków wymierzenia kary z nadzwyczajnym jej złagodzeniem" (art. 7 ust. 2 ustawy o amnestii).Powstaje pytanie, jak należy rozumieć to sformułowanie, przy użyciu którego ustawodawca ograniczył zakres wyłączenia amnestii, o którym mowa w art. 7 ust. 1 i 2 ustawy o amnestii.Biorąc pod uwagę racje wyłączenia stosowania amnestii w odniesieniu do sprawców przestępstw wymienionych w art. 7 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o amnestii, należy przyjąć, że przewidziane w art. 7 ust. 2 tej ustawy uchylenie tego wyłączenia dotyczy nie tylko wypadków "wymierzenia kary z nadzwyczajnym jej złagodzeniem", ale także wypadków, w których sąd rozpoznający sprawę uzna, iż należałoby wymierzyć karę z nadzwyczajnym jej złagodzeniem.Nietrafne byłoby przecież stanowisko, w świetle którego, w odniesieniu do sytuacji określonych w art. 7 ust. 1 i 2 ustawy, amnestię należałoby stosować "do wypadków wymierzenia kary z nadzwyczajnym jej złagodzeniem" (rozumianego jako wymierzenia prawomocnego), a rzekomo nie można by jej stosować w razie uznania, że uzasadnione byłoby wymierzenie takiej kary w ramach toczącego się jeszcze postępowania.Jeżeli w sprawie o przestępstwo wymienione w art. 7 ust. 1 pkt 1 lub 2 ustawy o amnestii sąd stwierdzi, że z określonych względów uzasadnione byłoby nadzwyczajne złagodzenie kary, to oznacza to również, iż w danej sprawie stosowanie amnestii nie jest wyłączone.Oczywiście w razie uznania, że w konkretnym wypadku - mimo zastosowania nadzwyczajnego złagodzenia kary - należy orzec karę surowszą niż 2 lata pozbawienia wolności za przestępstwo umyślne, sąd wydaje wyrok skazujący, stosując art. 57 § 2 i 3 k.k., a następnie wymierzoną tak karę odpowiednio łagodzi na podstawie art. 5 ustawy o amnestii; natomiast w razie uznania, że wymierzona z nadzwyczajnym jej złagodzeniem kara nie przekroczyłaby granic określonych w art. 1 ust. 1 ustawy, postępowanie podlega umorzeniu. Ustawa nie przewiduje bowiem takiej formy stosowania amnestii, która polegałaby na tym, że za przestępstwo podlegające amnestii sąd wymierzyłby karę pozbawienia wolności nie przekraczającą lat 2 w wypadku przestępstwa umyślnego lub lat 3 w wypadku przestępstwa nieumyślnego, a równocześnie - na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy o amnestii - zawiesiłby jej wykonanie lub po skazaniu umorzyłby postępowanie.Skoro zaś ustawa takiej formy stosowania amnestii nie przewiduje, to wtedy, gdy z okoliczności sprawy wynika, że wobec sprawcy przestępstwa wymienionego w art. 7 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o amnestii należałoby zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary, nie można postępować tak, jak gdyby amnestię należało i jednocześnie nie należało stosować.Nie można więc orzec wobec takiego sprawcy kary łagodniejszej niż 2 lata pozbawienia wolności w wypadku przestępstwa umyślnego i 3 lata pozbawienia wolności w wypadku przestępstwa nieumyślnego, lecz należy zgodnie z art. 1 ust. 1 powołanej ustawy umorzyć postępowanie karne.Odmienny pogląd w tym względzie, a więc stanowisko zakładające, że stosowanie amnestii będzie wtedy polegać na zastosowaniu art. 2 ust. 1 (albo art. 3 bądź 4 ust. 1) ustawy o amnestii, nie ma uzasadnienia w świetle ustawy o amnestii.Należy stwierdzić, że stosowanie w odniesieniu do tych wypadków art. 2 - 4 ustawy o amnestii byłoby możliwe tylko w drodze analogii, a ta jest niedopuszczalna, gdyż byłaby to analogia na niekorzyść oskarżonego.Przepisy te bowiem dotyczą stosowania amnestii wyłącznie do kar orzeczonych prawomocnie, co stwierdzono expressis verbis w ustawie, podczas gdy w art. 7 ust. 2 cytowanej ustawy o amnestii (podobnie zresztą jak w art. 5) określenia tego nie użyto. Znaczy to, że uchylenie wyłączenia stosowania amnestii odnosi się zarówno do spraw, w których prawomocnie wymierzono już karę z nadzwyczajnym jej złagodzeniem, jak i do spraw będących w toku, w których mogłoby dopiero dojść do wymierzenia takiej kary.W odniesieniu do przestępstw, co do których w dniu wejścia w życie ustawy o amnestii postępowanie jeszcze się toczy (lub może być wszczęte), przewidziano jedynie dwie formy amnestii, a mianowicie umorzenie postępowania (art. 1 ust. 1) oraz złagodzenie kary surowszej niż 2 lata pozbawienia wolności w wypadku przestępstwa umyślnego lub 3 lata pozbawienia wolności w wypadku przestępstwa nieumyślnego (art. 5).W wypadku więc zaistnienia przesłanek określonych w art. 1 ust. 1 tej ustawy postępowanie przeciwko sprawcy przestępstwa wymienionego w art. 7 ust. 1 i 2 ustawy o amnestii należy umorzyć, jeżeli sąd uzna, że w danym wypadku uzasadnione byłoby zastosowanie nadzwyczajnego złagodzenia kary.Podkreślić jednak z naciskiem należy, że ze względu na charakter instytucji nadzwyczajnego złagodzenia kary, wiążący się z wyrokowaniem, a więc dogłębną analizą wszystkich okoliczności sprawy, ocena, czy to nadzwyczajne złagodzenie kary mogłoby być zastosowane w konkretnym wypadku, powinna być z reguły dokonywana po przeprowadzeniu rozprawy, a więc w wyroku, chyba że zastosowanie tego złagodzenia byłoby obligatoryjne lub - w świetle okoliczności sprawy - oczywiste (np. w wypadku działania zakazu reformationis in peius, określonego w art. 408 k.k., gdy poprzednio wniesiona rewizja na korzyść oskarżonego, skazanego już z zastosowaniem nadzwyczajnego złagodzenia kary, dotyczyła tylko kary).W każdym razie w uzasadnieniu postanowienia o umorzeniu postępowania, wydanego ewentualnie w takich warunkach, należy wnikliwie rozważyć te okoliczności, które wskazywałyby na ową oczywistość.